Жасанды интеллектінің дамуы дата-орталықтарды Қазақстандағы ең ірі жаңа электр энергиясын тұтынушылардың біріне айналдыруы мүмкін. AI & Digital Bridge 2026 форумында «Қазақтелеком» басшысы Бағдат Мусин есептеу инфрақұрылымына бағыттауға болатын 5 ГВт-тан астам қосымша қуаттың пайда болу перспективасы туралы мәлімдеді. Freedom Holding Corp. негізін қалаушы Тимур Турлов, өз кезегінде, компания дата-орталығының бірінші кезеңінің қуатына сұраныс ұсыныстан екі есе асып түскенін айтты. Олардың сөздерін Digital Business келтіреді.
Бұл мәлімдемелер елдің цифрлық амбицияларының ауқымын көрсетеді. Алайда тапсырыс берушілердің қызығушылығы, серверлік кешендердің құрылысы және жеткілікті көлемдегі электр энергиясының пайда болуы арасында үлкен инфрақұрылымдық жұмыс жатыр.
5 ГВт деген цифр іс жүзінде нені білдіреді
Digital Business баяндауы бойынша, Мусин дата-орталықтардың дамуын болашақта энергия жүйесін кеңейтумен байланыстырды. Ол Қазақстан ДӨО мен есептеулер қажеттіліктеріне бағыттай алатын 5 ГВт-тан астам қосымша қуат туралы айтты. Сонымен қатар «Қазақтелеком» басшысы бірнеше жылдан кейін дамытылып жатқан есептеу инфрақұрылымының тұтынуы 1 ГВт-қа жетеді деп үміт білдірді.
Осылайша, 5 ГВт-ты дата-орталықтардың ресімделген өтінімдері немесе олардың тұтынуының бекітілген болжамы деп санауға болмайды. Келтірілген мәлімдемеде бұл көлемді қай электр станциялары және қандай мерзімде қамтамасыз ететіні де ашылмаған.
Бірақ бұл көрсеткіштің өзі талқыланып жатқан өзгерістердің ауқымын түсінуге мүмкіндік береді. Гигаватт — бұл қуат бірлігі. Жылдық энергия тұтынуды бағалау үшін жабдықтың қанша уақыт және қандай жүктемемен жұмыс істейтінін білу қажет.
Ауқымы — елдің жылдық тұтынуының үштен бірінен астамы
KEGOC деректері бойынша, 2025 жылы Қазақстан 124,6 млрд кВт·сағ электр энергиясын тұтынды, ал өндіргені 123,1 млрд кВт·сағ құрады. Энергия жүйесінің ең жоғарғы жүктемесі 17 724 МВт-қа жетті.
Салыстыру үшін: 5 ГВт — бұл 5 000 МВт, немесе көрсетілген максималды жүктеменің шамамен 28%-ы.
Егер дата-орталықтар әдеттегі жылдың барлық 8 760 сағаты бойы 5 ГВт-ты үздіксіз тұтынады деп шартты түрде елестетсек, 43,8 млрд кВт·сағ шығады. Бұл Қазақстанның 2025 жылғы бүкіл тұтынуының шамамен 35%-ын құрайды.
Бұл нақты болжам емес, ауқымды есептеу ғана. Ол тұрақты толық жүктемені көздейді; нақты көрсеткіштер нысандарды іске қосу мерзімдеріне, олардың жүктелуіне және мәлімделген қуатқа салқындату мен қосалқы жабдықтардың кіретіндігіне байланысты болады.
Дегенмен, бұл тұтас энергия жүйесі үшін маңызы зор жүктемесі бар жаңа сала туралы сөз болып отырғанын көрсетеді.
Турлов 200% сұраныс туралы не деді
Digital Business хабарлауынша, Турлов NVIDIA чиптеріндегі Freedom дата-орталығының бірінші кезеңіне ағымдағы сұранысты салынған қуаттың 200%-ы деп бағалады. Ол сондай-ақ болашақ 100 МВт қуатты премиум бағамен бес жылға алуға дайын ірі серіктестер туралы айтты.
