Фото: Меруерт Курметтің архивінен
Меруерт Курмет — психолог, әлеуметтік кәсіпкер әрі витилигосы туралы ашық айтып, подиумға шыққан алғашқы қазақстандық сән моделі. Қазір ол «Терісінде жұлдызшалары бар Айя» атты балалар кітабын дайындап жатыр. Бұл — терісінде ақ дақтары бар, өзін қабылдауды үйреніп жүрген қыздың хикаясы. Меруерт осы жобасымен Creative Shift бағдарламасына қатысып жүр.
Creative Shift — Qazaq Creative ұйымының креативті индустрияларға арналған бағдарламасы. raem.kz оған қатысушылар туралы хикаялар топтамасын жалғастырады.
Күшке айналған ерекшелік
Витилиго — пигменттің жоғалуынан денеде ақ дақтар пайда болатын тері ерекшелігі. Меруерттің денесінде олар үш жасында пайда болған: алдымен оң қолына шыққан, ал жеті жасына қарай денесінің басқа тұстарына да тараған.
Өзінің айтуынша, балалық шағы оңай өтпеген. «Басқа балалар мені түсінбей, мазақтап, буллинг жасайтын», — деп еске алады ол. Өз келбетін қабылдай алмаудан өзін жақсы көруге дейінгі жолға көп жыл кеткен.
Уақыт өте Меруерт өзін қабылдап қана қоймай, ерекшелігін кәсібінің бір бөлігіне айналдырды. Ол модель ретінде қазақстандық және халықаралық брендтермен жұмыс істей бастады. Сегіз жылдай уақыттан бері өз хикаясын ашық айтып, жұрт алдында сөз сөйлеп, әлеуметтік бастамаларға қатысып келеді. Оған өзін қабылдау жолына енді түскен адамдар хат жазады. Сондықтан ол витилиго, өзін қабылдау және буллингпен күрес тақырыптарындағы әлеуметтік жобаларды дамытуды ұйғарды. Ойында кітап қана емес, фильм түсіру де бар. «Меніңше, бүгінде балалармен және ата-аналармен осындай тақырыптарды талқылау, бір-бірін қабылдау мәдениетін қалыптастыруға көмектесу және әр адам өзін жайлы сезіне алатын қоғам құру аса маңызды», — дейді ол.
Меруерт Курмет іс-шарада · Фото: Меруерт Курметтің архивінен
Бала кезінде жетіспеген кітап
Кітап идеясы жеке тәжірибесінен туған. «Кішкентай кезімде басты кейіпкері өзіме ұқсайтын хикаяны қатты іздейтінмін», — дейді Меруерт. Сол кезде өзінде еш оғаштық жоқ екенін, келбетінен ұялудың қажеті жоғын түсінуге көмектесетін мұндай кітап табылмаған.
«Терісінде жұлдызшалары бар Айя» — терісінде кішкентай жұлдызшаларға ұқсайтын ерекше ақ дақтар пайда болған Айя есімді қыз туралы суретті хикая. Оның сезімдері, жаңа таныстықтары мен жаңалықтары арқылы кішкентай оқырман адамның қадірін сыртқы келбеті анықтамайтынын түсінеді.
Кітап атауы кездейсоқ таңдалмаған. Меруерт қоғам кейде кемшілік деп қабылдайтын ерекшелікті әдемі әрі сиқырлы дүниеге айналдырғысы келген: ақ дақтар әр адамның даралығы мен ішкі нұрын білдіретін жұлдызшаларға айналады.
«Терісінде жұлдызшалары бар Айя» кітабына иллюстрация · Иллюстрация: Меруерт Курметтің архивінен
Бұл кітап кімге арналған
Кітаптың басты мақсаты — витилигосы бар балаларға өзін қабылдауға, ал өзге балаларға келбеті өзгеше адамдарды түсініп, құрметтеуді үйренуге көмектесу. Сондықтан автор оны витилигосы бар бала өсіріп отырған отбасыларға ғана емес, барлық балаға, ата-ана мен педагогке арнайды: бір-бірін қабылдау, мейірімділік және буллингпен күрес тақырыбы әркімге қатысты.
Ол бүгінде өз ерекшелігінен ұялатын, жұрттың көзқарасынан қорқатын және мектепке барғысы келмейтін балаларға «жай кітап емес, шын дос болатын кішкентай серік» жасағысы келеді.
