**Қысқаша мазмұны:** 24–26 тамыз аралығында 40-қа жуық команда FIRST Global Challenge 2026 жарысында ел намысын қорғау құқығы үшін күресуде. Жеңімпаздарға 2022 жылы басталған серияны қорғау міндеті жүктеледі. Астанадағы Қазақ ұлттық спорт университетінде FIRST Global Challenge Central Asia 2026 өтуде. Үш күндік турнир қорытындысы бойынша Инчхонда өтетін робототехникадан әлем чемпионатында Қазақстанның атынан қатысатын команда анықталады…
—
24–26 тамыз аралығында 40-қа жуық команда FIRST Global Challenge 2026 жарысында ел намысын қорғау құқығы үшін бақ сынауда. Жеңімпаздарға 2022 жылы басталған жеңісті серияны қорғау міндеті жүктеледі.
Астанадағы Қазақ ұлттық спорт университетінде FIRST Global Challenge Central Asia 2026 өтуде. Үш күндік турнир қорытындысы бойынша Инчхонда өтетін робототехникадан әлем чемпионатында Қазақстан атынан қатысатын команда анықталады.
Оңтүстік Кореядағы жарыстар 7 мен 10 қазан аралығында өтеді және 190-нан астам елден мектеп оқушыларын жинайды. Қазақстанның болашақ құрамасы үшін бұл жай ғана халықаралық турнирге кезекті сапар болмайды: бұған дейінгі төрт команда қатарынан елге Grand Challenge Award алтын жүлдесімен оралған болатын. Енді жаңа қатысушылар серияны бес жеңіске дейін ұзартуға тырысуы керек.
Астанада 40-қа жуық команда бақ сынауда
Ұлттық іріктеуге 14 пен 18 жас аралығындағы мектеп оқушылары қатысуда. Қазақстандық қатысушылармен бірге алаңға Өзбекстанның ең мықты командалары да шықты, алайда әлем чемпионатында Қазақстан атынан өнер көрсету құқығын ұлттық кезең қорытындысы бойынша таңдалған команда алады.
Күндізгі турнирге дейін қатысушыларға үш міндетті кезеңнен өту қажет болды: өтінім толтыру, ұйымдастырушыларға құжаттар жіберу және өз командасы мен жобасы туралы бейнематериалдар дайындап, Social Media Challenge тапсырмасын орындау. Қатысу үшін жай ғана тіркеу формасын толтыру жеткіліксіз болды.
Астанада мектеп оқушылары инженерлік жобалар мен техникалық портфолиоларды таныстырады, бағдарламалау, роботтарды әзірлеу және командалық жұмыс дағдыларын көрсетеді. Басты сынақ FIRST Global Challenge ресми ойын алаңында өтеді, онда қатысушылар жасаған машиналар белгіленген тапсырмаларды орындауы тиіс.
Іріктеуді ұйымдастырушы — USTEM Foundation. Турнир Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің, Оқу-ағарту министрлігінің, «Дарын» орталығының, Astana Hub және серіктестердің қолдауымен өткізілуде.
Биыл роботтар орман өрттерімен күресуі керек
FIRST Global Challenge-тің әрбір маусымы бір жаһандық мәселеге арналады. Әр жылдары мектеп оқушылары көмірқышқыл газын шартты түрде жинауға, сутекті өндіру мен тасымалдауға, тұрақты ауыл шаруашылығын дамытуға және экожүйелерді қалпына келтіруге арналған роботтарды жасады.
2026 жылдың тақырыбы Igniting Innovation деп аталды. Қатысушылар орман өртін имитациялайтын ортада тапсырмаларды орындай алатын роботтарды әзірлеп, бағдарламалауы тиіс. Негізгі бағыттар — өрттердің алдын алу, өрттің салдарын азайту және зардап шеккен аумақтарды қалпына келтіру.
Әлемдік кезеңде мектеп оқушылары сондай-ақ жаңа технологияларды қолдана отырып жобалар дайындайтын болады. Олар өз елдерінің өртке байланысты мәселелерін зерттеп, деректерді, автоматтандыруды және ғылыми зерттеулерді пайдалана отырып шешімдер ұсынуы керек. FIRST Global мәліметінше, идеялар тек көрмелік мектеп үлгілері болып қалмай, одан әрі ауқымдауға жарамды болуы тиіс.
