Иллюстрация: ЖИ
Қазақстан Ұлттық банкі зейнетақы активтерінің бір бөлігін жеке басқарушыларға беруді жоспарлап отыр. Бұл ретте активтерді басқаруға және олардың сақталуын бақылауға жауапкершілік банкте қалады. Салымшылардың басқарушыны өз бетінше таңдау құқығы да сақталады (inbusiness.kz). Жаңа тетіктің шарттары мен іске қосылатын мерзімі әзірге анықталған жоқ. Активтерді беру ережелер мен инфрақұрылым дайын болғаннан кейін мүмкін болады.
Зейнетақы қаражатын кім басқарады
Жаңа үлгі бойынша Ұлттық банк зейнетақы портфелінің жекелеген бөліктерін басқаруды лицензиясы бар қазақстандық компанияларға тапсырады. Бұл тәртіп мандаттық басқару деп аталады: басқарушыға белгілі бір инвестициялық бағыт беріледі және ол белгіленген талаптар бойынша жұмыс істейді.
Зейнетақы активтерінің негізгі бөлігін Ұлттық банктің өзі инвестициялауды жалғастырады. Жеке компаниялар оның бақылауымен жұмыс істейді. Банктің жауабында бұл былай тұжырымдалған: «ИПБ-ны жекелеген инвестициялық мандаттарды басқаруға тарту Ұлттық банктің зейнетақы активтерін бақылаудан бас тартатынын білдірмейді».
ИПБ — инвестициялық портфельді басқарушылар.
Басқарушыны өз бетінше таңдау құқығы сақтала ма
Иә. Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі төрағасының орынбасары Нұржан Тұрсынхановтың айтуынша, салымшының өз бетінше таңдау құқығы сақталады. Ұлттық банктің шешімімен активтерді беру жеке компанияларды зейнетақы қаражатын басқаруға тартудың қосымша жолы болады.
Қазір салымшылардың басым бөлігінің жинағын Ұлттық банк басқарады. Тұрсынханов бұл бастаманы азаматтардың ақшасын жеке басқарушыларға өз бетінше аудару мүмкіндігін әзірге сирек пайдаланатынымен түсіндіреді. Оның айтуынша, Еңбек министрлігімен бірлесіп, салымшыларды осы іске белсендірек тарту жоспарланып отыр.
Жеке басқарушылар ақшаны қайда сала алады
Мемлекеттік бағалы қағаздардан бастау жоспарланып отыр. Бұлар — мемлекетке қарыз алуға мүмкіндік беретін құралдар. Кейін біртіндеп корпоративтік бағалы қағаздар мен акцияларды қосу ұсынылады. Корпоративтік облигациялар компанияларға инвесторлардан қарыз алуға мүмкіндік береді, ал акциялар компаниядағы үлеске иелік ету құқығын береді.
Тұрсынханов жеке басқарушылардың қатысуы өтімділікті арттыруға және эмитенттердің бағалы қағаздарын орналастыруына қолдау болады деп есептейді. Қарапайым тілмен айтқанда, нарық қатысушыларына бағалы қағаздарды сатып алу мен сату, ал компанияларға оларды шығару арқылы қаражат тарту жеңілдеуі тиіс.
Қанша қаражат беріледі және компаниялар қалай таңдалады
Алғашқы кезеңде берілетін қаражат көлемі әзірге анықталған жоқ. Ұлттық банк лицензиясы бар қазақстандық басқарушыларды бәсекелестік негізде тартуды көздеп отыр. Ол үшін компанияларға қойылатын талаптарды, іріктеу тәртібін және нәтижелерді бағалау ережелерін белгілеу қажет.
Тұрсынханов қазір нарықта алты басқарушы жұмыс істейтінін айтады. Олардың қатысуын одан әрі кеңейту басқару нәтижелеріне, тәуекелдерге және инфрақұрылымның дайындығына байланысты болады. Активтер көлемі мен пайдалануға болатын құралдар тізімін кезең-кезеңімен ұлғайту жоспарланып отыр.
Қаражатты беру қашан басталады және бақылау кімде қалады
Тұрсынхановтың айтуынша, Ұлттық банк төрағасы шамамен мынадай мерзімді атаған: іске асыруды 2027 жылдың соңына дейін бастау жоспарланып отыр. Алайда Ұлттық банк жазбаша жауабында іске қосу мерзімі әзірге анықталмағанын хабарлады. Жұмыс бастапқы кезеңде болғандықтан, аталған мерзімді бекітілген күн деп санауға болмайды.
Іске қосылғанға дейін ережелерді бекітіп, тәуекелдерді басқару тетіктерін анықтап, инфрақұрылымды дайындау қажет. Ұлттық банктің ұстанымына сәйкес, зейнетақы активтерін басқаруға және олардың сақталуын бақылауға жауапкершілік өзінде қалады. Өзгерістерді жинақты қорғау және тартылған компанияларды бақылау тетіктері дайын болғаннан кейін енгізуге уәде беріліп отыр.
Қарапайым тілмен айтқанда
Ұлттық банк зейнетақы портфелінің бір бөлігін басқаруды жеке компанияларға тапсыру мүмкіндігін әзірлеп жатыр. Бұл ретте басқарушыны өз бетінше таңдау құқығы сақталады, ал активтердің негізгі бөлігі Ұлттық банктің басқаруында қалады.
Жинағыңызды аударуды қарастырып жүрсеңіз, қазіргі таңдау құқығы мен болашақ тетіктің аражігін ажыратыңыз. Жаңа үлгіні бағалау үшін берілетін қаражат көлемі, басқарушыларға қойылатын талаптар және бақылау тәртібі бекітілгенін күткен жөн.
