**Қысқаша мазмұны:** 1. Басты талап: Қазақстанда дерекқорларды оқшаулау (локализация). Қазақстанда дербес деректерді сақтау мәселесі жай формальдылық болудан қалды: ЖИЦДМ реттеушілік тексерулері мен киберқауіпсіздік талаптары жыл сайын күшейіп келеді. ҚР «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңының негізгі нормасы (12-бап) барынша нақты тұжырымдалған…
—
1. Басты талап: Қазақстанда дерекқорларды оқшаулау
Қазақстанда дербес деректерді сақтау мәселесі формальдылық болудан қалды: ЖИЦДМ-нің реттеушілік тексерулері мен киберқауіпсіздік талаптары жыл сайын күшейіп келеді. ҚР «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңының негізгі нормасы (12-бап) барынша нақты тұжырымдалған:
Қазақстан азаматтарының дербес деректерін жинау және өңдеу физикалық тұрғыдан Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан дерекқорларды пайдалана отырып жүргізілуі тиіс.
Бұл дегеніміз, егер сіздің сервисіңіз қазақстандықтардың есімдерін, телефон нөмірлерін, ЖСН-дерін, жеткізу мекенжайларын немесе төлем карталарының деректемелерін жинаса, негізгі дерекқор физикалық түрде ҚР аумағындағы ДӨО-да (ЦОД) орналасуға міндетті. Қауіпсіз есептеу қуаттарына қойылатын талаптар туралы бұлттық қуаттарға арналған Pro-Data Startup Boost гранты материалымыздан да оқыңыз.
Жауапкершілік және айыппұлдар: ҚР ӘҚБтК 79-бабы
Қазақстан Республикасының дербес деректер және оларды қорғау туралы заңнамасын бұзғаны үшін ҚР ӘҚБтК-нің 79-бабы бойынша әкімшілік жауапкершілік қарастырылған. 2026 жылы айыппұлдарды есептеу кезінде айлық есептік көрсеткіш (1 АЕК = 4 325 теңге) қолданылады:
********
| Құқық бұзушылық санаты | Бизнес субъектісі | АЕК бойынша айыппұл | Теңгедегі сомасы (2026 ж.) |
|---|---|---|---|
| Деректерді заңсыз жинау және өңдеу (субъектінің келісімінсіз) | Шағын бизнес / ЖК | 60 АЕК | 259 500 ₸ |
| Орта бизнес | 100 АЕК | 432 500 ₸ | |
| Ірі бизнес | 200 АЕК | 865 000 ₸ | |
| Деректерді қорғау шараларын сақтамау (деректердің тарап кетуіне немесе үшінші тұлғалардың қол жеткізуіне әкеп соққан) | Шағын бизнес / ЖК | 200 АЕК | 865 000 ₸ |
| Орта бизнес | 300 АЕК | 1 297 500 ₸ | |
| Ірі бизнес | 600 АЕК | 2 595 000 ₸ |
Маңызды: Қауіпсіздік инциденті немесе дербес деректердің тарап кетуі анықталған кезде дерекқордың меншік иесі немесе операторы 1 жұмыс күні ішінде уәкілетті органға — ҚР Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігіне (ЖИЦДМ / МЦРИАП) және Ақпараттық қауіпсіздіктің ұлттық үйлестіру орталығына (АҚҰҮО / НКЦИБ) хабарлауға міндетті.
2. Қазақстандағы дата-орталықтар мен бұлттық провайдерлерге шолу
Қазақстанда IT-инфрақұрылымды орналастыру үшін компаниялар классикалық colocation/IaaS пен ауқымдалатын жария бұлттар арасында таңдау жасайды:
****************
| Провайдер | Инфрақұрылым түрі | Сенімділік деңгейі | Кімге қолайлы |
|---|---|---|---|
| PS.kz | IaaS, VPS/VDS, Dedicated | Алматыдағы ДӨО, 2003 жылдан бері жұмыс істейді | ШОБ, веб-жобалар, e-commerce, агенттіктер |
| Kazteleport | «Сайрам» (Алматы), «Ерейментау» (Астана) ДӨО | Tier III Design + Facility (Uptime Institute) | Финтех, банктер, enterprise, сыни инфрақұрылым |
| Yandex Cloud KZ | Жария бұлт, kz1 өңірі, Қарағандыдағы ДӨО | Дербес деректер бойынша ҚР заңдарына толық сәйкестік | Стартаптар, микросервистер, AI-жобалар, Kubernetes |
| Транстелеком (TTC) | Бұлттық ДӨО, IaaS, colocation | Қорғалған ДӨО республикалық желісі | Мемлекеттік сектор, корпорациялар, бөлінген желілер |
Бұлттық архитектураны енгізуге бірлесіп қаржыландыруды қалай алуға болатыны туралы ШОБ-ты цифрландыруға 50 млн теңгеге дейінгі субсидиялар материалымыздан оқыңыз.
