Қазақстанның цифрлық күн тәртібінде соңғы күндері бірден үш маңызды оқиға орын алды. Жаслан Мәдиев үкіметтің жаңа құрамында өз лауазымын сақтап қалды, байланыс операторлары үшін қызметтік деректерді жинау мен жүктеудің техникалық талаптары нақтыланды, ал Қасым-Жомарт Тоқаев технологияны Қытаймен ынтымақтастықтың негізгі бағыттарының бірі ретінде атап өтті.
Жаслан Мәдиев қайтадан Премьер-министрдің орынбасары — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі болып тағайындалды
Жаслан Мәдиев Чанпэн Чжаомен кездесуде, 2026 жылғы 4 қыркүйек. Фото: Қазақстан Республикасы Үкіметінің баспасөз қызметі. primeminister.kz материалдары CC BY 4.0 лицензиясы бойынша қолжетімді.
2026 жылғы 3 қыркүйекте Қасым-Жомарт Тоқаев Жаслан Мәдиевті Премьер-министрдің орынбасары — Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі етіп тағайындау туралы жарлыққа қол қойды. Іс жүзінде Мәдиев 2025 жылғы 29 қыркүйектен бері атқарып келе жатқан қызметін сақтап қалды.
Тағайындау алдында оның кандидатурасын Құрылтайдың Цифрландыру, инновациялар және ғылым жөніндегі бейінді комитеті қарастырды. Мұндай рәсім «Қазақстан Республикасының Құрылтайы және оның депутаттарының мәртебесі туралы» Конституциялық заңының 30-бабында қарастырылған: Үкімет мүшелерінің кандидатуралары тиісті тұрақты комитеттерде консультациялардан өтеді, ал олардың қорытындысы ұсынымдық сипатқа ие болады.
Жаслан Мәдиев туралы не белгілі
Мәдиев 1983 жылы 13 маусымда Алматы қаласында дүниеге келген. Ол әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетін тәмамдаған, Колумбия университетінде Master of Public Administration дәрежесін және MIT Sloan School of Management-те MBA дәрежесін алған.
Жаңа министрлікке ауысқанға дейін Мәдиев 2024 жылдың мамырынан бастап Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігін басқарды. 2025 жылдың қыркүйегінде Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі құрылғаннан кейін ол бір мезетте вице-премьер әрі жаңа ведомствоның басшысы болды.
Жаслан Мәдиев 2026 жылғы 4 қыркүйектегі кездесу аясындағы делегация сапары кезінде. Фото: Қазақстан Республикасы Үкіметінің баспасөз қызметі, CC BY 4.0.
Қайта тағайындау Құрылтай сайлауынан кейін үкіметтің жаңа құрамын қалыптастыру аясында өтті. Қазір цифрлық бағытқа айрықша саяси жауапкершілік жүктеліп отыр: 2026 жыл Қазақстанда ресми түрде Цифрландыру және жасанды интеллект жылы деп жарияланды.
Байланыс операторларына деректерді жүктеу бойынша техникалық мүмкіндіктерді кеңейту міндеттелді
Қазақстан ҰҚК ғимараты. Фото: Vlast.kz. Жарияланым үшін кадрланған және түсі аздап өңделген.
Тамыз айының соңында байланыс операторларының телекоммуникациялық жабдықтарына қойылатын жаңа талаптар назар аудартты. Сөз жедел-іздестіру және қарсы барлау іс-шараларын жүргізу үшін желілердің техникалық мүмкіндіктерін реттейтін ҰҚК ережелеріне енгізілген өзгерістер туралы болып отыр.
ҰҚК төрағасының № 65 қе бұйрығы 2026 жылғы 17 шілдеде қабылданып, 21 шілдеде Әділет министрлігінде тіркелді. Құжат 2024 жылдан бері қолданыста болған ережелерге өзгерістер енгізеді.
Нақты не өзгеруде
Операторлардың жабдықтары абоненттер туралы қызметтік ақпаратты жинауды, жазуды, сақтауды, қарауды және экспорттауды қамтамасыз етуі тиіс. Интернетке қол жеткізу желілері үшін бұл тізімге, атап айтқанда, деректерді тасымалдау желісіндегі абоненттердің мекенжайлары, интернет-ресурстарға жүгіну мекенжайлары, интернет-ресурстардың сәйкестендіргіштері және деректерді беру хаттамалары кіреді.
