Фото: Klok
Алматыда Klok жобасын құрған Шухрат Исаковтың айтуынша, ол жобаға өз қаражатынан шамамен $20 мың салған. Сауда саласында жұмыс істеген ол кейін сатушыларды орнында тексеретін өз маркетплейсін ашқан. Қазір, Исаковтың сөзінше, үш компания тариф ақысын төлеп отыр, ал команда әзірге аз ғана түсімді жарнамаға жұмсайды. raem.kz кәсіпкермен алғашқы төлемдер, бизнесті тексеру және дүкендерді жеткізушілермен байланыстыру жоспары туралы сөйлесті.
Материалдағы нарық туралы деректер Klok-тан тәуелсіз екі дереккөзге — Ұлттық статистика бюросының жарияланымына және Strategy& пен «Цифрлық Қазақстан» қауымдастығының (АЦК) бірлескен зерттеуіне сүйенеді. Сатып алу кезіндегі сақтық шаралары Ішкі істер министрлігінің ұсынымдарынан алынған. Нарық деректері жобаның көрсеткіштерін немесе тексеру сапасын растамайды. Klok-қа салынған қаражат, ақы төлейтін компаниялар саны және өнімнің дайындық деңгейі туралы мәліметтер негізін қалаушының жазбаша жауаптарынан алынған; редакция оларға тәуелсіз растау тапқан жоқ.
Klok қандай нарықта жұмыс істемек
Ұлттық статистика бюросының 2025 жылға арналған деректері бойынша, Қазақстандағы ішкі бөлшек электрондық коммерция нарығының көлемі маркетплейстерді қоса есептегенде 3 768,8 млрд теңге болған. Электрондық сауданың бөлшек саудадағы үлесі 14,3%-ды құраған, ал бөлшек электрондық коммерция айналымының 86%-ы маркетплейстерге тиесілі болған.
Strategy& пен АЦК-ның 2024 жылдың қорытындысы бойынша зерттеуінде Қазақстандағы бөлшек электрондық коммерция көлемі 3 439 млрд теңге деп бағаланған. Зерттеу есебінше, нарық 2023 жылмен салыстырғанда 42%-ға өскен, ал маркетплейстердің сатылым көлеміндегі үлесі 91%-ға жеткен. Есепте нарық көлемін бағалау үшін ірі сауда алаңдарының, АЦК мен бірқатар екінші деңгейлі банктің деректері пайдаланылған. Зерттеу тауарларды жеке тұлғаларға онлайн сатуды қамтиды.
БНС көрсеткіштері 2025 жылға, ал Strategy&/АЦК бағалауы 2024 жылға қатысты; олардың есептеу тәсілдері де бөлек. Сондықтан бұл сандарды бір статистикалық қатар ретінде тікелей салыстыруға болмайды. Екі дереккөз бөлшек онлайн-сауданың ауқымы мен маркетплейстердің рөлін сипаттайды, бірақ Klok-тың нарықтағы үлесін немесе оның B2B құралдарына сұранысты көрсетпейді.
Шухрат Исаковқа Klok идеясы қалай келді
Исаковтың айтуынша, оның негізгі тәжірибесі — сауда мен интернет-саудада өткізген бес жылға жуық уақыт. Сатып алушылармен және жеткізушілермен жұмыс істегенде мәміленің екінші жағында кім тұрғанын түсіну кейде қаншалық қиын болатынын көрген. Хабарландыру сенімді көрінуі мүмкін, бірақ сатып алушыға бизнестің өзі: кеңсесі, қоймасы немесе өндірісі туралы мәлімет керек.
«Тартымды хабарландырудың артында кеңсесі, қоймасы немесе өндірісі бар нақты компания тұра бермейді», — дейді Исаков. Оның айтуынша, сондықтан Klok жұмысының негізіне сатушыларға тікелей бару тәсілі алынған: команда компанияның жұмысымен танысып, көргенін фото мен видеоға түсіреді. Жобаның мақсаты — сатып алушыға мәміле жасамас бұрын көбірек ақпарат беру.
Негізін қалаушы жобаның пайда болған жылын 2024 деп көрсетеді. Оның сипаттауынша, алаң каталогты, компаниялардың өзара байланысын және сатып алу құралдарын біріктіруі тиіс. Бизнестің бизнеспен осылай жұмыс істеуін B2B деп атайды. Мысалы, дүкен жеткізушіден кейін қайта сату үшін тауар сатып алып, оның көлемін, жеткізу мерзімі мен шарттарын талқылайды.
«Klok тексерген» белгісі нені растайды
Исаковтың түсіндіруінше, бәрі өтінімнен басталады: сатушы компания туралы мәлімет береді, содан кейін команда кездесу уақытын келіседі. Қызметкерлер кеңсеге барып, бизнестің жұмысымен танысады. Компанияның қоймасы немесе өндіріс цехы болса, оларға да барады. Сапар материалдары кейін сатушының профиліне жарияланады.