3. Шетелдік SaaS және нейрожелілерді қалай заңды түрде пайдалануға болады
Көптеген заманауи технологиялық өнімдер жаһандық API-лерді пайдаланады: OpenAI, Anthropic, AWS S3, Stripe немесе Amplitude. Мұны ҚР заңдарын бұзбай қалай жасауға болады?
Гибридті архитектура (On-Premises / Local + Cloud API). Сіз пайдаланушылар профильдерін және сәйкестендіргіштерін (ЖСН, телефон нөмірлері, құпия сөздер) Қазақстандағы жергілікті серверде сақтайсыз (мысалы, PS.kz немесе Yandex Cloud KZ-де).
Деректерді иесіздендіру (Anonymization/Tokenization). Сыртқы нейрожеліге немесе аналитикалық сервиске сұрау жіберген кезде сіз пайдаланушының нақты деректерін анонимді хэш/ID-ге ауыстырасыз. Сыртқы сервис ҚР азаматының дербес деректерін алмай-ақ сұрауды өңдейді. Бұл ҚР Заңының 17-бабында бөлек тетік ретінде тікелей қарастырылған.
Деректерді трансшекаралық тасымалдау (16-бап). Егер қабылдаушы ел деректерді қорғауды қамтамасыз етсе немесе сайттағы/қосымшадағы нысан арқылы субъектінің нақты электрондық келісімі болған жағдайда деректерді шетелге беруге рұқсат етіледі.
Чек-лист: ҚР заңдарына толық сәйкестікке арналған 6 қадам
- **Дерекқорларды оқшаулаңыз:** пайдаланушылар профильдерінің базасы бар физикалық сервердің (ЖСН, телефондар, мекенжайлар, құпия сөздер) Қазақстан Республикасының аумағында орналасқанына көз жеткізіңіз (Kazteleport, PS.kz, Қарағандыдағы Yandex Cloud KZ ДӨО-лары).
- **Келісім жинауды ресімдеңіз:** Құпиялылық саясатымен және деректерді жинаумен келісім құсбелгісі (чекбокс) әдепкі бойынша алдын ала толтырылмауы тиіс.
- **Трансшекаралық тасымалдауды жазыңыз (16-бап):** егер сіз деректерді шетелдік CRM/Email-сервистерге жіберсеңіз, келісім мәтініне трансшекаралық тасымалдау туралы бөлек тармақ міндетті түрде енгізіледі.
- **Иесіздендіруді енгізіңіз (17-бап):** шетелдік LLM/нейрожелілермен (OpenAI, Anthropic) интеграциялау кезінде аты-жөні мен ЖСН-ге байланыстырмай анонимделген сәйкестендіргіштерді беріңіз.
- **.KZ доменін жергілікті хостингте тіркеңіз:** ұлттық домендік аймақтың ережелеріне сәйкес сайттың серверлік инфрақұрылымы Қазақстанда орналасуы тиіс.
- **Ақпараттық қауіпсіздіктің ішкі регламентін бекітіңіз:** дербес деректерді қорғауға жауапты адамды тағайындау туралы бұйрықтарды және тарап кету оқиғаларына әрекет ету жоспарын дайындаңыз.
—
Дербес деректер туралы заң бойынша жиі қойылатын сұрақтар
Email немесе телефон нөмірі дербес деректер болып санала ма?
Иә. ҚР «Дербес деректер және оларды қорғау туралы» Заңына сәйкес, тапсырыспен, аты-жөнімен немесе IP-мекенжаймен байланыстағы телефон нөмірі немесе email жеке тұлғаны бірмәнді сәйкестендіреді және дербес деректер болып табылады.
Фронтенд-серверлерді Қазақстан ішінде ұстау міндетті ме?
Заң дәл азаматтардың дербес деректері сақталатын дерекқорларды ҚР аумағында физикалық оқшаулауды талап етеді. Статикалық контентке (суреттер, стильдер) арналған CDN-серверлер бүкіл әлем бойынша таратылуы мүмкін.
Қазақстанда дербес деректердің тарап кетуі үшін бизнеске қандай айыппұл қаупі бар?
ҚР ӘҚБтК-нің 79-бабы бойынша қорғау шараларын сақтамағаны үшін айыппұлдар 2026 жылы шағын бизнес үшін 200 АЕК-тен (865 000 теңге) ірі бизнес үшін 600 АЕК-ке (2 595 000 теңге) дейінгі соманы құрайды.
