Иллюстрация: ЖИ
Дүкендегі сүт бағасына шикізат құны, оны өңдеу, жеткізу және дүкеннің шығындары кіреді. Фермер Данияр Абитаевтың түсіндіруінше, ол мысалға келтірген тізбекте шикі сүт шамамен 300 теңгеден сатылады, ал дүкенде бір қаптама сүттің бағасы 700 теңгеге дейін жетеді. Оның бағалауынша, әр литрге берілетін 45 теңге субсидия сатып алушы үшін бағаның өсуін тежеуге көмектеседі (digitalbusiness.kz).
Фермер сүттен қанша алады
Абитаев Digital Business подкастында бағаның қалай қалыптасатынын айтып берді. Оның сөзінше, шаруашылық шикі сүтті шамамен 300 теңгеден сатады. Одан кейін шикізатты зауыт алып кетіп, өнімді сатуға дайындайды.
Шаруашылықтың сату бағасы мен дүкендегі бағаның айырмасы бірнеше кезеңде қалыптасады. Тізбектің әр қатысушысының өз шығыны бар: оған шикізатты өңдеуден бастап сауда залындағы тоңазытқыштарды ұстауға дейінгі шығындар кіреді.
Өңдеуші қандай шығындарды өтейді
Зауыт сүтті алып кетіп, тазартып, пастерлеп, өңдеп, қаптауы керек. Бұған қоса, кәсіпорын жылу мен электр қуатына, қызметкерлердің жалақысына және салықтарға ақша жұмсайды. Бұл шығынның бәрі өнімнің келесі кезеңге өтетін бағасына кіреді.
Абитаевтың айтуынша, өңдеуші ең төменгі рентабельділікті шамамен 10% деңгейінде есепке алып, өнім партиясын шамамен 450 теңгеден өткізеді. Мұндағы рентабельділік кәсіпорын жұмысының табыстылығын білдіреді. Келтірілген сомалар фермер сипаттаған тізбекке қатысты.
Дүкендегі баға неге 700 теңгеге жетеді
Зауыттан кейін іске көтерме дистрибьюторлар қосылады. Олар өнім партияларын сауда желілеріне тасиды, өз автопаркі мен тарату орталықтарын ұстайды. Олардың бағасына сақтау, логистика, салықтар мен маржа кіреді.
Соңғы үстеме бағаны дүкен қосады. Сауда желілерінің де қоймалары, тоңазытқыш жабдықтары, жарықтандыру жүйесі, сауда залдары мен қызметкерлері бар.
Абитаев мысал ретінде Magnum, Small және Galmart желілерін атайды. Барлық кезеңнен өткен соң дүкендегі бір қаптама сүттің бағасы 700 теңгеге дейін жетеді.
Субсидия сүт бағасына қалай әсер етеді
Фермер әр литрге берілетін 45 теңге мемлекеттік қолдау туралы айтып отыр. Оның түсіндіруінше, бұл төлем шаруашылыққа өнімін арзанырақ сатуға мүмкіндік береді. Абитаев өндірушіні қолдауды сүттің сатып алушыларға қолжетімді болуымен байланыстырады.
«Дүкенге жеткенде өнімнің бағасы қолжетімді болуы үшін фермердің оны арзанырақ сатуға мүмкіндігі бар», — деп түсіндірді ол.
Абитаев субсидия шаруашылықтарға автоматты түрде шамадан тыс пайда әкеледі деген пікірмен де келіспейді. Ол жылына миллиондаған литр сүт өндіретін кәсіпорындарға қолдау көрсетуді орынды деп санайды және саладағы еңбек жағдайының ауыр екенін атап өтеді.
Субсидиясыз сүт қанша тұруы мүмкін
Абитаевтың есебінше, бұл төлем болмаса, шаруашылық сату бағасын 300 теңгеден 345 теңгеге көтереді. Оның айтуынша, одан кейін осы өсім өңдеуші, дистрибьютор және дүкен арқылы өтеді.
Фермер мұндай жағдайда бөлшек саудадағы баға 700 теңгенің орнына шамамен 780–800 теңгеге жетеді деп болжайды. Ол мұны тізбек қатысушыларының маржаны пайызбен есептейтінімен түсіндіреді. Бұл — қолдау тоқтатылған жағдайда не болуы мүмкін екенін көрсететін Абитаевтың шартты есебі.
Сатып алушы нені ескеруі керек
Қарапайым тілмен айтқанда, бағаға шаруашылықтан бастап сауда залына дейінгі бүкіл тізбектің жұмысы кіреді. Абитаевтың бағалауынша, субсидия шикізаттың бастапқы бағасын тежеп, сол арқылы түпкілікті құнына әсер етеді.
Бұл сандарды бағалағанда ескеріңіз: 300 теңге — шикі сүттің, ал 700 теңге — дүкендегі бір қаптама сүттің бағасы. 780–800 теңге деген болжам субсидия берілмейтін жағдайға қатысты.
