Қазақстан энергетикалық инфрақұрылым нысандарын ұшқышсыз аппараттардан қорғау үшін жасанды интеллектіні пайдалануды жоспарлап отыр. Жарияланған басымдықтар қатарында — дрондарды ерте анықтау және бейтараптандыру, киберқатерлерге қарсы тұру және шабуылдар кезінде мамандардың жедел әрекет ету дайындығы бар.
Жоспарлар туралы 6 қазандағы үкімет отырысында Энергетика министрі Ерлан Ақкенженов баяндады. ЖИ-ді қолдану энергетикалық нысандардың цифрлық және физикалық қауіпсіздігінде бірдей көзделген.
Отын-энергетика кешенінде жасанды интеллектіні қолданатын 45 жобадан тұратын портфель қалыптастырылды. Үкімет деректері бойынша олардың 34-і енгізу кезеңінде жатыр. Алайда бұл көрсеткіш бүкіл портфельге қатысты: ол электр станцияларында дронға қарсы кешендердің қазірдің өзінде орнатылғанын растамайды.
Ұшқышсыз аппараттар мен кибершабуылдардан қорғау
Дрондарға қарсы іс-қимыл нысандарды физикалық қорғау бағытына енгізілген. Сонымен қатар, билік киберқорғанысты дамытуға ниетті: технологиялық жүйелерге төнген қатерлерді анықтау және кибершабуылдар кезінде персоналдың әрекеттерін пысықтау көзделген.
Үкіметтің ресми хабарламасында станцияларды, желілерді және өндірістік жабдықтарды тікелей басқаратын жүйелерге ерекше назар аударылған. Олардың қауіпсіздігі энергетиканы цифрландырудың жеке бағыты ретінде қарастырылады.
Мамандарды практикалық даярлау басталып кетті. 2026 жылы Қазақ ұлттық университеті базасында 120-дан астам маманның қатысуымен ENERFORT-2026 салалық кибержаттығулары өткізілді. Мұндай оқу-жаттығуларды жыл сайын өткізу жоспарлануда.
Бұл ретте жарияланған ресми хабарламаларда нақты станциялар, дронға қарсы жабдықты орнату мерзімдері, жеткізушілер немесе оның құны аталмаған. Әзірге бірыңғай қорғаныс жүйесінің толық дайындығы емес, жарияланған жұмыс бағыты туралы сөз болуда.
23 млрд теңге бағалауы қайдан шықты
Министр ЖИ қолданудың күтілетін экономикалық тиімділігін жылына шамамен 23 млрд теңге деп бағалады. Ресми хабарламада бұл сома үш қолданбалы шешімнен құралады.
Ең көп үлес — жылына 22,5 млрд теңгеге дейін — мұнай өнімдерінің айналымын жоспарлауға тиесілі. Тағы 300 млн теңге газ тұтынуды болжау үшін және 370 млн теңге өндірістік қауіпсіздік шешімдері үшін жарияланған.
Осылайша, 23 млрд теңгені ұшқышсыз аппараттарға қарсы тұрудан түсетін үнем немесе қорғаныс кешендерін сатып алу бюджеті деп санауға болмайды. Бұл — саланың әртүрлі сегменттеріндегі үш шешімнің мәлімделген жиынтық әсері. Есептеу әдістемесі жарияланған хабарламада келтірілмеген.
Энергетика министрлігі тағы нені жоспарлап отыр
Отын-энергетика кешенін цифрландыру бағдарламасы үш бағыт бойынша 20 іс-шараны қамтиды: цифрлық егіздер, жасанды интеллект және киберфизикалық қауіпсіздік. Оларды 2029 жылға дейін кезең-кезеңімен іске асыру жоспарланған.
2026 жылдың соңына дейін билік ЖИ шешімдерінің басым тізілімін, цифрлық егіздер архитектурасын және энергетикалық нысандардың киберқауіпсіздік архитектурасын бекітуге ниетті. 2027 жылы шешімдерді кең ауқымда енгізу көзделген.
Дрондарға қарсы қорғаныс үшін жүзеге асырудың келесі дәлелі нақты нысандар, орнатылған кешендер және сынақ нәтижелері туралы мәліметтер болмақ. Әзірге министрдің мәлімдемесі ұшқышсыз аппараттармен күресті Қазақстанның энергетикалық инфрақұрылымын қорғауға қосу ниетін білдіреді.
