Фото: Mikhail Nilov / Pexels
Қазақстанда еңбек дауы бойынша бір жылдық мерзім өтіп кетсе де, төленбеген жалақыны үш жылдық талап қою мерзімі ішінде сот арқылы талап етуге болады. Ол үшін жұмыс берушінің тиесілі ақшаны төлеу міндеті орындалмаған болуы керек. Конституциялық сот 2026 жылғы 8 маусымдағы қаулысында Еңбек кодексінің 160-бабына осындай түсіндірме берді, деп хабарлайды Астана прокуратурасына сілтеме жасаған inbusiness.kz.
Жалақыны үш жыл ішінде талап етуге болатын жағдай
Шешім жұмыс берушісі еңбекақысын төлемеген жұмыскерлерге қатысты. Еңбек дауы бойынша жүгінудің бір жылдық мерзімін өткізіп алу оларды бұл ақшаны сот арқылы талап ету мүмкіндігінен айырмайды.
Мұндай талаптарға Азаматтық кодекстің 178-бабындағы жалпы үш жылдық талап қою мерзімін қолдануға болады. Жұмыскер үш жыл ішінде қарызды төлеуді талап етуге құқылы.
Өндіріп алуға болатын төлемдер
Түсіндірме негізгі жалақыны және еңбекке ақы төлеуге байланысты басқа да міндетті төлемдерді қамтиды. Хабарламада олардың қатарында үстеме жұмыс ақысы аталған.
Бұл талаптардың бәріне ортақ шарт бар: жұмыс берушінің тиісті соманы төлеу міндеті орындалмаған болуы керек. Жалақы төлеу де Қазақстандағы жұмыс берушінің міндеттеріне кіреді.
Бір жылдық және үш жылдық мерзімдердің арақатынасы
Еңбек кодексінің 160-бабында еңбек даулары бойынша жүгінуге бір жылдық мерзім белгіленген. Конституциялық сот осы мерзім мен адамның еңбегімен тапқан ақшасына құқығын қорғаудың арақатынасын түсіндірді.
Төленбеген жалақы мен басқа да міндетті төлемдерді талап еткенде жалпы үш жылдық мерзім ішінде сот арқылы қорғану мүмкіндігі сақталады. Бұл жерде сөз нақты еңбекақы қарызы туралы болып отыр.
Сүйенуге болатын сот шешімі
Бұл құқықтық ұстаным Конституциялық соттың 2026 жылғы 8 маусымдағы № 81 нормативтік қаулысында бекітілген. Қаулы Еңбек кодексінің 160-бабын Азаматтық кодекстің 178-бабымен бірге қолдануды түсіндіреді.
Сот бұл түсіндірмені еңбек құқықтарын қорғаумен байланыстырды: адам бір жылдық мерзім өтіп кеткені үшін ғана еңбегімен тапқан ақшасын алу мүмкіндігінен айырылмауы керек.
Қарапайым тілмен айтқанда
Егер сізге жалақы немесе үстеме жұмыс ақысын төлемесе, бір жылдық мерзімнің өтуі ақшаны талап ету құқығынан айырылдыңыз дегенді білдірмейді. Қарызды өндіріп алу үшін жүгінгенде № 81 қаулыны және жалпы үш жылдық талап қою мерзімін ескеріңіз.
