Қазақстанда квазимемлекеттік сектордың 5 453 ұйымы «Бірыңғай кадрлық жүйе» ақпараттық жүйесінде (БҚЖ АЖ) цифрлық кадрлық есепке көшті. Бұл туралы 27 тамызда жүйені әзірлеуші — ҚР Президенті Іс басқармасының Инженерлік-техникалық орталығының баспасөз қызметі хабарлады (ito.qr-pib.kz).
Бұл санның өзі көп нәрсені түсіндіре қоймайды. Мұның қандай жүйе екенін, оның қайдан пайда болғанын, кімдерге қатысты екенін және мемлекетке мыңдаған ұйымның кадрлық есебін бір базаға біріктіру не үшін қажет болғанын талдаймыз.
Не болды
ҚР ПІБ ИТО деректері бойынша, 2026 жылдың басынан бері БҚЖ-ға 2 500 ұйым қосылған, оның 1 050-і — үшінші тоқсанда. Жүйеге шамамен 818 мың қызметкердің деректері енгізілген.
Әзірлеуші БҚЖ-да 80-нен астам кадрлық процесс автоматтандырылғанын және стандартталғанын атап көрсетеді: жұмысқа қабылдау, ауыстыру, жұмыстан босату. ИТО бағалауынша, бұрын бір кадрлық құжатты дайындау орта есеппен 30 минут алса, енді бар болғаны 30 секунд уақыт алады.
Қосылу кезең-кезеңімен жүзеге асуда. Ұйымдар кадр мамандарына арналған оқытумен қатар, консультациялық және техникалық қолдау алады.
Қарапайым сөзбен айтқанда БҚЖ деген не
Бұл — мемлекеттік HR-жүйе. Ол бос жұмыс орындарының сайты немесе бухгалтерлік бағдарлама емес, кадр қызметінің ішкі жұмыс құралы.
Бұрын әрбір ұйым кадрлық есепті өз бетінше жүргізетін. Бірі 1С бағдарламасында, бірі Excel-де, енді бірі қағаз папкаларда. Жұмысқа қабылдау туралы бұйрықты басып шығарып, қол қойып, тігетін. Жеке істер шкафта сақталатын. Қызметкер туралы деректерді — ЖСН, диплом, еңбек өтілін — кадр маманы адам әкелген құжаттардан қолмен теретін.
БҚЖ осының барлығын дайын құжат үлгілері бар бірыңғай интерфейспен алмастырады. Кадр маманы бұйрықты нөлден бастап құрастырмайды, тек форманы толтырады — жүйе құжатты өзі құрастырып шығарады.
Негізгі бөлік — интеграциялар. ИТО мамандары БҚЖ-ны Әділет министрлігінің «Жеке тұлғалар» мемлекеттік дерекқорымен, Еңбекминінің «Enbek.kz» порталымен және Мемлекеттік қызмет істері агенттігінің «Е-қызмет» жүйесімен байланыстырды (el.kz). Бұл қызметкер туралы деректер құжаттың қағаз көшірмесінен енгізілмей, мемлекеттік базалардан автоматты түрде тартылатынын білдіреді. 30 минут пен 30 секунд арасындағы айырмашылық осыдан шығады: кадр маманы уақытының көп бөлігін шешім қабылдауға емес, мәтін теруге жұмсайтын.
Жүйенің 2023 жылғы сипаттамасына сәйкес, ол ПІБ ішінде сынақтан өткізіліп жатқанда, БҚЖ төрт ішкі жүйеден тұрды: кадрлық іс жүргізу, HR-процестер, еңбекақы есептеу және тұрғын үй қоры. Жүйе кадр қызметтері үшін есептің 30 түрін қалыптастырды (el.kz). Бұл құрамның бүкіл квазимемлекеттік секторға масштабтау кезінде қаншалықты сақталғаны хабарламада нақтыланбаған.
Ол қайдан шықты
Мемлекеттік жүйелер үшін бұл әдеттегіден тыс тарих. БҚЖ-ны сырттан тапсырыспен жасатпаған — оны ішкі күшпен және бастапқыда өздері үшін әзірлеген.
Жүйені ҚР ПІБ Инженерлік-техникалық орталығы 2022–2024 жылдарға арналған «ҚР ПІБ жүйесін цифрландырудың бірыңғай сәулеті» жоспары шеңберінде әзірледі. Ол 2022 жылы пайдалануға беріліп, Президент Іс басқармасының ведомстволық кәсіпорындарына енгізілді. Сол кезде оны әзірлеушілер «ноу-хау» және ерекше мақтаныш деп атаған болатын (qr-pib.kz).
Яғни нақты пайдаланушылар ортасында бір-екі жыл бойы сыналып, жұмыс істеп тұрған өнімді масштабтауға жіберген. Мемлекеттік IT-жобалар үшін бұл қалыпты ережеден гөрі сирек кездесетін жайт.
Ұйымдар неліктен қосылып жатыр
Өз қалауымен емес. Негіз — жарлық.
