Алаяқтар танымал кәсіпкерлердің қатысуымен дипфейк-бейнероликтер жасап, ақшаны Kaspi AI, Quantum AI, TON және «халықтық инвестицияларға» салуды ұсынуда. Талдықорғанның бір тұрғыны осындай жарнамадан кейін 7 млн теңгеден астам қаражатынан айырылды.
Михаил Ломтадзе жаңа Kaspi AI инвестициялық платформасы туралы айтып тұр. Илон Маск Quantum AI арқылы жоғары табыс уәде етеді. Павел Дуров TON арқылы ақша табуды ұсынады.
Мұндай бейнероликтер сырт көзге өте сенімді көрінуі мүмкін. Таныс тұлға таныс дауыспен сөйлейді, ерін қимылдары сөзге дерлік сәйкес келеді, ал ролик астында тіркелу батырмасы орналасқан.
Бірақ Маск та, Дуров та, Ломтадзе де бұл ұсыныстарға ешқандай қатысы жоқ. Олардың бет-әлпеті мен дауысын алаяқтар заңсыз пайдалануда.
Тек соңғы бір жарым айдың ішінде Қазақстанда осындай 119 жағдай тіркелді, деп хабарлады Бас прокуратура.
Алаяқтар ойдан шығарылған Kaspi AI және Quantum AI жасап алған
Жалған жарнамалық роликтер Instagram, TikTok, YouTube және басқа да платформалар арқылы таратылады. Сенімділік тудыру үшін алаяқтар танымал кәсіпкерлердің, тележүргізушілер мен ірі компания басшыларының бейнелерін қолданады.
Олардың негізгі ұсыныстарының қатарында:
- Kaspi AI немесе Kaspi Profit — Kaspi-дің қолданыстағы ресми брендіне жабыса жасалған ойдан шығарылған жобалар;
- Quantum AI — Илон Масктың атынан таратылатын, халықаралық деңгейде танымал алаяқтық схема;
- TON немесе Telegram арқылы табыс — Павел Дуровтың бейнесін пайдалана отырып, криптовалюталық платформаларға арналған фейктер;
- «Халықтық инвестициялар» — мұнай, газ немесе мемлекеттік компаниялардың акцияларынан жоғары табыс уәде ететін жалған схемалар.
Қазақстанда 2026 жылы ресми түрде Kaspi AI немесе Kaspi Profit атты жеке инвестициялық платформалар жоқ. Kaspi экожүйесінде акциялар мен инвестициялармен жұмыс істеуге арналған ресми құрал — Kaspi Инвестиции (лицензиясы бар «Kaspi Bank» АҚ арқылы) ғана бар. Ол тек ресми Kaspi.kz мобильді қосымшасының ішінде ғана қолжетімді.
Талдықорғанда 58 жастағы әйел Kaspi AI жарнамасына сеніп, алаяқтарға 7,4 млн теңге аударып жіберген. Осы факт бойынша сотқа дейінгі тергеп-тексеру басталды.
Дипфейк — алаяқтық схеманың тек алғашқы бөлігі ғана
Жалған бейненің басты міндеті — адамды сілтемеге өткізіп, телефон нөмірін қалдыруға мәжбүр ету. Одан әрі алаяқтарға Илон Масктың қажеті де болмай қалады.
Схема әдетте былай құрылады:
- n
- Адам танымал кәсіпкер немесе тележүргізуші қатысқан жарнаманы көреді. n
- «Инвестициялық платформаның» сайтына өтеді. n
- Аты-жөні мен телефон нөмірін қалдырады. n
- «Аналитиктен», «брокерден» немесе «қаржылық кеңесшіден» қоңырау алады. n
- Көрсетілген шотқа алғашқы жарнаны аударады. n
- Жеке кабинетте өсіп жатқан «табысты» көреді. n
- Ақшаны шығарып алуға тырысып, оның мүмкін емес екенін түсінеді. n
Жалған әмиян мен кабинет — алдаудың маңызды тұзағы. Пайдаланушы экраннан тек салған ақшасын ғана емес, виртуалды пайданың да өскенін көреді. Сандар өскен сайын, құрбанды көбірек ақша салуға көндіру оңайырақ болады.