Қазақстан төрт жыл қатарынан нақты нені жеңіп келеді
FIRST Global Challenge-те жалғыз ғана есептік көрсеткіш жоқ. Турнирде инженерлік құрылым, инновациялар, құжаттама, халықаралық ынтымақтастық және басқа да жетістіктер үшін марапаттар беріледі. Финалдық матчтарда жеңіске жеткен альянс бөлек анықталады. ҚР жасөспірімдер құрамасының жетістіктері отандық командалардың Қытайдағы Дүниежүзілік роботтар олимпиадасына қатысуына жаңа мүмкіндіктер ашады.
Қазақстан төрт жыл қатарынан FIRST Global Grand Challenge Award номинациясында алтын алып келеді. Бұл марапат бүкіл турнир бойынша ең көп рейтингтік ұпай жинаған ұлттық командаға беріледі. Қазақстанда көбінесе дәл осы нәтижені әлем чемпионатындағы жеңіс деп атайды.
Grand Challenge Award-ты Winning Alliance Award-пен шатастырмау керек. Ойындар кезінде бірнеше ел альянстарға бірігеді, сондықтан финалдың жеңімпазы төрт ұлттық командадан тұратын топ болуы мүмкін. Қазақстан бұл ретте шешуші матчта басқа халықаралық альянс жеңіске жетсе де, жалпы ұпай саны бойынша бірінші орынды иелене алады.
Сондай-ақ ең жоғарғы төрешілер марапаты бар — Albert Einstein Award for FIRST Global International Excellence. Ол робот нәтижелерінің, инженерлік жұмыс сапасының, командалық өзара іс-қимылдың және FIRST Global қағидаттарына сәйкестіктің үйлесімі үшін беріледі. 2025 жылы Қазақстан өзінің қазіргі сериясы кезінде алғаш рет Grand Challenge Award-та да, Albert Einstein Award-та да қатар алтын алды.
Алғашқы жеңіс Женевада келді
Серия 2022 жылдың қазанында Женевадағы чемпионатта басталды. Турнирге босқындар құрамасын қосқанда 179 команда қатысты. Carbon Capture тақырыбы климаттың өзгеруімен күреске арналды: роботтар көмірқышқыл газының шығарындыларын бейнелейтін пластикалық шарларды жинап, оларды арнайы қоймаға тасымалдады.
Қазақстан барлығынан көп рейтингтік ұпай жинап, Grand Challenge Award алтынын иеленді. Күміс Мексикаға, қола Перуге бұйырды. Бұл ретте финалдық альянс Литва, Белиз, Швейцария және Ботсвана командаларынан құралды. Бұл жалпы есептегі жеңіс пен жекелеген финалдық матчтардың нәтижесі арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Марапаттардың толық тізімі FIRST Global сайтында жарияланған.
Сингапурда Қазақстан бірінші орынды сақтап қалды
2023 жылы чемпионат Сингапурда өтіп, 191 команданы жинады. Hydrogen Horizons маусымы таза энергияны сақтау және тасымалдау тәсілі ретінде сутекке арналды.
Ойын алаңында роботтар шартты су молекулаларын өндіріп, оларды сутек пен оттекке бөлді, сутек сыйымдылықтарын тасымалдады және энергетикалық жүйенің элементтерін қосты. Матчтың соңғы 30 секундында барлық алты команда бәсекелестіктен ортақ тапсырмаға көшіп, роботтарды арнайы конструкцияға орналастыруы керек болды.
Қазақстан екінші жыл қатарынан Grand Challenge Award алтынын алды. FIRST Global мәліметінше, Сингапурға сапар алдындағы ұлттық іріктеуге бүкіл ел бойынша 100-ден астам команда қатысқан.
Афинада серия үш жеңіске дейін өсті
2024 жылдың қыркүйегінде FIRST Global Challenge Афинада өтті. Оған 193 елдің өкілдері қатысты, ал басты тақырып азық-түлік қауіпсіздігі және тамақ өндірісінің неғұрлым тұрақты жүйелерін құру болды.
Қазақстан тағы да барлығынан көп ұпай жинап, үшінші рет қатарынан Grand Challenge Award-ты жеңіп алды. Алтыннан бөлек, құрама Albert Einstein Award күмісін және роботты басқару дағдылары үшін тағы бір күміс марапатты алды. Қазақстанның инженерлік және олимпиадалық мектебі үнемі жоғары деңгейді көрсетіп келеді, бұл ICPC әлем чемпионы Батыр Сардарбековтің өмірбаянынан да көрінеді.
