**Қысқаша мазмұны:** Авторы: Раимбек Искендиров Соңғы екі-үш жылда жасанды интеллект тек мамандарға арналған тақырыптан бірте-бірте кәсіпкерлер, маркетологтар, әзірлеушілер, дизайнерлер, оқытушылар, студенттер және басшылар қолдана бастаған құралға айналды. Жақында ғана AI алыс дүние сияқты қабылданатын: ірі корпорациялар, зертханалар мен күрделі зерттеулер әлемінің технологиясы еді. Қазір бәрі басқаша. Жасанды интеллект мәтін жазуға, ақпаратты талдауға көмектесуде, […]
—
Авторы: Раимбек Искендиров
Соңғы екі-үш жылда жасанды интеллект тар шеңбердегі мамандар тақырыбынан біртіндеп кәсіпкерлер, маркетологтар, әзірлеушілер, дизайнерлер, оқытушылар, студенттер және басшылар қолдана бастаған күнделікті құралға айналды.
Жақында ғана AI қолжетімсіз дүние ретінде қабылданатын: ірі корпорациялар, зертханалар мен күрделі ғылыми зерттеулер әлемінің технологиясы болатын. Қазір бәрі өзгерді. Жасанды интеллект мәтіндер жазуға, ақпаратты талдауға, презентациялар дайындауға, суреттер салуға, жоспар құруға, идеялар іздеуге, күрделі тақырыптарды қарапайым тілмен түсіндіруге және күнделікті жұмысты жеделдетуге көмектесіп жатыр.
Мен өзім де жұмысымда AI-ды барған сайын белсенді түрде қолданып келемін. Мен үшін бұл енді эксперимент немесе ермек ойыншық емес, толыққанды жұмыс құралы.
Ол ойларды жылдамырақ құрылымдауға, нобайларды жинақтауға, материалдарды сараптауға, мәтіндер дайындауға, идеяны ұсынудың түрлі нұсқаларын табуға, дәлелдердің әлсіз тұстарын тексеруге және ойдағы ретсіздікті нақты іс-қимыл жоспарына айналдыруға көмектеседі.
Бірақ жасанды интеллектіні неғұрлым көп қолданған сайын, бір нәрсені анығырақ түсіне түсемін: AI ойлану қажеттілігін жоймайды. Керісінше, ол адамның ойлау қабілетін бұрынғыдан да маңызды ете түседі.
AI — бұл «мен үшін жасап бер» деген батырма емес
Жасанды интеллектпен жұмыстағы басты қателіктердің бірі — оны адамның орнына бәрін жасап беруге тиіс сиқырлы батырма ретінде қабылдау.
- Мен үшін мәтін жазып бер.
- Мен үшін стратегия ойлап тап.
- Мен үшін талдау жасап бер.
- Мен үшін презентация дайында.
Кейбір қарапайым міндеттерде мұндай тәсіл нәтиже беруі мүмкін. Бірақ егер әңгіме салмақты жұмыс, бизнес, оқу немесе шешім қабылдау туралы болса, бұл жеткіліксіз.
- AI мәтінді тез құрастырып бере алады, бірақ ол контекстті әрдайым түсіне бермейді.
- AI стратегия ұсына алады, бірақ ол түпкі нәтиже үшін жауапкершілік алмайды.
- AI ойды әдемі тұжырымдай алады, бірақ ол оның нақты жағдайда қаншалықты қолдануға болатынын білмейді.
Сондықтан адамның құндылығы жойылмайды. Ол жай ғана басқа арнаға ауысады.
Енді тапсырманы дұрыс қою, контекст беру, шектеулерді түсіндіру, нәтижені тексеру, қатені көре білу, мықты идеяны таңдап алып, оны нақты мақсатқа бейімдеу қабілеті әлдеқайда маңызды бола түседі.
Яғни AI жай ғана батырманы басатындарды емес, ойлана алатын, сұрақ қоя білетін және шешім қабылдай алатындарды күшейтеді.
AI компьютерлік сауаттылық сияқты базалық дағдыға айналып келеді
Менің ойымша, алдағы жылдары AI-мен жұмыс істей білу бір кездері компьютерді, интернетті, іздеу жүйесін, электрондық поштаны немесе Excel-ді пайдалану сияқты базалық дағдыға айналады.
Бастапқыда мұндай құралдар қосымша артықшылық болып көрінеді. Содан кейін олар бәсекелестік артықшылыққа айналады. Ал кейіннен қалыпты нормаға айналады.
Бүгіннің өзінде AI-ды қолдана білетін адамдардың жылдамырақ жұмыс істейтіні анық байқалады.
- Олар құжаттардың алғашқы нұсқаларын тезірек дайындайды.
- Жаңа тақырыптарды тезірек түсінеді.
