Қазақстанда 2026 жылдың тоғыз айында 356,2 мың жеке кәсіпкер қызметін тоқтатты. Олардың 73,9 мыңы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимге көшкен, ал 151,8 мыңының 2025 жылы іс жүзінде табысы болмаған. Сонымен бірге 30,1 мың ЖК жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшкеннен кейін немесе жаңа салық жағдайында жұмысын жалғастыру мүмкін болмағандықтан қызметін тоқтатқан.
Салық реформасынан кейін қанша ЖК жабылды
Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғарин депутаттық сауалға берген жауабында 2026 жылғы қаңтар–қыркүйекте 356,2 мың жеке кәсіпкер қызметін тоқтатқанын хабарлады. Бұл былтырғы сәйкес кезеңнен 59% көп: ол кезде 223,6 мың ЖК жабылған еді. Бұл деректерді Kursiv жариялады.
Осы аралықта 242 мың жаңа ЖК тіркелді — бұл бір жыл бұрынғыдан 30% аз. Яғни тіркелгендер азайып, қызметін тоқтатқандар көбейген. Алайда бұл көрсеткіштерге табысы мен жабылу себептері әртүрлі кәсіпкерлер кіреді.
Жеке кәсіпкерлік субъектілері санының азайғанын Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы 1 қазандағы деректері де көрсетеді. Тіркелген субъектілер саны бір жылда 12,8%-ға, жұмыс істеп тұрғандары 11,9%-ға азайған. Бюро көрсеткіштің төмендеуін ЖК-лердің өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнайы салық режиміне көшуімен байланыстырады. Бұл статистика белгілі бір күндегі субъектілер санын көрсетеді, ал тоғыз айда жабылған ЖК саны — кезең ішіндегі бөлек көрсеткіш.
Кімдер өзін-өзі жұмыспен қамтып, жұмысын жалғастырды
Жұманғариннің мәліметінше, жабылған ЖК-нің 73,9 мыңы, яғни 20,8%-ы өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған салық режиміне көшті. Бұл топ үшін тіркеуден шығу жұмысын жалғастыра отырып, салық мәртебесін ауыстыруды білдірді.
Өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған режимді барлығы 981,2 мың жеке тұлға қолданған. Олардың 866,9 мыңы, яғни 88%-ы интернет-платформалар арқылы жұмыс істеген. Бұл — осы режимді қолданатындардың жалпы саны, оған ЖК мәртебесінен ауысқандар да кіреді.
Жаңа салық жағдайында қызметін тоқтатқандар
Kursiv келтірген мәлімет бойынша, 30,1 мың ЖК жалпыға бірдей белгіленген салық режиміне көшкеннен кейін немесе жаңа салық жағдайында жұмысын жалғастыру мүмкін болмағандықтан қызметін тоқтатқан. Сондықтан жабылу статистикасын түсіндіруде мәртебесін ауыстырғандармен және бұрын табысы болмағандармен қатар осы топты да ескеру қажет.
Жабылған ЖК-лердің табысы қандай болды
Қызметін тоқтатқан кәсіпкерлердің ең үлкен тобын 2025 жылы іс жүзінде табысы болмағандар құрады. Жұманғарин мынадай деректер келтірді:
- 151,8 мың ЖК, яғни 42,6%-ы — табыс таппаған;
- 102,4 мыңы, яғни 28,7%-ы — 10 млн теңгеден аспайтын табыс тапқан;
- 28 мыңының айналымы 10 млн теңгеден асқан.
Министр өзін-өзі жұмыспен қамтуға көшкен 73,9 мың кәсіпкерді бөлек атап өтті. Оның түсіндіруінше, жабылған ЖК-лердің едәуір бөлігінде табыс болмағаны — жалпы статистиканы бағалауда сақ болудың бір себебі.
Салыстыру үшін: 2025 жылдың тоғыз айында табысы 10 млн теңгеден асатын 22,5 мың ЖК жабылған. 2024 жылдың сол кезеңінде мұндай кәсіпкерлер саны 15 мың болған.
Қай салаларда ЖК көбірек жабылды
Қызметін тоқтатқан ЖК-лердің 36%-ы сауда саласына тиесілі — 128,4 мың ЖК. Бір жыл бұрын бұл салада 74,5 мың кәсіпкер жұмысын тоқтатқан.
Қызмет көрсету саласында 59,8 мың ЖК қызметін тоқтатты, ал бір жыл бұрын бұл көрсеткіш 37,7 мың болған. Демек, жабылған ЖК саны екі салада да өскен. Жұманғарин тіркеуден шығатындар санының өсуін әрі қарай бақылау қажет екенін атап өтті.
Табыс пен жұмыс орындары қалай өзгеріп жатыр
BAQ.KZ материалына сәйкес, министр келтірген табыс пен жұмыспен қамту көрсеткіштері 910.00 нысаны бойынша салық есептілігін тапсыратын кәсіпкерлерге қатысты. 2026 жылдың бірінші жартыжылдығында осы топтың жиынтық мәлімделген табысы 7,89 трлн теңгеден 9,38 трлн теңгеге дейін, яғни 18,9%-ға өскен.
Жалдамалы жұмыскерлер саны 445,5 мыңнан 508,6 мың адамға дейін, яғни 14,2%-ға артқан. Еңбекақы қоры 417,8 млрд теңгеден шамамен 448 млрд теңгеге дейін, яғни 7,3%-ға өскен.
Жұманғарин реформаның ықпалын тіркелген субъектілер санымен қатар олардың нақты экономикалық белсенділігі, жұмыспен қамту, айналым және салық түсімдері арқылы бағалауды ұсынды.
Бұл деректер нені көрсетеді
ЖК тіркеуінің тоқтатылуы әр жағдайда бизнестен толық кетуді білдірмейді: кәсіпкерлердің бір бөлігі басқа салық мәртебесінде жұмысын жалғастырған, енді бір бөлігінің бұрын да табысы болмаған. Сонымен бірге 30,1 мың ЖК жалпыға бірдей белгіленген режимге көшкеннен кейін немесе жаңа салық жағдайында жұмысын жалғастыра алмағандықтан қызметін тоқтатқан. Министрдің айтуынша, реформаның ықпалы туралы түпкілікті қорытынды 2026 жылғы толық салық кезеңінің нәтижесі бойынша жасалады.
