RAEM.KZ бизнесті қолдауға арналған жаңа мемлекеттік AI-навигаторын арнайы сынақтан өткізді. Қарапайым көлік жөндеу шеберханасының (СТО) типтік профилі бойынша жүйе кәсіпкерге 1 109 салалық және 7 173 жалпы талап — жиынтығы 8 282 норма шығарды. Бұл тізімнің ішінде тауар биржаларының ережелері, сауда базарлары мен жеке СТО-ға мүлдем қатысы жоқ өзге ұйымдардың талаптары табылды.

2026 жылдың 26 тамызында біз business.rot.kz сайтында сауалнаманы қайтадан толтырып көрдік. Нәтиже пайдаланушының жауаптарына байланысты, сондықтан 8 282 — кез келген шеберхана үшін міндетті цифр емес. Бірақ біз таңдаған профиль пилоттық жобаның басты олқылығын көрсетті: жаңа мемлекеттік сервис нақты шағын бизнеске қажетті нормаларды Қазақстанның бүкіл алып заңнамалық базасынан әлі күнге дейін дұрыс сүзгіден өткізе алмайды.

Біз навигаторды қалай тексердік?

Біз кәдімгі типтік сценарийді таңдадық: Алматы қаласында орналасқан, штатында 5 шебері бар, көліктердің шанағын, аспасын және майын ауыстырумен айналысатын шағын автошеберхана (ЖШС).

СТО-ның тізіміне тауар биржалары, сауда базарлары және бөтен лицензиялар қалай кіріп кетті?

Жүйе генерациялаған құжатты оқығанда күлкі мен өкініш қатар туады. Санитарлық және өрт нормаларымен бірге, қарапайым шеберхана иесінен мынадай ережелерді сақтау талап етілген:

• «Тауар биржаларында клирингтік қызметті жүзеге асыру ережелері»,
• «Әмбебап сауда базарларының жұмыс регламенті»,
• «Радиоактивті заттармен жұмыс істеу кезіндегі қауіпсіздік талаптары»,
• «Дәрілік заттар мен медициналық бұйымдарды сақтау стандарттары».

IT-компанияға — 5 109 талап және телехабар тарату лицензиясы

Біз эксперимент ретінде профильді IT-компанияға (бағдарламалық жасақтама әзірлеу) ауыстырып көрдік. Бұл жолы жүйе 5 109 талап шығарды, оның ішінде тіпті телерадио хабарларын тарату лицензиясы мен жер қойнауын пайдалануға қатысты нормалар да жүр.

ЖИ-қорытындысы сүзгінің жұмысына қарағанда әлдеқайда сенімдірек естіледі

Сервистің соңында пайдаланушыға жасанды интеллект дайындаған әдемі мәтін ұсынылады. Онда сіздің бизнесіңіз заңға толық сай болуы үшін осы 8 282 талапты мүлтіксіз орындау қажеттігі сенімді түрде айтылған. Бұл жаңадан бастаған кәсіпкерді оңай шошытып, заңды жұмыс істеуден бас тартқызуы мүмкін.

Басты кемшілік — нақты заң нормасына бірде-бір тікелей сілтеменің болмауы

Тізімдегі мыңдаған талаптар тек жалпылама сөздермен берілген. Бірақ олар Қазақстанның нақты қай заңына, қай бабына немесе бұйрығына сүйеніп тұрғаны көрсетілмеген. Бұл ақпаратты іс жүзінде пайдасыз етеді.

131 мың талап қайдан пайда болды?

Қазақстанда «реттеушілік гильотина» аясында кәсіпкерлік саласындағы 131 мыңнан астам талап тіркелген. Мемлекеттік қызмет бұл деректер қорын түгелдей бір жүйеге жүктеп, ЖИ-ге семантикалық сүзгілеуді тапсырған. Бірақ алгоритм контекст пен бизнес масштабтарын әлі күнге дейін дұрыс ажырата алмай отыр.

Пилот жақында ғана басталды — қателіктерді жөндеуге болады

Бұл мемлекеттік сервистің бастапқы пилоттық кезеңі. Жүйені сынау барысында кәсіпкерлер кері байланыс беріп, мемлекеттік органдар алгоритмдерді реттесе, болашақта бұл расында да пайдалы бизнес-құралға айналуы мүмкін.