Albert Einstein Award алтыны сол жылы Мексикаға бұйырды, ал жеңімпаз финалдық альянсты Қытай, Молдова, Мадагаскар және Кук аралдары құрады. 2024 жылғы ресми нәтижелер Қазақстанның дәл турнир барысында жиналған ұпайлар бойынша көш бастағанын растайды.
Панамада Қазақстан бірден екі басты марапатты алды
Төртінші жеңіс 2025 жылы Панама-Ситиде келді. Жарысқа 191 елдің өкілдері қатысты. Eco Equilibrium тақырыбы биоалуантүрлілікті қорғаумен және зақымдалған экожүйелерді қалпына келтірумен байланысты болды.
Қазақстандық команданың роботы ортаны қалпына келтіруге кедергі келтіретін кедергілерді алып тастап, ойын алаңының әртүрлі бөліктеріне шартты биоалуантүрлілік бірліктерін орналастырды. Чемпионат қорытындысы бойынша құрама рейтингте бірінші орынды иеленіп, төртінші рет қатарынан Grand Challenge Award алтынын алды, сондай-ақ осы серияда алғаш рет Albert Einstein Award сыйлығын жеңіп алды. Финалдық альянста Қазақстан Аруба, Боливия және Ямайкамен бірге үшінші орынды иеленді.
Құрама сабына Алматы қаласындағы Медеу ауданының NIS 9–10 сынып оқушылары Рашат Досымжан, Дәулет Ілияс, Әлихан Орынбасаров, Мәдиар Әсетұлы және Нұрасыл Тұрсымбаев кірді. Команданы Дулат Байтөленов, Нұрдәулет Досмағамбет және Асылбек Мұрзахметов дайындады. FIRST Global Қазақстанды төрт жыл қатарынан ең көп ұпай жинаған команда ретінде бөлек атап өтті.
Әр жыл сайын жаңа оқушылар жеңіске жетеді
Серияның басты ерекшеліктерінің бірі — қазақстандық құраманың құрамы жыл сайын жаңарып отырды. USTEM Foundation жетекшісі Асылбек Мұрзахметовтің айтуынша, төрт чемпионат бойы ол бірде-бір рет қайталанбаған. Демек, нәтиже мықты оқушылардың бір тобына ғана емес, ұлттық іріктеу және жаңа қатысушыларды дайындау жүйесіне сүйенеді.
Астанада таңдалатын команда үшін бұл бір мезетте артықшылық та, қосымша жауапкершілік те. Ол алдыңғы құрамалардың тәжірибесін алады, бірақ Инчхонда серияны толығымен жаңа құрам қорғайтын болады.
Жеңіс енді «Болашаққа» жол ашады
2026 жылдан бастап қатысушыларда тағы бір маңызды стимул пайда болды. FIRST Global Challenge «Болашақ» бағдарламасы бойынша бакалавриатқа іріктеу кезінде ескерілетін халықаралық ғылыми жобалар конкурстарының тізіміне енгізілді. Одан бөлек бұл тізімде Regeneron ISEF бар.
Бұл медаль иегерлеріне автоматты түрде стипендия беріледі дегенді білдірмейді. Іріктеуге қатысу үшін соңғы үш жылда алынған I, II немесе III дәрежелі диплом қажет. Таңдалған мамандық сондай-ақ конкурс бейініне сәйкес келуі тиіс. Ықтимал бағыттар қатарында — жасанды интеллект, деректерді талдау, машина жасау және инженерлік мамандықтар бар. Толық шарттарды Халықаралық бағдарламалар орталығы жариялады.
Қазақстанның жаңа құрамасының атауы 26 тамызда Астанадағы турнир аяқталғаннан кейін белгілі болады. Инчхондағы чемпионатқа дейін жеңімпаздарда роботты жетілдіруге, рөлдерді бөлуге және 190-нан астам елдің командаларымен жарысқа дайындалуға шамамен алты апта уақыт қалады. Басты сұрақ енді бесінші толықтай жаңа құрам 2022 жылдан бері жалғасып келе жатқан жеңісті серияны сақтап қала ала ма дегенге тіреледі.