«Бұл белгі тексеру жүргізілгенін және барған сәтте тіркелген мәліметтерді растайды», — деп түсіндіреді жобаның негізін қалаушы. Оның ескертуінше, белгі компанияның болашақта адал жұмыс істейтініне, әр мәміленің орындалатынына немесе барлық тауардың түпнұсқалығына кепілдік бермейді. Команданың сапары сатушы туралы тек тексеру сәтіндегі мәліметті береді.
Сатушы туралы қосымша ақпаратты тексеру қажеттігі ҚР Ішкі істер министрлігінің интернет-алаяқтықтан сақтану жөніндегі ұсынымдарында да көрсетілген. Министрлік интернет-дүкен туралы мәліметті басқа дереккөздерден қарап, пікірлерді оқуға және дүкеннің заңды жұмыс істейтініне күмән болса, алдын ала төлем жасамауға кеңес береді. Бұл — жалпы сатып алушыларға арналған ұсынымдар; Klok тексеруінің тиімділігіне берілген баға емес.
Қазір, Исаковтың айтуынша, сайтта тауарға шағым беруге болады. Алдағы уақытта команда қолмен модерациялауды дамытып, пайдаланушылардың өтініштерін қарауды жоспарлап отыр. Даулы жағдайларда тауардың шығу тегін растайтын құжаттарды сұрату көзделген. Ереже бұзғаны расталған ұсыныстарды жариялауға, ал қайталап бұзғандардың платформаға кіруіне шектеу қою жоспарланған. Бұл — даму жоспары, қазірдің өзінде жұмыс істеп тұрған жүйенің сипаттамасы емес.
«Қазір бізде маркетплейс тарифтерін төлейтін үш компания бар»
Исаковтың айтуынша, Klok-ты дамытуға ол өз қаражатынан шамамен $20 мың салған. Бизнестен алғашқы төлемдер түсе бастағанымен, жоба әзірге тұрақты пайдаға шыққан жоқ. «Қазір бізде маркетплейс тарифтерін төлейтін үш компания бар. Түсім әзірге аз, түскен қаражатты жарнамаға және аудитория тартуға жұмсаймыз», — дейді жобаның негізін қалаушы. Бұл қаржылық мәліметтер оның жауаптарына негізделген.
Исаков болашақтағы негізгі табыс көзі ретінде бизнеске ұсыныстарын жариялауға және клиенттермен жұмыс істеуге қосымша мүмкіндік беретін тарифтерді қарастырады. Команда сондай-ақ жарнама екені көрсетілген ұсыныстарды ақылы ілгерілету, тауар таңдау және өтінімдерді өңдеу құралдарын қарастырып отыр. Тағы бір ықтимал бағыт — бизнес пен франшизалар бөлімінде ұсыныстарды ақылы жариялау.
Карта біріктірілгеннен кейін команда жеткізушілерге дүкендердің өтінімдерімен жұмыс істеу құралдары мен жинақталған талдауға жазылым ұсынуды да қарастырып отыр. Негізін қалаушының айтуынша, қызметтердің түпкілікті құрамы мен бағасы сұранысты тексеру нәтижесіне байланысты болады. Бұл ретте ақылы жариялау сатушы туралы қорытындыға әсер етпеуі керек. «Тарифке төленген ақы сатушыны тексеру нәтижесін алмастырмауы керек», — деп атап өтеді Исаков.
Klok тексеру желісін қалай кеңейтпек
Исаков сатушыға барып тексеру қызметкерлердің уақытын, сапарды ұйымдастыруды және шығынды қажет ететінін мойындайды. Негізін қалаушының айтуынша, өңірлерге шыққанда команда шағын кеңсе мен екі қызметкерден бастауды жоспарлап отыр. Өкілдіктер сұраныс өскен сайын ашылмақ: мұндай кеңсенің жұмыс тиімділігін нақты жүктемесіне, барып тексеру құнына және тексеру санына қарап бағалау керек.
«Біз бұл тәсілді жұмыс моделіне саналы түрде енгіздік: тікелей бару тіркеу формасынан алу қиын ақпаратты береді», — деп түсіндіреді Исаков орнында тексеруді таңдау себебін. Желіні кеңейту үшін команда компанияларға барудың бірыңғай тәртібін және фото мен видеоға қойылатын талаптарды әзірлеуді жоспарлап отыр. Нәтижелерді бір орталықтан бақылау, ал сапар бағыттарын аудандар бойынша біріктіру көзделген.
Негізін қалаушының айтуынша, желі сатушыларды қосу кезіндегі тексеру сапасын сақтай отырып, кезең-кезеңімен кеңейтіледі. Команда сапарлардың құны мен ұзақтығын, сондай-ақ компаниялардың жұмыс сапасына қатысты өтініштерді ескеруге ниетті. Бұл көрсеткіштер тексеру шығындарын бағалау үшін қажет. Сатушылардың ақылы тарифтерге өтуіне және жазылымдарын ұзартуына бөлек назар аударылады.