- Гипотезаларды жылдамырақ сынайды.
- Шешімдердің нұсқаларын тезірек табады.
- Жылдамырақ оқып-үйренеді.
- Жаңа тапсырмаларға тезірек бейімделеді.
Бұл AI адамды автоматты түрде кәсіби маман етеді дегенді білдірмейді. Бірақ ол оны қалай қолдануды түсінетіндерге үлкен мүмкіндік пен қуатты тетік береді.
Мұнда маңызды айырмашылық болады: біреулер AI-ды үстірт қолданса, басқалары саналы түрде пайдаланады.
Үстірт тәсіл — бұл «маған мәтін жасап бер» деп жаза салу.
Саналы тәсіл — бұл тапсырманы, аудиторияны, мақсатты, шектеулерді, стильді, контекстті, қажетті нәтижені егжей-тегжейлі түсіндіру, ал содан кейін алынған жауапты сыни көзбен тексеріп, жақсарту.
Менің пікірімше, нақ осы жаңа базалық дағдыға айналады.
Онлайн-білім беру де өзгеруі тиіс
Біз AI туралы айтқан кезде, білім беру саласын айналып өте алмаймыз.
Себебі, егер жасанды интеллект жұмысты өзгертіп жатса, ол сөзсіз оқыту жүйесін де өзгертеді.
Онлайн-білім беру соңғы жылдары әлдеқайда қолжетімді бола түсті. Бүгінде кез келген нүктеден оқуға, дәрістерді ыңғайлы уақытта көруге, халықаралық бағдарламалардан өтуге, оқуды жұмыспен ұштастыруға және физикалық кампусқа тәуелді болмауға болады.
Бірақ онлайн-оқытудың бір осал тұсы бар: материалдарға қолжетімділіктің болуы нақты прогресті білдірмейді.
Курсты сатып алуға, платформаны ашуға, бірнеше дәрісті көруге, пайдалы материалдарды сақтап қоюға болады — және бұл ретте өз дағдыларыңда ештеңені өзгертпеуің әбден мүмкін.
Адам өзін оқып жатқандай сезінеді, бірақ іс жүзінде білім нақты әрекетке ұласпайды.
Сондықтан тиімді онлайн-білім беру жай ғана бейнелер мен тесттердің кітапханасы болмауы керек. Ол даму мен алға жылжу жүйесі болуы тиіс.
Студент үшін мыналарды түсіну маңызды:
- оның мақсаты қандай;
- келесі қадам қандай;
- дәл қазір ол қандай дағдыны дамытып жатыр;
- қай жерде қателесуде;
- прогресті қалай өлшеуге болады;
- білімді практикада қалай қолдану керек;
- оқуды мансаппен қалай байланыстыруға болады.
Міне, осы жерде AI өте маңызды рөл атқара алады.
AI оқытуды қалай күшейте алады
Білім берудегі AI сәнге айналғаны үшін емес, студенттің нақты мәселелерін шешуге көмектескенде ғана пайдалы.
Мысалы, AI күрделі тақырыпты қарапайым сөздермен түсіндіре алады.
- Қосымша мысалдар келтіре алады.
- Материалды адамның деңгейіне бейімдей алады.
- Мәтінді тексеруге көмектеседі.
- Жаттығу тапсырмаларын құрастыра алады.
- Тілді практикада жаттықтыру үшін сұхбаттасушы бола алады.
- Қателерді көрсете алады.
- Студентке әрі қарай қандай дағдыларды дамыту керектігін түсінуге көмектесе алады.
Бірақ мұнда маңызды шекара бар.
AI оқыту процесін толығымен өзіне алмауы керек.
Егер студент жасанды интеллектіден тапсырманы өзінің орнына орындап беруді сұраса, онда студент үйренбейді. Тек AI ғана үйренеді.
Ал егер студент алдымен өзі көріп, содан кейін кері байланыс, тексеру, қателерді түсіндіру және нәтижені жақсарту үшін AI-ды қолданса — бұл мүлдем басқа деңгей.
Мұндай форматта AI ойлаудың орнын басушы емес, оны дамытуға арналған құралға айналады.
Бұл болашақ мамандықтар үшін неліктен маңызды
Көптеген мамандықтар қазірдің өзінде өзгеріп жатыр.
Маркетингте AI контентті тезірек дайындауға, аудиторияны талдауға, идеялар жинауға және гипотезаларды сынауға көмектеседі.
Бизнесте — құжаттарды құрылымдауға, ұсыныстар дайындауға, деректерді талдауға және шешімдердің нұсқаларын іздеуге көмектеседі.
Білім беруде — материалдарды жекелендіруге, тақырыптарды түсіндіруге және кері байланыс беруге көмектеседі.
Әзірлеуде — код жазуды және қателерді табуды жеделдетеді.
