Қазақстандағы IT мамандарының жалақысы 2020 жылдан бері алғаш рет төмендеді. Сонымен қатар нарықты зерттеу нәтижелері жұмыс берушілердің енді мамандарды жоғары төлеммен сатып алуға құлықсыз екенін көрсетті. Түрлі әдістемеге сүйенген екі бірдей дереккөз бір жағдайды айтып отыр.
Саладағы нақты табыс бір жылда 13,5%-ға азайды
Ұлттық статистика бюросының мәліметі бойынша, 2026 жылдың бірінші тоқсанында «Компьютерлік бағдарламалау, консультациялық және басқа да ілеспе қызметтер» саласындағы орташа айлық атаулы жалақы 2025 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 3,4%-ға төмендеді. Есептеулерді Бірінші кредиттік бюро жариялады (masa.media, prodengi.kz).
Бұл — 2020 жылдың төртінші тоқсанынан бергі алғашқы атаулы төмендеу.
Инфляцияны ескерсек, жағдай одан да күрделірек көрінеді. Сала қызметкерлерінің нақты табысы 13,5%-ға кеміді — бұл 2015 жылдың соңынан бергі ең айтарлықтай құлдырау (ulysmedia.kz, newtimes.kz). Оның алдындағы тоқсанда да нақты табыстың азаюы байқалған, бірақ ол кезде көрсеткіш 2,2% деңгейінде болатын.
Бұл өзгерістің ауқымын түсіну үшін мына дерекке назар аударуға болады: 2021 жылдан 2025 жылға дейін сектордағы жалақының жылдық орташа тоқсандық өсу қарқыны атаулы мәнде шамамен 30,7%-ды, ал инфляцияны есепке алғанда 17%-ды құраған еді (masa.media).
Дегенмен абсолютті көрсеткіш әлі де жоғары. 2026 жылдың бірінші тоқсанында сектордағы орташа жалақы 1,3 млн теңгеге жуықтады, ал жалпы экономика бойынша орташа көрсеткіш 461,5 мың теңге шамасында болды. Алайда арадағы айырмашылық қысқарып келеді: бір жыл бұрын IT мамандарының табысы орташа деңгейден 3,1 есе жоғары болса, қазір 2,8 есеге дейін азайған (bizmedia.kz).
Жылына 30%-дан өскен бес жылдық өсім бір ғана тоқсанда тоқтады.
Жұмыс берушілер әлеует үшін артық төлеуді доғарды
Шілде айында People Consulting «Қазақстанның IT нарығы: жалақы мен мотивацияны зерттеу» атты үшінші жыл сайынғы сауалнамасын жариялады. Іріктемеге 24 компания, 68 IT мамандығы бойынша 7300-ден астам жалақы дерегі енген, жұмыс берушілердің жартысы бұл зерттеуге алғаш рет қатысты (digitalbusiness.kz).
Бұл жерде сандардан гөрі әдістеме маңыздырақ. Компаниялар деректерді бос жұмыс орындарын талдаусыз немесе қызметкерлер арасында сауалнама жүргізбей, тікелей ұсынған. Яғни бұл — хабарландырудағы болжамды баға емес, нақты төленген төлемдер.
Зерттеу қорытындысын People Consulting HR-консалтинг тәжірибесінің серіктесі Александр Прокопенко былай тұжырымдады: егер бірнеше жыл бұрын бәсекелестіктің басты құралы жалақы болса, қазір қызықты міндеттерді, заманауи технологияларды және мықты инженерлік мәдениетті ұсына алатын компаниялар ұтады (the-tech.kz).
Бұл — адам қуалау жарысы емес. Бұл — сапалы іріктеу.
Компаниялар еңбекақы қорын шексіз ұлғайтуды тоқтатып, бизнеске ең көп пайда әкелетін құзыреттерге нүктелі түрде инвестиция құя бастады.
