Иллюстрация: ЖИ
Қазақстанда жұмыс іздеген адам тіркелгеннен кейін оған 13 күнтізбелік күн бойы бос жұмыс орындары іріктеледі. Осы уақытта жұмысқа орналаса алмаса, жүйе оған автоматты түрде жұмыссыз мәртебесін береді. Алайда Әлеуметтік кодексте белгіленген ерекшеліктер бар (kursiv.media). Бұл тәртіп Еңбек министрлігінің 2026 жылғы 1 қазаннан бастап іске қосылған пилоттық жобасында қарастырылған. Жоба бос жұмыс орындары туралы ұсыныстарға жауап беру мерзімдерін және есептен шығарылғаннан кейін қайта тіркелу шарттарын да белгілейді.
Жұмыс іздеу үшін қалай тіркелуге болады
Өтінішті Электрондық еңбек биржасы арқылы беруге немесе тұрғылықты жеріңіздегі мансап орталығына жүгінуге болады. Тіркелу үшін дербес деректерді жинауға және өңдеуге келісім беру қажет.
Құжаттар тексерілгеннен кейін адамды бір жұмыс күні ішінде тіркеуге тиіс. Тіркеу «Еңбек нарығы» цифрлық жүйесі немесе мансап орталығы арқылы жүргізіледі. Алдымен адамға жұмыс іздеуші мәртебесі беріледі.
Жұмыссыз мәртебесі қашан беріледі
Тіркелгеннен кейін бос жұмыс орындарын іріктеу басталады: бұған 13 күнтізбелік күн беріледі. Электрондық еңбек биржасы ұсыныстарды автоматты түрде іріктейді, ал мансап орталығы лайықты жұмыс іздеуге көмектеседі.
Осы мерзімде адам жұмысқа орналаспаса, жүйе оны автоматты түрде жұмыссыз ретінде тіркейді. Бұрынғы ереже бойынша жұмыс іріктеуге екі жұмыс күні берілетін.
Кімдерге жұмыссыз мәртебесі берілмеуі мүмкін
Автоматты тіркеу бәріне бірдей қолданылмайды. Әлеуметтік кодекс бойынша, атап айтқанда, 16 жасқа толмағандарға, жұмыс істейтін азаматтарға және жасына байланысты зейнетке шыққандарға бұл мәртебе берілмейді.
Шектеулер жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің белсенді шараларына қатысуға үміткер студенттер мен мектеп оқушыларына да қатысты. Бұл — мәртебе берілмейтін жағдайлардың толық тізімі емес.
Жұмысы мен табысы жоқ екені туралы көрінеу жалған мәлімет бергендерге мәртебе берілмейді. Түзеу жұмыстарына, қоғамдық жұмыстарға немесе бас бостандығынан айыруға сотталғандарға да, егер жаза шартты болмаса, шектеулер бар.
Бос жұмыс орны туралы ұсынысқа жауап беруге қанша уақыт беріледі
Мансап орталығы лайықты жұмыс ұсынса, келісетініңізді немесе бас тартатыныңызды үш жұмыс күні ішінде хабарлау керек. Жауапты жеке барып немесе ұялы телефон арқылы беруге болады.
Жалпы ереже бойынша жұмыс іздеп жүрген адамға жауап беру үшін бір жұмыс күні беріледі. Жұмыссыз ретінде тіркелген адам үшін мерзім бұрынғыдай — үш жұмыс күні.
Қандай жағдайда есептен шығаруы мүмкін
Мансап орталығы «Еңбек нарығы» жүйесі арқылы тиісті мәліметтерді алғаннан кейін адамды екі жұмыс күні ішінде есептен шығаруға тиіс. Оған мына жағдайлар негіз болады:
- ұсынылған лайықты жұмыстың үш нұсқасынан бас тарту немесе ұсыныстарға уақытында жауап бермеу;
- ұсынылған жұмысқа орналасу немесе оқу орнына белгіленген мерзімде дәлелді себепсіз бармау;
- жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына қатысу үшін мансап орталығы шақырған кезде келмеу;
- мұндай шараларға қатысуды өз бетінше тоқтату;
- дәлелді себепсіз мансап орталығына келу немесе қажетті мән-жайлар туралы хабарлау мерзімдерін бұзу;
- соттың заңды күшіне енген шешімімен бас бостандығынан айыруға сотталу немесе мәжбүрлеп емдеуге жіберілу;
- жұмыссыз адаммен одан әрі жұмыс істеуге әсер ететін мән-жайлар туралы уақытында хабарламау;
- көрінеу жалған немесе қолдан жасалған құжаттар ұсыну.
Қандай өзгерістер туралы мансап орталығына хабарлау керек
Жұмыссыз адамға көшкені, тұрақты немесе уақытша жұмысқа орналасқаны туралы хабарлау үшін бес жұмыс күні беріледі. Бұған азаматтық-құқықтық шарт бойынша жұмыс істеу де кіреді.
Кәсіпкерлік қызметті бастағаны, ұйым құрғаны, мүгедектік тобының белгіленгені немесе өзгергені және зейнетақы төлемдерінің тағайындалғаны туралы да орталыққа хабарлау қажет.
Қайта тіркелуге қашан болады
Кейбір талаптарды бұзғаннан кейін есептен шығарылған күннен бастап 30 күнтізбелік күн өткен соң ғана қайта тіркелуге болады. Бұл лайықты жұмыстың үш нұсқасынан бас тартуға және дәлелді себепсіз келмеуге қатысты. Шектеу жұмыспен қамтуға жәрдемдесу шараларына қатысуды өз бетінше тоқтатуға және мансап орталығына келу мерзімдерін бұзуға да қолданылады.
Пилоттық жобада бұл шектеу Әлеуметтік кодекстің 100-бабына сілтеме жасалып қарастырылған.
Қарапайым тілмен айтқанда: Электрондық еңбек биржасы немесе мансап орталығы арқылы өтініш беріп, бос жұмыс орындары туралы ұсыныстарды қадағалап отырыңыз. Жауап беруге үш жұмыс күні бар, ал жұмысқа орналасқаныңызды бес жұмыс күні ішінде хабарлау керек.