Алматы дүкендеріне Clock Market не үшін керек
Исаковтың айтуынша, Алматының 3D картасы бар Clock Market модулін платформаға біріктіру жұмысы жүріп жатыр. Оның міндеті — тауарға берілген өтінімдер арқылы сауда нүктелерін жеткізушілермен байланыстыру. Сонымен қатар команда дүкендердің күнделікті жұмысындағы міндеттерін нақтылау үшін сауалнама жүргізіп отыр. Жоспарланған жұмыс тәртібі дүкеннің мобильді қосымшасы мен жеткізушінің интерфейсі арасында дерек алмасуды көздейді.
Дүкенге тауар қажет болғанда, ол қосымша арқылы өтінім жасауы керек. Жіберілген өтінім жеткізушілерге бірден көрініп, олар жеткізу шарттарын ұсына алуы тиіс. «Мұндай деректердің көзі — дүкендердің өздері берген нақты өтінімдер», — деп нақтылайды Исаков. Оның сипаттауынша, карта сауда нүктелерінің орналасқан жерін көрсетіп, база олардың өтінімдерін жинауы тиіс.
Негізін қалаушы мұндай деректер қосылған дүкендердің өздері мәлімдеген қажеттілігін көрсететінін атап өтеді. Команда Алматыдағы бүкіл сұранысты автоматты түрде өлшеуге уәде бермейді. Сервистің жұмысын дүкендер мен жеткізушілердің белсенділігіне, өтінім санына және жауап келген өтінімдердің үлесіне қарап бағалау жоспарланған. Алғашқы жауапқа дейінгі уақыт та ескеріледі — бұл жеткізушілердің сұрауға қаншалық жылдам жауап беретінін көрсетеді.
ЖИ тізім бойынша тауар сатып алуға қалай көмектеспек
Исаковтың айтуынша, сайтта жасанды интеллект — ЖИ негізіндегі көмекшінің интерфейсі бар. Компаниялар арасындағы сатып алу үшін команда тұтас тізім бойынша тауар таңдау мүмкіндігін дамытып жатыр. Жоспарланған сценарийде пайдаланушы әр тауарды жеке іздеудің орнына тізімді чатқа жібере алады. Көмекшінің міндеті — сұрауды талдап, оны каталогтағы бағалар бойынша алаңдағы ұсыныстармен сәйкестендіру.
«ЖИ қолдану бізде өзіміз үйреткен модель немесе сұранысты автоматты түрде болжау мүмкіндігі бар дегенді білдірмейді: біз мұндай мүмкіндіктер бар деп бөлек мәлімдемейміз», — дейді жобаның негізін қалаушы. Оның ескертуінше, таңдалған ұсыныстардың өзектілігі сатушылардың мәліметтерді қалай жаңартатынына байланысты. Сондықтан табылған нұсқаны сатып алмас бұрын тауардың бар-жоғын, соңғы бағасын және жеткізу шарттарын растау қажет.
Исаков бұл құралдардың дамуын жеке сатып алушы мен бизнестің айырмашылығымен байланыстырады. Оның түсіндіруінше, сатып алушыға түсінікті карточка, баға және сатушымен байланыс маңызды. Компанияға көтерме сауда шарттары, тұрақты жеткізілім және егжей-тегжейін талқылау қажет. Қосымша функциялар сатып алуды күрделендірмеуі үшін команда құралдарды кезең-кезеңімен енгізіп, кері байланыс арқылы оларды қолдану тәртібін нақтылауды көздейді.
Исаковтың алдағы жоспары және сатып алушыларға кеңесі
Исаковтың айтуынша, Klok инвестиция тарту раундында 100 млн теңге жинауды көздеп отыр. Бұл — тартылған қаражат емес, жобаның мақсатты сомасы. Қаражат платформаны дамытуға, Clock Market-ті біріктіруді аяқтауға, қатысушылар тартуға және тексеру желісін кеңейтуге қажет екенін айтады. Компанияның бағасы, қаржыландыру түрі, инвестордың үлесі және қаражат беру кестесі әзірге анықталмаған. Бюджеттің бөлінуі инвестициялық ұсынысты дайындау кезінде нақтыланбақ.
Исаковтың айтуынша, алдағы 12 айдағы басымдық — Алматыдағы жұмысты нығайтып, дүкендер мен жеткізушілердің өзара жұмысын нақты өтінімдер арқылы тексеру. Келесі қадам — сатушыларды жергілікті жерде тексере отырып, Қазақстан өңірлерін кезең-кезеңімен қосу. «Қатысушылар тарту мен кеңею географиясы бойынша нақты сандық межелерді қазіргі жұмыс пен картаның пилоттық сынағының нәтижесіне қарай анықтаймыз», — деп түсіндіреді жобаның негізін қалаушы.
Исаков сатып алушыларға тауар таңдалғаннан кейін де нақты мәміленің шарттарын анықтауға кеңес береді. Бұл кеңес ЖИ көмекшісімен жұмыс істеуге де қатысты: нәтиже каталогтағы мәліметтерге байланысты. «Тапсырыс бермес бұрын тауардың бар-жоғын, соңғы бағасын және жеткізу шарттарын растау керек», — дейді ол.
Startup Radar: Klok