2022 жылғы 13 сәуірде Президент «Мемлекеттік аппараттың қызметін бюрократиядан арылту шаралары туралы» жарлыққа қол қойды. Оның қағидаттарының бірі — «әдепкі бойынша цифрландыру» (akorda.kz).
2024 жылдың қарашасында бұл жарлық жаңа тармақпен толықтырылды: орталық және жергілікті мемлекеттік органдарға мемлекеттік қызмет істері жөніндегі уәкілетті органмен бірлесіп, 2025 жылғы 31 желтоқсанға дейін мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылатын ұйымдардың кадрлық процестерін «БҚЖ» АЖ базасында автоматтандыруды қамтамасыз ету жүктелді (zakon.kz).
Жарлықтағы мерзім — 2025 жылдың соңы. Қосылу процесі 2026 жылы да жалғасуда: толық емес сегіз айдың ішінде жүйеге тағы 2 500 ұйым қосылды.
Бұл кімдерге қатысты
Квазимемлекеттік сектор — Бюджет кодексіндегі термин. Оған мемлекет құрылтайшы, қатысушы немесе акционер ретінде әрекет ететін мемлекеттік кәсіпорындар, ЖШС және акционерлік қоғамдар, соның ішінде ұлттық холдингтер мен ұлттық компаниялар, сондай-ақ олардың еншілес, тәуелді және үлестес заңды тұлғалары жатады (cdb.kz).
Іс жүзінде бұл орасан зор сала: «ҚазМұнайГаз» бен «Қазақстан темір жолынан» бастап аудандық коммуналдық кәсіпорынға дейін. Оған қоса бюджеттен қаржыландырылатын ұйымдар — мектептер, ауруханалар, мәдениет мекемелері бар.
Деректері жүйеге енгізілген 818 мың қызметкер — бұл орташа қазақстандық қаланың халық санымен бірдей ауқым.
Бұл мемлекетке не береді
Мұндағы басты мәселе кадр маманының уақытын үнемдеуде ғана емес. Негізгі артықшылық басқада.
Мемлекет алғаш рет өз штат құрамын тұтас көре алады. Кадрлар мыңдаған шашыраңқы кестелерде жүргізіліп жатқанда, «бюджеттен қаржыландырылатын ұйымдарда барлығы қанша адам және қандай қызметте істейді» деген сұраққа тек ресми сұраулар мен жиынтықтар арқылы ғана жауап беруге болатын. Әрбір жиынтық — бұл апталаған еңбек және жиналғанша ескіріп үлгеретін деректер. Бірыңғай база нақты уақыт режіміндегі шынайы көріністі береді.
Бұл штат санын басқарумен тікелей байланысты. 2024 жылғы қарашадағы сол жарлықпен штат санының лимиттерін ұлғайту тәртібі өзгертілді: енді бос лауазымдар әрбір ведомствода жеке-жеке көбейтілмей, үкіметтің шешімі бойынша мемлекеттік органдар арасында қайта бөлінеді (zakon.kz). Ал бос орындарды олардың нақты қай жерде бар екенін көргенде ғана қайта бөлуге болады. Ортақ базасыз мұндай тетік мүлдем жұмыс істемейді.
Стандарттау қателіктер мен дауларды азайтады. Бұйрық Еңбек кодексіне сәйкестендірілген бірыңғай үлгі бойынша қалыптасқан кезде, ауыстыруды немесе жұмыстан босатуды заң бұзушылықпен ресімдеу қаупі әлдеқайда төмендейді. Әзірлеуші жүйенің Еңбек кодексінің ережелеріне сәйкес келетінін және ақпараттық қауіпсіздік талаптарына сәйкестік сынақтарынан өткенін атап өтті (el.kz).
Кадрлық резерв папка емес, нақты жұмыс құралына айналады. Жүйенің ПІБ-ке арналған нұсқасында іріктеу былай құрылған: бос орынға алдымен ұйымның өз ішіндегі кандидаттар, содан кейін бүкіл жүйе қызметкерлері арасынан іріктеледі, содан соң ғана сыртқы дереккөздерден іздеу жүргізіледі. Үш критерий бар: білім талаптары, біліктілік және еңбек өтілі (el.kz). Мұның мәні — қызметтік өсуді болжамды ету және іріктеуден қолмен араласу факторларын алып тастау.
Қызметкердің өзіне түсетін салмақ азаяды. Егер мәліметтер мемлекеттік базалардан алынса, қызметкерге әрбір кадрлық әрекет кезінде анықтамалар, диплом көшірмелері мен еңбек кітапшасын тасымалдаудың қажеті болмайды.
Ресми хабарламада не аталмаған
Хабарламада толық көрініс үшін маңызды болатын бірнеше жайт келтірілмеген: қосылуға тиіс ұйымдардың жалпы саны, әзірлеу мен енгізудің нақты құны, сондай-ақ «30 минутқа қарсы 30 секунд» бағалауының бастапқы дереккөзі. Материалдағы барлық сандар ҚР ПІБ ИТО баспасөз қызметінің деректері бойынша берілген.
Біз жобаның даму барысын бақылап отырамыз және нақтыланған мәліметтер пайда болған кезде материалды толықтырамыз.