Барлық өсім тек алты мамандыққа бұйырды
Зерттеу 2026 жылы қай мамандықтардың бәсі бәрінен көбірек артқанын анықтады (digitalbusiness.kz):
- PHP Developer — плюс 111%
- DevSecOps — плюс 68%
- Ақпараттық қауіпсіздік инженері — плюс 68%
- Желілік әкімші — плюс 49%
- C# Developer — плюс 46%
- Enterprise / Solution Architect — плюс 42%
Мұндағы қисын түсінікті. PHP бойынша — ескі кодтық базалар (legacy) сақталып тұрғанда мықты мамандардың тапшылығы сезіледі. DevSecOps және ақпараттық қауіпсіздік — киберқатерлер мен қорғаныс талаптарының күшеюіне байланысты. Сәулетшілер (architects) — IT инфрақұрылымының күрделенуінен сұранысқа ие.
Зерттеудің екінші жағы да бар. Автоматтандыру мен бұлттық сервистердің дамуы салдарынан қарапайым инфрақұрылымдық рөлдер мен жүйелік әкімшілендірудің бір бөлігінің маңызы төмендеп келеді.
ЖИ бағытындағы ахуал көпшілік ойлағаннан әлдеқайда күрделірек. ЖИ саласындағы барлық мамандықтар бойынша жаппай жалақы өсімі күтілмейді: компаниялар промптинг курсын бітіргендердің барлығын жалдаудың орнына, жоғары білікті санаулы сарапшыларға ғана қаржы салуды көздеп отыр.
Банк, телеком және өнімдік компания шамамен бірдей төлейді
«Банктерде ең жоғары жалақы, ал телеком артта қалып келеді» деген ұғым нарықтың бүгінгі сипатына сәйкес келмейді. Банктердегі, телекомдағы және өнімдік компаниялардағы орташа еңбекақы деңгейі жалпы нарықтық көрсеткішке теңесті (digitalbusiness.kz).
Енді айырмашылық төлем сомасында емес, инвестиция моделінде болып отыр. Әзірлеу бағытында Middle және Senior деңгейіндегі инженерлерге көбірек инвестиция құйылып, басқарушылық буындар қысқартылуда. Телеком қаражатты техникалық жетекшілер мен инфрақұрылым сарапшыларына шоғырландырып, инженерлік лауазымдарды орташа деңгейде ұстап тұр. Ал қаржы секторы өтемақыларды нарықтық медиана шамасында сақтауда.
«Басқалар» санаты бөлек тұр — оған квазимемлекеттік сектор мен агрохолдингтер кіреді. Ондағы төлем нарықтан 13–20%-ға төмен.
Жалақының орнына берілетін бонус тәуекелді қызметкерге жүктейді
Жұмыс берушілер табыстың өзгермелі бөлігін ұлғайтып жатыр. Зерттеу нәтижелеріне сәйкес, бонустардың орташа мөлшері 5–8%-ға өскен, ал қаржы секторында бонус көлемі жылдық табыстың 50%-ына дейін жетеді (digitalbusiness.kz).
Зерттеуде бұл ашық айтылған: бұл тәсіл компанияларға еңбекақы қорының икемділігін сақтауға және төлемді тікелей нәтижемен байланыстыруға мүмкіндік береді.
Бірақ қызметкер үшін бұл мәселенің екінші жағы бар. Тұрақты жалақы тоқсанға тәуелді емес, ал бонус толықтай соған байланысты. Өзгермелі бөліктің үлесі неғұрлым жоғары болса, қызметкер компаниямен бірге соғұрлым көп тәуекелге барады — әрі нәтижеге қатысты шешімді көбіне өзі қабылдамайды.
Шетелден қашықтан жұмыс істеу қосымша үстеме беруді тоқтатты
Алыс шетелдерде тұрып қашықтан жұмыс істейтін мамандар мен Қазақстан ішіндегі қызметкерлер арасындағы жалақы айырмашылығы 22%-дан екі есеге жуық қысқарып, 12%-ға дейін азайды (digitalbusiness.kz).
Ел ішінде де еңбекақы деңгейі теңесіп келеді. Ұсыныстарды қалыптастыру кезінде негізгі бағдар ретінде Алматы мен Астана қалалары сақталуда.
Қаржы үшін релокация жасау көпшілік оны жоспарлап үлгергеннен де тезірек өз мәнін жоғалтуда.
