2026 жылдың бірінші тоқсанында Қазақстан Қытайға $550 млн көлемінде агроөнім экспорттады — бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 82,4%-ға көп. Өсім айтарлықтай қарқынды, бірақ жеткізілімдердің негізін әзірге жем-шөп, майлы дақылдар тұқымдары мен өсімдік майлары құрап отыр. Бұл енді тек шикізат емес, бірақ дайын қазақстандық тағам өнімдерінің қытайлық сөрелерге жаппай шығуына дейін әлі ұзақ жол бар.
Қытай нарығы өте үлкен, бірақ оған кіру шекараға дейін вагон жөнелтуден әлдеқайда күрделі. Еттің, астықтың немесе қайта өңдеу өнімдерінің әрбір түрі үшін жеке келісулер, кәсіпорындарды тексеру және қадағалау жүйесі қажет.
Бір тоқсан ішінде экспорт $550 млн-ға жетті
2025 жылы екі ел арасындағы агроөнімдер тауар айналымы 36,8%-ға артып, $1,97 млрд-ты құрады. Қазақстандық экспорт $1,43 млрд-қа жетті — плюс 35,3%. 2026 жылдың қаңтар–наурыз айларында қарқын күрт жылдамдады: экспорт жылдық есепте 82,4%-ға өсіп, $550 млн-ды құрады.
Бірінші тоқсандағы экспортты толық 2025 жылмен тікелей салыстыруға болмайды; график өсім ауқымы мен қарқынын көрсетеді
Егер тоқсандық көрсеткішті жай ғана төртке көбейтсек, жылына $2 млрд-тан астам сома шығады. Бірақ ауыл шаруашылығы маусымдық сипатқа ие, сондықтан бұл болжам емес. Дегенмен қазірдің өзінде белгілі болғаны: Қытай қазақстандық АӨК үшін басты өсу бағыттарының біріне айналып келеді.
Қытай жем-шөп, тұқымдар мен өсімдік майларын сатып алуда
Негізгі жеткізілімдердің ресми тізбесінде жем-шөп, өсімдік майлары, зығыр және күнбағыс тұқымдары, сондай-ақ рапс майы аталған.
Барлығын тек шикізат тасумен байланыстыру дұрыс емес. Өсімдік майы — өңделген өнім: тұқым қазақстандық зауытта өңделеді, мұнда жұмыс орындары мен маржаның бір бөлігі қалады. Бірақ бренді, қаптамасы және жоғары үстеме бағасы бар дайын өнімдер әзірге экспорт құрылымын айқындап отырған жоқ.
Өңдеу неғұрлым терең болған сайын, Қазақстанда соғұрлым көп құн мен жұмыс орындары қалады. RAEM инфографикасы
Қытай нарығын вагондар емес, хаттамалар ашады
Қазақстан мен Қытай өнімнің 34 түрі бойынша хаттамаларды келісті: өсімдік шаруашылығының 21 позициясы және мал шаруашылығының 13 позициясы. Тағы тоғыз бағыт, соның ішінде салқындатылған ет келісу сатысында болды.
Әрбір хаттама ветеринариялық немесе фитосанитариялық талаптарды белгілейді. Осыдан кейін жекелеген кәсіпорындар тіркеуден өтіп, ережелерді сақтай алатынын растауы керек. Ауыл шаруашылығы министрлігінің мәліметінше, 3 601 қазақстандық кәсіпорын Қытайға өнім экспорттау мүмкіндігіне ие болды.
Бірақ тіркеу әлі нақты жеткізілімге тең емес. Компанияның рұқсаты бола тұра, бағаға, логистикаға, партия көлеміне немесе қытайлық сатып алушының болмауына байланысты экспорттамауы мүмкін.
Салқындатылған ет экспорттың сапасын өзгерте алады
Тұқымдар мен жем-шөпті ірі партиялармен тасу ыңғайлы, бірақ олардың маржасы шектеулі. Салқындатылған ет тоңазытқыш тізбегін, қатаң қадағалауды және жылдам жеткізуді талап етеді — есесіне бұл неғұрлым жоғары құны бар өнім.
Сондықтан қалған хаттамаларды келісу тек жалпы көлемнің өсуі үшін ғана емес, сонымен бірге экспорт құрылымын қазақстандық өндірушілер көбірек табыс табатын өнімдер пайдасына өзгерту үшін де маңызды.
$200 млн болатын жоба басқа оқиға болып шықты
Жарияланымдарда құны $200 млн болатын қытайлық қатысуы бар агротехнопарк кездеседі. Мұндай жобаны мәлімделген күйінде растау мүмкін болмады. Бұл сома, шамасы, life science саласындағы бөлек қормен шатастырылған.
Басқа бір жоба расталды: Kozybayev University Солтүстік Қазақстан облысында 62 гектар жер телімінде халықаралық агротехнопаркті дамытуда. Қытай тарапы тұқымдардың алғашқы партиясын жіберді, инвестициялар шамамен $10 млн-ға бағаланды. Екі санды шатастыруға болмайды.
82% өсім вагон ішіндегі тауар өзгергенде ғана табыс болады
Өсудің сапасын түсіну үшін жалпы сомаға ғана емес, сонымен бірге төрт көрсеткішке қарау керек:
• дайын тағам өнімдері мен терең өңделген тауарлардың үлесі;
• нақты тауар топтары бөлінісіндегі экспорт;
• жай ғана тіркеліп қана қоймай, нақты тауар жеткізетін кәсіпорындар саны;
• жаңа хаттамаларды келісу мерзімдері және жеткізілімдерде салқындатылған еттің пайда болуы.
Қытай Қазақстаннан көбірек сатып алуға дайын екенін көрсетті. Ендігі міндет — тек тоннаны ғана емес, қайта өңделген өнімді де көбірек сату. Егер тұқымның артынан май, ет және қазақстандық брендтермен шығарылған дайын өнімдер кетсе, 82% өсім сапалық серпілістің бастауы болады. Егер құрылым өзгермесе, ел жай ғана қосылған құны төмен тауарлармен вагондарды тезірек толтыратын болады.
