Иллюстрация: ЖИ
Ғылымдағы 51 млрд теңге қаржылық бұзушылықтың 13 млрд теңгесін мемлекетке өтеу керек. Тағы 38 млрд қалпына келтірілуге жатады: бұл есепті түзету, тауар жеткізу немесе жұмыс пен қызмет көрсету. Айырмашылықты Жоғары аудиторлық палатаның төрағасы Әлихан Смайылов Құрылтай отырысында түсіндірді (informburo.kz). Демек, анықталған бұзушылықтың бүкіл сомасы сондай ақшаны қайтару дегенді білдірмейді.
Мемлекетке қанша ақша қайтарылуы керек
Смайыловтың айтуынша, өтелетін 13 млрд теңгенің басым бөлігі жер қойнауын пайдаланушылардың міндеттемелерімен байланысты. Сөз ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға, қысқаша ҒЗТКЖ-ға жұмсалатын шығындар туралы.
ЖАП басшысы үш соманы атады:
- 10 млрд теңге — Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі бойынша;
- 600 млн теңге — Энергетика министрлігі бойынша;
- 2,4 млрд теңге — жер қойнауын пайдаланушылардың Astana Hub алдындағы орындалмаған міндеттемелері.
Бұл ақша өтеуге жатқызылған. ЖАП басшысының түсіндіруінше, мұндай мәртебе дәл ақшаны қайтаруды білдіреді.
38 млрд теңгені қалпына келтіру нені білдіреді
Қалпына келтіру бұзушылықты жоюдың бірнеше жолын қамтиды. Бухгалтерлік есепті түзетуге, көзделген тауарды жеткізуге, қажетті жұмыс не қызметті орындауға болады.
Мұндағы айырмашылық әрекетте. Өтеу ақшаны қайтарады, ал қалпына келтіру шығыстың құжатта қалай көрсетілгенін немесе міндеттеменің қалай орындалғанын түзетуі мүмкін.
Қалпына келтіруге жататын 38 млрд теңгенің 35,2 млрд-ы зерттеуге кеткен шығынды есепке алумен байланысты. Ғылым комитеті оларды негізсіз күрделі шығындарға жатқызған.
Тағы қандай шығындарды түзету керек
Тағы 2,2 млрд теңге болашақ кезеңдерге арналған коммерцияландыру жобалары бойынша бюджеттік міндеттемелерді қысқартумен байланысты. Өткен кезеңде бұл жобалар орындалмаған.
Коммерцияландыру — ғылыми әзірлемені қолдануға және сатуға жеткізу. Мынаны да оқыңыз: Қазақстан мен Қытай келіссөздері туралы.
Аудиторлар жоба нәтижелерін неге тексереді
Тексеру зерттеулерге ақы төлеуде де мәселелер бар екенін көрсетті. Түпкілікті бағалауға дейін орындаушыларға жоба құнының 96–98%-ы аударылады. Смайыловтың айтуынша, қорытынды есеп қабылданбаса да, негізгі сома орындаушыда қалады (lsm.kz).
16 млрд теңгелік 176 жоба түпкі нәтижеге жеткен жоқ. Ал 62 млрд теңге бағдарламалық-мақсатты қаржыландырудың 79 жобасына шығындары нақтыланбай бөлінген.
Бұл көрсеткіштер қаржыландырудағы жекелеген мәселелерді сипаттайды. Оларды мемлекетке қайтарылуға тиіс қосымша сома деп автоматты түрде санауға болмайды.
Тексеруден кейін не болып жатыр
Ақпан–мамыр аралығындағы қайталама аудит ғылым саласында тағы да бұзушылық анықтады. Смайылов сөйлеген сәтте ЖАП-тың өткен жылғы тексеру қорытындысы бойынша берген тапсырмаларының 55%-ы орындалған.
Палата басшысының айтуынша, заңнамадағы және саланы басқару тетіктеріндегі өзгерістер әлі енгізілмеген. Ол сондай-ақ Ғылым және жоғары білім министрінің сөзін жеткізді: қалған тапсырмалар жақын арада орындалады.
Қарапайым тілмен
51 млрд теңге — қаржылық бұзушылықтың жалпы сомасы, ал 13 млрд — мемлекетке қайтарылатын сома. Қалған 38 млрд қалпына келтіруді қажет етеді, соның ішінде есепті түзетуді.
ЖАП тапсырмаларының орындалған пайызы бұзушылықтарды түзету барысын көрсетеді, бірақ өздігінен қанша ақша қайтарылғанын айтпайды.