Дизайнда — тұжырымдамалар мен визуалды бағыттарды тезірек жасауға септігін тигізеді.
Бірақ бұл барлық мамандар жойылады дегенді білдірмейді.
Керісінше, жұмыстың жылдамдығы мен сапасының стандарты өзгереді.
Егер бұрын AI қолданбайтын адам мен оны қолданатын адам шамамен бір қарқында жұмыс істей алса, енді айырмашылық ұлғая береді. Жасанды интеллектіні қолдана білетін маман идеядан нәтижеге дейінгі жолды әлдеқайда жылдам жүріп өтеді.
Дәл сондықтан AI-сауаттылық тек IT-мамандар үшін ғана маңызды болмайды. Ол кәсіпкерлерге, менеджерлерге, оқытушыларға, студенттерге, маркетологтарға, сарапшыларға, кеңесшілерге және басқаларға қажет болады.
Маған SITE Geneva неліктен қызықты болды
Осы ойлардың аясында маған AI-ды білім берудің негізгі логикасына енгізуге тырысып жатқан жобаларға қарау қызықты болды.
Осындай мысалдардың бірі — SITE Geneva.
SITE — Женевада тіркелген және AI-native education моделін дамытатын онлайн-университет. Олардың тәсілін түсінгенімше, идея жай ғана сайтқа сәнді функция ретінде AI қосуда емес. Ең қызығы, AI студенттің білім беру траекториясының бір бөлігі ретінде қарастырылады.
SITE моделінде білім берудің болашағы үшін маңызды болып көрінетін бірнеше бағыт бар:
- AI career matching — студентке оқу, дағдылар және мансаптық траектория арасындағы байланысты табуға көмектесу;
- оқытуды дербестендіру — білім беру жолын студенттің қарқынына, деңгейіне және мақсаттарына бейімдеу;
- геймификация — студент прогресті көріп, түсінікті жүйе бойынша алға жылжуы үшін;
- халықаралық академиялық желі — онлайн-білім беру оқшауланып қалмауы үшін.
Университет сайты: sitegeneva.com
Мен мұны жай ғана бір университет туралы оқиға ретінде қабылдамаймын. Мен үшін бұл кеңірек трендтің мысалы: білім беру біртіндеп «барлығына бірдей дәрістер жиынтығы» форматынан оқыту анағұрлым жеке, икемді және нақты дағдылармен байланысты болатын форматқа ауысады.
Білім берудің болашағы — тек контентте емес
Бүгінде ақпарат тым көбейіп кетті.
Кез келген тақырыпта дәрістерді, кітаптарды, курстарды, бейнелерді, мақалаларды, нұсқаулықтар мен талдауларды табуға болады.
Сондықтан білім берудің құндылығы енді тек ақпаратқа қол жеткізуде ғана емес.
Құндылық — жүйеде.
Адамға дұрыс траекторияны таңдауға, адасып қалмауға, орта жолдан тастап кетпеуге, кері байланыс алуға, білімді қолдануға және оқуды нақты нәтижеге айналдыруға көмектесуде.
AI осындай жүйенің маңызды бөлігіне айнала алады.
Ол студентке тезірек қозғалуға, кемшіліктерін көруге, кеңестер алуға, жаттығуға, материалдарды бейімдеуге және оқуды болашақ мамандықпен байланыстыруға септігін тигізеді.
Бірақ бұл ретте негізгі жауапкершілік бәрібір адамның өзінде қалады.
AI көмектесе алады. Бірақ оқу, ойлану, байқап көру, қателесу және шешім қабылдау бәрібір адамның өз қолында.
Болашақ туралы не ойлаймын
Меніңше, прогресс дәл AI-ды дамыту бағытында жүреді.
Бұл сән болғаны үшін емес.
Өйткені жасанды интеллект біздің қалай жұмыс істейтінімізді, оқитынымызды, жазатынымызды, талдайтынымызды, жоспарлайтынымызды және шешім қабылдайтынымызды өзгертіп жатыр.
Алдымен AI оны қолдана білетіндер үшін артықшылық болады. Содан кейін — базалық талап. Ал одан соң — кез келген кәсіби қызметтің табиғи бөлігіне айналады.
Сондықтан мәселе енді AI-ды қолдану-қолданбауда емес.
Мәселе — оны қаншалықты саналы түрде қолдана алатынымызда.
Мен үшін AI — бұл адамды күшейтетін құрал. Бірақ егер адамның нақты мақсаты, ойлау жүйесі, сыни көзқарасы және үйренуге дайындығы болған жағдайда ғана.
Және, мүмкін, болашақтың басты дағдыларының бірі осы болар: бір нәрсені бір рет біліп қою емес, үнемі үйрене білу, бейімделу және нақты міндеттер үшін жаңа құралдарды қолдана білу.
