Атырау облысында норвегиялық компанияның қатысуымен жоспарланған жасыл сутегінің пилоттық жобасы бойынша жұмыстар басталған жоқ. Инвесторлар қуаты 40 МВт жел электр станциясын салып, жылына 2 мың тоннаға дейін сутегі өндіруді ұсынған болатын.
Нені салу жоспарланған еді
Жоба 85 млн еуроға бағаланды. Оның негізі 40 МВт қуаттылықтағы жел электр станциясы болуы тиіс еді. Өндірілген электр энергиясын жаңартылатын энергияны пайдаланып суды электролиздеу арқылы жасыл сутегін шығаруға бағыттау көзделген.
Жобалық қуаттылық жылына 2 мың тоннаға дейін деп аталды. Құрылыс пен іске қосу мерзімдері жарияланбады. Сондай-ақ норвегиялық инвестордың атауы, қаржыландыру құрылымы, орналасатын жері және өнімді сатып алушылар туралы деректер жария етілмеді.
Жобамен не болды
Атырау облысының әкімдігі бұл бағыт бойынша жұмыстар жүргізілмегенін хабарлады. Бұл бастаманың құрылыс кезеңіне өтпегенін білдіреді.
Аймақтық билік тоқтаудың себебін нақтыламады. Сондықтан жобаның қаржыландырудың жетіспеушілігінен, жер, су, электр желілері мәселелерінен немесе сатып алушының болмауынан жабылғанын кесіп айтуға болмайды. Бұл себептер сутегі жобалары үшін тән, бірақ осы бастамаға қатысты ресми расталмаған.
Жобаның мәртебесі де нақтылауды қажет етеді. «Жұмыстар жүргізілмеді» тұжырымы оның жүзеге аспағанын көрсетеді, бірақ жоспарлар түпкілікті жойылды ма, әлде инвестор кейінірек орала ма деген сұраққа жауап бермейді.
Неліктен жасыл сутегін іске қосу қиын
Сутегі жобасы электролизерден басталмайды. Ең алдымен жаңартылатын энергияның тұрақты көзі, сапалы су, желілерге қосылу, жер телімі, рұқсат құжаттары және ұзақ мерзімді сатып алушы қажет. Өнімді сату келісімшартынсыз жобалық қаржыландыруды тарту қиын, себебі жасыл сутегінің өзіндік құны табиғи газдан алынатын сутегіден әлдеқайда жоғары.
Атырау облысы үшін әлеуетті сұраныс мұнай өңдеу, мұнай-химия және экспорттық тізбектермен байланысты болуы мүмкін. Алайда өнеркәсіптің жақын орналасуы сатып алуға кепілдік бермейді: кәсіпорынға келісілген көлем, баға, өнім сапасы және жеткізу кестесі қажет.
Жылына 2 мың тонна көлемі бастаманы пилоттық немесе көрсетілімдік жобалар қатарына жатқызады. Мұндай нысан технология мен экономиканы сынақтан өткізе алар еді, бірақ ірі экспорттық өндіріске айналмас еді.
Өңірдегі басқа жобалармен шатастырмау керек
Атырауда ҚазМұнайГаз Инжинирингтің зерттеу пилоты жұмыс істеп тұр. Оның бірінші кезеңі 2025 жылы 200 кВт қуаттылықтағы күн электр станциясы бар зертханалық блок базасында іске қосылды. Бұл басқа қатысушылары бар әрі ауқымы әлдеқайда шағын бөлек жоба.
Маңғыстау және Шығыс Қазақстан облыстарында жасыл сутегі мен аммиак бойынша ауқымды жоспарлар бар. Олардың болуы атыраулық 85 млн еуролық бастаманың мәртебесін өзгертпейді. Әрбір жоба үшін жер, қаржыландыру, рұқсаттар, инфрақұрылымға қосылу және өткізу келісімшарты жеке маңызды.
Билік пен инвестор не жариялауы керек
Жобаның болашағын түсіну үшін төрт жауап қажет: инвестормен келісім сақталды ма, жер телімі бөлінді ме, техникалық-экономикалық негіздеме аяқталды ма және сутегін сатып алушы бар ма.
Бұл деректер болмағанша, жаңалықты іске аспаған инвестициялық ниет ретінде бағалаған жөн. 85 млн еуро сомасы мен 40 МВт қуаттылық салынған қаржы немесе тұрғызылған нысан емес, бұрынғы ұсыныстың параметрлері болып қала береді.