Орташа жалақының төмендеуі нақты мамандардың жалақысы қысқарды дегенді білдірмейді
Мамыр айында ондаған басылым «IT мамандарының жалақысы құлдырады» деген тақырыпты жарыса жазды. Алайда бұл мәлімдеменің ешкім дерлік назар аудармаған осал тұсы бар.
Саладағы орташа жалақы тарифтердің қысқаруынан емес, жұмыспен қамтылғандар құрамының өзгеруінен де төмендеуі мүмкін. Егер компания қымбат тұратын әкімшілік-басқарушылық құрамды қысқартып, сонымен бірге қатардағы инженерлерді көбірек қабылдаса, ешбір қызметкердің жалақысы қысқартылмаса да, орташа көрсеткіш төмендейді.
People Consulting зерттеуі де дәл осы әзірлеу саласындағы басқару деңгейлерінің қысқарғанын растап отыр. Бұл фактордың Ұлттық статистика бюросының көрсеткіштеріне қаншалықты әсер еткенін ашық деректерден анықтау мүмкін емес — себебі ол үшін жария деректерде жоқ грейдтер бойынша бөлініс қажет.
Орташа көрсеткіштің өзі де қарапайым қызметкердің жағдайын толық көрсете алмайды. Жалпы экономика бойынша сол тоқсанда орташа жалақы 461,5 мың теңгені құраса, медианалық жалақы 331,5 мың теңге болды (nationalbusiness.kz). 130 мың теңгеге жуық айырмашылық жоғары төлемдердің орташа көрсеткішті қалай жоғары сүйрейтінін айқын көрсетеді. Ұлттық статистика бюросы IT кіші саласы бойынша жария медиананы ұсынбайды, бірақ саладағы табыс бөлінісі біркелкі деп санауға ешқандай негіз жоқ.
Келтірілген сандардың өзінде де алшақтық бар. Ұлттық статистика бюросы мен Бірінші кредиттік бюро шамамен 1,3 млн теңге деп көрсетсе, BCC Invest-тің дәл сол 2026 жылдың бірінші тоқсаны бойынша шолуында 883,8 мың теңге және нақты төмендеу 8,0% деп жазылған (nur.kz). Үрдіс бағыты сәйкес келгенімен, абсолютті көрсеткіштер әртүрлі. Айырмашылықтың бір бөлігі басылымдардың әртүрлі салалық кесінділерді қарастыруымен түсіндіріледі: тар шеңбердегі «компьютерлік бағдарламалау» кіші класы немесе кеңірек «ақпарат және байланыс» саласы алынған. Мұны ашық мәліметтерден тексеру мүмкін емес, себебі тараптардың ешқайсысы есептеу әдістемесін толық ашып көрсетпеген.
Бұл кәсіпке қазір қадам басқандарға қиындай түсті
Бұл — қазақстандық мәліметтер әлі де жеткіліксіз болып отырған тақырыптың бір қыры.
People Consulting зерттеуі жұмысқа қабылданып қойған мамандарды ғана қамтиды және жаңадан келген қанша маман алғашқы оффер алғаны туралы сұраққа жауап бермейді. Ал Ұлттық статистика бюросы жұмыс іздеушілерді емес, нақты жұмыс істеп жүргендерді есептейді.
Бізге нақты белгілісі: өсім сирек кездесетін құзыреттерге ғана бұйырды, ал қарапайым рөлдердің құны төмендеп келеді. Бұл екі тенденция да курстардың кешегі түлектеріне кері әсер етеді, себебі салаға алғаш қадам басу дәстүрлі түрде дәл осы қарапайым тапсырмалар арқылы жүзеге асатын.
Сонымен қатар мемлекет салаға кіру шығындарын әлі де өтеп келеді. Tech Orda бағдарламасы IT мамандықтары бойынша оқытуды қаржыландырады, курстар студенттерді қабылдауда, алайда Қазақстан бойынша түлектердің жұмысқа орналасуы туралы ашық статистика жоқ.
Бұл — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігіне және оқу орталықтарына қойылуы тиіс келесі сауал: 2025–2026 жылдардағы бағдарлама түлектерінің қаншасы алғашқы офферге қол жеткізді және олардың жалақысы қандай болды?
