Ауыл шаруашылығы министрлігі Ж. Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институтының жаңа әзірлемесі туралы хабарлады: BioDrop технологиясы энтомофагтарды ұшқышсыз ұшу аппаратынан (дроннан) таратуға мүмкіндік береді және ведомство деректеріне сәйкес, жұмысты 4–6 есе жылдамдатады (gov.kz). Біз негізгі дереккөзді — әзірлеушілердің ғылыми мақаласын тауып зерттедік. Жарияланған сандардың бір бөлігі мақалада расталған, алайда кейбір мәліметтер тек қазір ғана пайда болған.
Бұл қалай жұмыс істейді?
Энтомофагтар — бұл ауыл шаруашылығы зиянкестерін жоятын жәндіктер. BioDrop жүйесінде трихограмма (Trichogramma spp.) және габробракон (Habrobracon hebetor) пайдаланылады. Олардың жұмыртқалары биологиялық ыдырайтын арнайы капсулаларға салынып, дронға бекітілген құрылғыға тиеледі. Дрон белгіленген бағыт бойынша ұшып, оларды егіс даласына тастайды. Бірнеше сағаттан кейін капсулалардан ересек даралар шығып, зиянкестерді аулауға кіріседі.
Бұған дейін бұл жұмыс қолмен атқарылатын: ішінде жұмыртқалары бар картон конверттер егістікке қолмен ілініп шығатын.
Ғылыми жарияланыммен не расталған?
Әзірлеме «Ізденістер, нәтижелер» журналының 2025 жылғы №3 (107) санында сипатталған (journal.kaznaru.edu.kz, DOI 10.37884/3-2025/15). Авторлары — Алуа Рысбекова, Зибаш Бекназарова, Ринат Фазылбеков, Марат Болтаев, Алексей Никоноров.
Құрылғы 3D-принтерде басып шығарылады: PETG пластигінен жасалған цилиндрлік корпус, 40 капсулаға арналған оқжатар (магазин), сервожетек, ESP32 негізіндегі тақта, GPS/ГЛОНАСС навигациясы, қосымша арқылы басқару. Бір капсуланың өзіндік құны — 36 теңге. Зертханалық сынақтар кезінде +30 °C температурада алты сағат ішінде трихограмма ересектерінің (имаго) ұшып шығуы 100%-ды құраған. Ал далада 3 метр биіктіктен, 8 м/с дейінгі жел кезінде капсулаларды тастау ауытқуы бір метрден аспаған.
Жоба мемлекет тарапынан қаржыландырылған: ҚР ҒЖБМ, № 271/23-25 шарты, AP19680280 жобасы. Грант сомасы ашық дереккөздерде жарияланбаған.
Ғылыми мақалада жоқ сандар
Ауыл шаруашылығы министрлігі 14-тәулікте биологиялық тиімділік қолмен тарату кезіндегі 70–73%-бен салыстырғанда 81–83%-ды құрағанын алға тартады. Алайда жарияланған ғылыми мақалада бұл деректер жоқ — онда екі аптадан кейінгі қорғаныс тиімділігі емес, имагоның ұшып шығуы мен тастау дәлдігі ғана өлшенген.
Министрлік таратқан фотосуреттерге қарағанда, сөз құрылғының келесі буыны жайында болып отыр: суреттердегі капсулалар шар тәрізді (сфералық), ал мақалада 39×59×4 мм көлемдегі жалпақ капсулалар сипатталған. Авторлардың өздері де пішіннің әлі түпкілікті еместігін ескерткен еді. Демек, бұл сандар әлі жарияланбаған жаңа сынақтар барысында алынған болуы мүмкін.
Жұмысты 4–6 есе жеделдету көрсеткіші де нақтылауды қажет етеді. Министрлік қолмен атқарылатын 1–1,5 сағаттық жұмысты 10–15 минуттық ұшу уақытымен салыстырады, алайда жер телімінің аумағын атамайды. Ал мақалада далалық сынақтар небәрі 0,1 гектар аумақта жүргізілгені көрсетілген.
Сонымен қатар, министрлік жүйенің төрт шаруашылыққа енгізілгенін хабарлағанымен, олардың бірде-біреуінің атауын атамаған.
Ресми хабарламаға не кірмей қалды?
Әзірлеушілер ғылыми мақалада проблеманы ашық жазған: дронның радиожүйесі GPS-модуліне кедергі келтіреді (бөгет жасайды), соның салдарынан құрылғы капсула тастау сәттерін өткізіп алады. Жарияланым жарық көрген сәтте бұл түйткіл әлі шешілмеген еді — авторлар радиокедергі сүзгісі бар қабылдағыш орнатуды ұсынған.
Екінші шектеу — сыйымдылық. Құрылғы оқжатары 40 капсулаға есептелген, олардың әрқайсысында 10 жұмыртқадан бар. Бұл бір рет толтырғанда небәрі 400-ге жуық трихограмма дарасы деген сөз. Қабылданған нормаларға сәйкес бір гектарға қанша капсула қажет болатыны және бұл қанша мәрте ұшуды талап ететіні ресми мәліметтерде түсіндірілмеген.
Ең бастысы, фермер үшін: 36 теңге — бұл өңдеудің толық құны емес, тек капсуланың өзіндік бағасы. Құрылғы сериялық агродронға орнатуға лайықталған, ал дронның өзінің бағасы бұл сомаға кірмейді.
Бұл материал Ауыл шаруашылығы министрлігінің хабарламасы мен әзірлеушілердің ғылыми мақаласына негізделген. Әзірге мына сұрақтар ашық күйінде қалып отыр: аталған төрт шаруашылық қайсылар, 14-тәулік бойынша деректер қайда жарияланған, бір гектарға қанша капсула қажет, GPS мәселесі шешілді ме және құрылғы нақты қандай дрондармен үйлесімді. Материал толықтырулар үшін ашық.