Жоба қай кезеңде
Кітап баспаға дайындалып жатыр. Тұжырымдамасы, миссиясы, мақсатты аудиториясы мен көркемдік бағыты айқындалған; автор мәтінмен, хикаяның құрылымымен және иллюстрациялармен жұмыс істеп жүр. Меруерт балалар кітаптың суреттерін тамашалап, оны қайта-қайта оқығысы келсе дейді. Аудиториясы Қазақстанмен шектелмес үшін оны қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде шығаруды қарастырып отыр. Кітап әлі сатылымға шыққан жоқ: қазір сапалы өнім дайындап, серіктестер тауып, жобаны әрі қарай дамыту стратегиясын құру қажет.
Автордың айтуынша, ең қиыны хикаяны жазу емес, оны әлемге айтуға батылдық табу болған. «Дақтарынан ұялатын қыз туралы жазғанда, көп жағынан өзімнің кішкентай кезіме ораламын», — дейді ол. Қолын жасырып, терісі туралы сұрақтарға жауап бергісі келмеген сәттері есіне түседі. Бірақ уақыт өте, өзінің айтуынша, ол ең басты нәрсені түсінген: «дәл осы тәжірибем менің күшіме айнала алады». «Балалардың витилигоны қорқынышты немесе ұят нәрсе деп қабылдағанын қаламаймын», — деп түсіндіреді Меруерт. Екінші қиындық — ауқымды әлеуметтік идеяны өнімге айналдыру: кітап балаға қызық, ата-анаға пайдалы болуы әрі сапалы басылып шығуы керек. Меруерт асығамын деп сападан ұтылғысы келмейді.
Creative Shift не берді
Бағдарлама Меруертке кітапқа кеңірек қарауға көмектесті. Енді ол оны қаржылық тұрғыдан тұрақты болып, әлеуметтік миссиясын сақтауға мүмкіндік беретін бизнес-моделі бар толыққанды әлеуметтік әрі креативті жоба деп көреді. Бағдарламаға шығармашылық жобаны жүйелеуді үйреніп, оның бизнес-моделін анықтау үшін барған. Ол креативті жобаларда тәжірибесі бар адамдардың пікірлері мен кеңестерін ерекше бағалайды. Айтуынша, енді идея мен қолжазбадан дайын өнімге, нарыққа шығуға және жобаның ауқымын кеңейтуге дейінгі жолды қалай құру керегін түсінеді.
Жоспарлар және жобаға не қажет
Алдағы бір жылда Меруерт кітаптың алғашқы басылымын шығарғысы келеді. Одан кейін оның желісімен мультфильм және балаларға арналған аудиомедитация жасауды жоспарлап отыр. Тағы бір бағыты — білім беру: ол кітаптың балабақшаларда, мектептер мен кітапханаларда қолданылғанын қалайды. Өзі балалармен, ата-аналармен және педагогтермен кездесіп, витилиго, өзін қабылдау және буллингтің алдын алу туралы әңгімелескісі келеді. Болашақта автор балалар әдебиеті мен анимациядан бастап білім беру және цифрлық бастамаларға дейінгі инклюзивті жобаларды біріктіретін тұтас платформа құруды көздейді.
Ол үшін жобаға баспа ісіндегі серіктес, иллюстратор және көркемдік тұжырымдаманы әзірлейтін команда, мультфильм жасауға серіктестер, мәтінді сараптайтын балалар психологиясы мен педагогикасы мамандары, қаржылық серіктестер мен инвесторлар, сондай-ақ таныстырылымдар мен кездесулер өткізетін орындар қажет.
Бастауға ниетті жандарға кеңес
«Басты кеңесім: мінсіз сәтті күтпеңіз және өз идеяңызды құнсыздандырмаңыз», — дейді Меруерт. Оның айтуынша, мықты жобалар көбіне адамның жанын ауыртқан жайттардан, өмірлік тәжірибесінен немесе бір кездері өз көңілінен шықпаған нәрсені өзгерту ниетінен туады.
Бірден үлкен команда, инвестиция және барлық ресурс болуы міндетті емес. «Кейде істеп жүрген ісіңе шын жүректен сеніп, алғашқы қадамды жасаудың өзі жеткілікті», — деп сенеді ол. Оның айтуынша, идеяны нақты іске айналдыру маңызды: аудиторияны зерттеу, пікірлес адамдарды іздеу, сарапшылармен танысу және өз жобаң туралы айтуға қорықпау керек.
«Қазақстанда креативті және әлеуметтік жобаларды дамытуға орасан зор мүмкіндік бар екеніне сенімдімін», — дейді Меруерт. Оның ойынша, мұндай жобаларға жаңа өнімдер ғана емес, мәдениет пен ойлау жүйесін өзгертетін идеялар да қажет.