Сондай-ақ ақпаратты сыртқы тасығыштарға және сыртқы цифрлық жүйелерге жүктеп алу (экспорттау) мүмкіндігі бөлек бекітілген. Экспорт CSV форматында қолдау табуы керек, ал бір тәуліктегі жазбалар көлемі төрт сағаттан аспайтын уақытта жүктеліп бітуі қажет.
Бұл ретте бұйрықтың өзі «бүкіл интернет-трафик нақты уақыт режимінде автоматты түрде ҰҚК-ге жіберіледі» дегенді білдірмейді. Заңдық тұрғыдан құжат жабдықтың техникалық функцияларын және өзара іс-қимыл тәртібін сипаттайды. Жабдық иелері ұлттық қауіпсіздік органдарының уәкілетті бөлімшелерімен ақпаратты жинау, сақтау және оған қол жеткізу туралы екіжақты келісім жасайды.
Бұл — маңызды түсініктеме: механизмді түсіндірмей «пайдаланушылардың барлық деректерін беру» туралы айқайлаған тақырып қою нормативтік актінің нақты мазмұнына қарағанда әлдеқайда үрейлі естіледі.
Тоқаев технологияларды Қытаймен ынтымақтастықтың басты бағыттарының бірі деп атады
Қасым-Жомарт Тоқаев пен Си Цзиньпин Шанхайда. Фото: Kazinform. Жарияланым үшін кадрланған және контрасты аздап өңделген.
Қасым-Жомарт Тоқаев технологиялық ынтымақтастықты Қазақстан мен Қытай қарым-қатынасының жаңа кезеңіндегі аса маңызды бағыттардың бірі деп атады. Бұл тұжырым ШЫҰ саммитіндегі сөйлеген сөзінде емес, 2 қыркүйекте жарық көрген қытайлық «Синьхуа» агенттігіне берген жазбаша сұхбатында айтылды.
Президент шілде айында Шанхайға Жасанды интеллект бойынша дүниежүзілік конференцияға барған сапарын еске салды. Онда ол Қытайдың жетекші технологиялық компанияларының басшыларымен кездескен болатын.
Тоқаевтың айтуынша, тараптар цифрлық экономика, интеллектуалды өндіріс, электронды коммерция, ғылыми зерттеулер және кадрлар даярлау салаларындағы бірлескен жобалардың әлеуетін көріп отыр. Ол Қытайды жасанды интеллект, робототехника, цифрлық технологиялар, жаңа энергия көздері және жоғары технологиялық өндіріс саласындағы әлемдік көшбасшылардың бірі деп атады.
Қазақстан ШЫҰ саммитінде не ұсынды?
1 қыркүйекте өткен ШЫҰ саммиті Қытайда емес, Бішкекте өтті. Онда Тоқаев цифрлық бастамалардың мүлде басқа топтамасын ұсынды.
Ол жүктерді жөнелту пунктінен түпкілікті алушыға дейін қадағалай алатын ШЫҰ Бірыңғай цифрлық транзиттік платформасын құруды ұсынды. Сондай-ақ Қазақстан кедендік рәсімдерді цифрландыруды, электрондық құжаттарды өзара тануды, «жасыл дәліздерді» және ШЫҰ-ның 2035 жылға дейінгі Көліктік өзара байланыс стратегиясын әзірлеуді қолдады.
Бөлек бастама жасанды интеллектке қатысты болды: Тоқаев ШЫҰ аясында ұйымға мүше елдердің университеттері, ғылыми ұйымдары және технологиялық компанияларының қатысуымен ЖИ орталықтары желісін құруды ұсынды.
2026 жылдың шілдесінде Қазақстан Қытайдың бастамасымен құрылған Жасанды интеллект саласындағы ынтымақтастық жөніндегі дүниежүзілік ұйымның (WAICO) негізін қалаушы 29 мемлекеттің қатарына енді.
Нәтижесінде Қазақстанның цифрлық күн тәртібі қазір бірден екі бағыт бойынша өрбуде. Ел ішінде ЖИ-ді мемлекеттік басқару мен цифрлық жүйеге қойылатын талаптар күшейтілуде. Ал сыртқы саясатта технологиялар әріптестіктің, әсіресе Қытаймен және ШЫҰ елдерімен ынтымақтастықтың дербес бағытына айналып келеді.
