Фото: iMin Technology / Pexels
Қазақстанда тұтынушылық төлемдердің жалпы сомасындағы қолма-қолсыз есеп айырысу үлесі 88%-ға жетті, тауарлардың онлайн сатылымының 92%-ы маркетплейстерге тиесілі, ал банктердің 75%-ы ЖИ қолданады (kapital.kz). Fintech in Kazakhstan 2026 зерттеуіне сүйенсек, бұл өзгерістер төлем инфрақұрылымына қойылатын талаптарды күшейтіп, банктердің жұмыс үдерістерін өзгертуде.
Қолма-қолсыз төлемдер қалай өзгерді
2019 жылы қолма-қолсыз есеп айырысу тұтынушылық төлемдердің жалпы сомасының 67%-ын құраса, 2026 жылы 88%-ға жетті. Осы аралықта қолма-қол төлемдердің сомасы бойынша үлесі үштен бірден 12%-ға дейін азайды.
QR-кодтардың да рөлі артты: екі жылда олардың қолма-қолсыз транзакциялардағы үлесі 14%-дан 28%-ға өсті. Бұл — Қазақстандағы қолма-қолсыз төлемдер жүйесіндегі өзгерістердің бірі.
Зерттеудегі көрсеткіштердің көбі 2026 жылғы шілдедегі жағдайды көрсетеді. Нарық картасын жасау үшін компаниялар шілде–тамыз айларында сауалнама толтырған, кейін зерттеушілер жауаптарды тізілімдердегі деректермен салыстырған.
Маркетплейстер есеп айырысуды қалай күрделендірді
Бөлшек саудадағы интернет-сауданың үлесі 2019 жылғы 3,7%-дан 2025 жылы 17,1%-ға өсті. Яғни бөлшек саудада жұмсалған әр алты теңгенің шамамен біреуі онлайн саудаға тиесілі. Электрондық коммерциядағы тауар сатылымының 92%-ы маркетплейстер арқылы өтеді.
Мұндай алаңда сатып алушы төлеген ақша бірнеше қатысушыға: сатушыға, маркетплейске және жеткізу қызметіне бөлінеді. Тауар бөліп төлеуге алынғанда, бұл тізбекке банк те қосылады.
Сондықтан интернет-саудаға арналған төлем инфрақұрылымы бір соманы алушылар арасында бөліп, есеп айырысуды уақытында жүргізіп, қайтарымдарды ескеруі керек.
Банктер ЖИ-ді қайда қолданады
Зерттеу деректері бойынша, Қазақстан банктерінің 75%-ы жасанды интеллектіні қарыз алушыларды бағалауда, алаяқтықпен күресте және маркетингте қолданады.
Ұлттық банктің қаржы нарығындағы 95 қатысушы арасында жүргізген сауалнамасы да ЖИ енгізудегі басымдықтардың өзгергенін көрсетті. 2025 жылы ЖИ қолданылатын бағыттар арасында операциялық қызметтің үлесі 11%-дан 21%-ға, бағдарлама әзірлеудің үлесі нөлден 18%-ға өсті. Клиенттерді қолдау 14% көрсеткішпен бесінші орынға түсті.
Бұл бизнес үшін нені білдіреді
Зерттеуге қатысқан Tarlan Payments компаниясының өкілі бәсекенің келесі кезеңін төлемдердің жылдамдығымен, сенімділігімен және құнымен байланыстырады. Оның бағалауынша, банктер мен финтех компаниялары тарифтерге, қолдау қызметіне және есеп айырысудың ыңғайлылығына көбірек көңіл бөлуі керек.
Ол келесі зерттеуге сәтсіз транзакциялардың үлесін және ақшаның сатушыға түсуіне кететін орташа уақытты қосуды ұсынады. Оның айтуынша, қазір нарық қатысушылары төлем тізбегінің жекелеген бөліктерін ғана көреді, ал оның сапасын өлшейтін бірыңғай әдістеме жоқ.