Бұл сандар әртүрлі нәрселерді сипаттайды. Келтірілген мәлімдемеден дәл 100 МВт қуаттылықтағы нысанға қазірдің өзінде 200 МВт-қа шарттар жасалған деп қорытынды жасауға болмайды. Бірінші кезеңнің көлемі мен сатып алушылардың міндеттемелерінің шарттары осы жарияланымда ашылмаған.
Турлов сонымен қатар бастапқыда есептеулер экспорты үшін қарастырылған барлық 100 МВт қуаттың Қазақстан ішінде сұранысқа ие болуы мүмкін екенін жоққа шығармады. Бұл кәсіпкердің ішкі нарыққа қатысты күтулерін көрсететін бағалауы ғана.
Энергетикалық жоспарлау үшін келесі қадам — осындай қызығушылықты нақты қосылу кестесіне айналдыру: қандай нысандар, қай өңірлерде және қашан электр энергиясын тұтына бастайды.
Есептеулер экспорты жаңа энергетиканы талап етеді
Мусин Қазақстан есептеу қызметтерін өндіру және оларды халықаралық нарықта сату үшін энергетикалық ресурстарды пайдаланатын модельді сипаттайды. Шарттардың бірі ретінде ол халықаралық байланысты дамытуды атады.
Бұл модельдің экономикалық мәні түсінікті: ел ішінде тапсырыс берушілер үшін цифрлық жұмысты орындайтын инфрақұрылым орналасады. Бірақ оның нәтижесін жабдыққа, электр энергиясына, байланысқа және пайдалануға жұмсалатын шығындарды ескере отырып бағалау қажет.
Энергия жүйесі үшін жаңа жүктеменің немен қамтамасыз етілетіні түбегейлі маңызды. Қосымша генерация салу, қолжетімді резервті пайдалану және желілерді күшейту мүмкін — әртүрлі жобаларда бұл үйлесім әрқалай болады.
Егер дата-орталықтар қажетті инфрақұрылым пайда болғанға дейін қосылуға дайын болса, ықтимал қауіп туындайды. Сондықтан есептеу қуаттары туралы уәделер энергиямен жабдықтаудың дәл осындай нақты жоспарларымен қатар жүруі тиіс.
ЖИ әлемдік электр сұранысын өзгертіп үлгерді
Қазақстан бұл перспективаны есептеулердің жаһандық өсімі аясында талқылауда. 2025 жылдың сәуірінде жарияланған Energy and AI баяндамасында Халықаралық энергетикалық агенттік дата-орталықтардың әлемдік электр энергиясын тұтынуы 2030 жылға қарай екі еседен астам өсіп, шамамен 945 ТВт·сағатқа жетеді деп болжаған.
ЖИ осы өсімнің басты факторы ретінде аталды. Сонымен қатар агенттік болжамның белгісіздігін атап өтті: нәтиже технологияларды енгізу жылдамдығына, жабдықтардың тиімділігін арттыруға және энергетикадағы шектеулерді жоюға байланысты болады.
Бұл жаһандық болжам Қазақстанда ұқсас өсімнің автоматты түрде орын алатынын білдірмейді. Ол неліктен есептеу инфрақұрылымын орналастыру үшін технологиялық компаниялар, энергетиктер мен мемлекеттердің бір уақытта бәсекелесетінін көрсетеді.
Қазақстан әрбір мегаватт үшін не алады
Болашақ жобаларды бірнеше өзара байланысты көрсеткіштер бойынша бағалаған жөн: нақты қосылған қуат көлемі, расталған жүктеме, энергиямен жабдықтау көздері және ел үшін экономикалық нәтиже.
Желілердің құрылысы мен резерв құруды кім төлейді деген сұрақ жеке назар аударуға тұрарлық. Сондай-ақ қазақстандық компанияларға, зерттеушілерге және мемлекеттік сервистерге қанша есептеу қуаты қолжетімді болатынын түсіну маңызды.
Егер гигаватт туралы мәлімдемелер жұмыс істеп тұрған жобаларға айналса, дата-орталықтар өнеркәсіптік және энергетикалық саясаттың көрнекті факторына айналады. Ол кезде Қазақстанның ЖИ нарығындағы бәсекеге қабілеттілігі серверлерге, байланыс арналарына және оларды сенімді электр энергиясымен қамтамасыз ету қабілетіне бірдей тәуелді болады.