Шын мәнінде ақша баяғыда алаяқтардың қолына түсіп кеткен, ал қосымшадағы немесе сайттағы баланс — жай ғана қолдан салынған сурет қана.
Бет-әлпеттен дипфейкті ажырату барған сайын қиындап келеді
Бұрын жалған видеоларды табиғи емес мимика, қатып қалған бет, оғаш жыпылықтау және дауыстың ерін қозғалысымен сәйкес келмеуі бірден әшкерелейтін.
Енді генерация сапасы айтарлықтай өсті. Роликті телефонның шағын экранынан қараған адам оның ақауларын байқамай, шынайы жарнама деп қабылдауы мүмкін.
Сондықтан тек бейненің өзін ғана емес, ұсыныстың мәнін де тексеру қажет.
Алғашқы қауіпті белгі — кепілдендірілген немесе шамадан тыс жоғары табысты уәде ету. Инвестициялық нарықта тәуекелсіз үлкен пайдаға заңды түрде кепілдік беру мүмкін емес.
Екінші белгі — психологиялық қысым. Егер «кеңесші» асықтырса, орындардың шектеулі екенін айтса немесе әңгіме барысында дереу ақша аударуды талап етсе, байланысты дереу үзген жөн.
Үшінші белгі — үшінші тұлғаның картасына немесе бейтаныс шотқа ақша аудару. Заңды брокер ешқашан бейтаныс адамның жеке картасына инвестиция жіберуді сұрамайды.
Төртінші белгі — қашықтан қол жеткізу бағдарламаларын орнатуды, SMS-тен келген кодты, банк картасының деректерін немесе құпиясөзді беруді өтіну.
Инвестициялық платформаны бір минут ішінде қалай тексеруге болады
Әдемі сайт, мобильді қосымша мен танымал компанияның логотипі жеткіліксіз. Ұйымның брокерлік қызметпен айналысуға ресми лицензиясы болуы шарт.
Қазақстандық брокерді ҚР Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің ресми тізілімі арқылы тексеруге болады.
Мынаған көз жеткізу қажет:
- компания атауы тізілімде көрсетілген атаумен толық сәйкес келе ме;
- лицензия қолданыста ма;
- компанияның дәл брокерлік қызмет көрсетуге құқығы бар ма;
- лицензияның қолданысы тоқтатылмаған ба;
- сайт пен байланыс деректері ресми деректермен сәйкес пе.
Егер компания «Астана» халықаралық қаржы орталығында (AIFC) жұмыс істейтінін мәлімдесе, оны AFSA жария тізілімінен іздеу қажет.
Компанияның шетелде тіркелуі, шетелдік лицензиясы немесе «жақында рұқсат аламыз» деген уәдесі оған Қазақстанда брокерлік қызмет көрсетуге құқық бермейді.
Тізілімге реттеушінің ресми сайты арқылы дербес кіру керек. «Кеңесші» жіберген сілтеме де жалған сайтқа апаруы мүмкін.
Танымал тұлға жобаның сенімділігін растамайды
Маск, Дуров немесе Ломтадзе өтінімнен кейін адамға жеке өзі қоңырау шалып, инвестициялық шот ашуға көмектеспейді.
Ірі компанияның аталуы да ештеңені дәлелдемейді. Алаяқтар логотипті, сайт дизайнын, басшылардың суреттерін көшіріп алып, тіпті жалған жаңалықтар шығарылымын да жасай алады.
Инвестицияның сенімділігін атақты адамдар емес, лицензия, ресми шарт және компанияны реттеуші арқылы дербес тексеру мүмкіндігі ғана растайды.
Егер ақша аударылып қойса, комиссия, салық немесе әмиянды бұғаттан шығару желеуімен жаңа сомаларды жіберуге болмайды. Қарым-қатынасты дереу тоқтатып, хат-хабарларды, телефон нөмірлерін, чектерді, сілтемелер мен скриншоттарды сақтап, банкке және құқық қорғау органдарына жүгіну қажет.
Технология алаяқтықтың сыртқы сипатын өзгертті, бірақ оның түпкі мәні өзгерген жоқ. Бұрын бейтаныс біреу қоңырау шалып, тез баюды уәде ететін. Енді қоңырауға дейін Илон Маск экраннан тура көзіңізге қарап, өзі ешқашан айтпаған сөздерді өз дауысымен айтып тұрады.
