Катерина Кучерова өз кітабын алты жыл бойы жазды, баспалардың ұсыныстарынан бас тартып, оны өздігінен (самиздат арқылы) жарыққа шығарды. Қаржы жағынан ол шығынға батты — және бұл туралы ашық айтады.
Өздігінен басып шығару (самиздат) қарапайым сызба ретінде ұсынылады: қолжазбаны жүктедің, ISBN алдың, витриналарға қойылдың, сатылымды күтесің. Сызба жұмыс істейді. Тек ондағы ақша айналымы сырттан көрінетіндей емес.
Катерина Кучерова — 14 жылдық өтілі бар журналист-редактор, Алматы тумасы, қазір Барселонада тұрады. Гострайтер — яғни тапсырыс берушінің орнына мәтін жазатын және мұқабада аты көрсетілмейтін автор ретінде тапсырыспен кітаптар жазады және сарапшыларға өз кітаптарын басып шығаруға көмектеседі. Қолжазбадан бастап дүкен сөресіне дейінгі толық циклді бес автормен бірге өтті.
Оның «Маркетологтың барлық жазбалары: неліктен бәріміз барда жұмыс істеуіміз керек» («Барные заметки маркетолога: почему нам всем нужно работать за баром») кітабы Ridero арқылы 97 бет болып шықты, сондай-ақ Яндекс Книги (books.yandex.ru) сервисінде электронды және аудио нұсқасы бар.
Осы уақыт ішінде барлық арналар бойынша шамамен 200 дана сатылды: Ridero алаңдарында 87,6 дана, «Меломанда» 25 дана, Алматыдағы тұсаукесерде 53 дана, Испаниядағы алдын ала тапсырыс бойынша 31 дана және тағы төрт дана АҚШ-қа кетті. Өндіріске шамамен бір миллион теңге салынды — бұл нарықтық емес, достық бағалар бойынша.
Бар бағанасының артындағы жазбалардан басталған кітап
Өзіңіз туралы бірер сөз айтып өтсеңіз.
Менің атым Катерина. Алматыданмын, бірақ қазір Испанияда, Барселонада тұрамын. Соңғы 14 жыл бойы журналист-редактор болып жұмыс істеймін.
Сонымен қатар кітап жазамын — өзімдікін де, тапсырыспен де, көбіне кәсіпкерлерге арналған бизнес-әдебиеттер. Баспа ісінде де жұмыс істеймін: авторларға алғашқы жолдан бастап дүкендердегі сатылымға дейін кітап шығаруға көмектесемін.
«Маркетологтың барлық жазбалары» қалай пайда болды?
Бір кезеңде мен жарнама агенттігінде маркетолог және пиар маманы болып істедім — эмоционалды тұрғыдан өте ауыр жұмыс. Күйзелісті басу үшін бармен болып жұмысқа кірдім: күндіз пиаршы, кешке — бар бағанасының артында. Бұл менің қолмен жасаған алғашқы физикалық еңбек тәжірибем болды және ол сырттан көрінгеннен әлдеқайда қиын болып шықты.
Сонымен қатар мен бір басылым үшін бар жазбалары айдарын жүргіздім — стойканың артында не болып жатқаны туралы. Айдар оқырмандарға қатты ұнады, және бір сәтте бүкіл командамен мынаны ұйғардық: мұны кітап форматына көшіру керек. Кітап осылай дүниеге келді — баспалардан бірнеше ұсыныс болғанына қарамастан, мен оны самиздат арқылы шығардым.
Неліктен өз кітабыңызға алты жыл уақыт кетті?
Клиентпен тапсырыс бойынша жұмыс істегенде, біз үш ай шамасында бітіреміз. Ал өз кітабыңда бәрі басқаша: жұмыс үнемі алаңдатады, әрі клиенттен айырмашылығы — өзіңнің алдыңда ұятқа қалудан қорықпайсың. Кітап шағын және, шынымды айтсам, бұл алты жылға тұрмайды — бірақ солай болып қалды.
Неге Катерина Кучерова қазір баспаны таңдар еді
Самиздат арқылы шығарғаныңызға өкінбейсіз бе?
Қазір, бәлкім, баспаны таңдар едім. Кітапты өзің шығарған кезде барлық қаржы ағындарын бақылайсың — бұл жағымды. Бірақ ілгерілету және маркетинг бойынша барлық жауапкершілік те өзіңе жүктеледі.
Егер сенде осы тапсырмаға арналған команда немесе жеке адам мен бос уақыт болмаса — бұл сәтсіз нұсқа: басқа істер үнемі алаңдатады да, іске толықтай кірісу мүмкін болмайды. Келесі жобаны мен, шамасы, баспаға беремін. Не болмаса мұнымен жүйелі түрде айналысатын команда пайда болғанда барып жобаны іске қосамын.
Табыс табу үшін кітапты өздігінен шығаруға тұра ма?
Физикалық өнімді сату — бұл аптасына екі сағаттық хобби емес, күнделікті жұмыс. Менің бір клиентім бар, біз онымен бірге кітабын шығардық. Ол мезгіл-мезгіл кітап клубтарына кіреді, «Меломанда» сатылады, бірақ біз екеуміз де жақсы түсінеміз: кітапты ілгерілету — бұл жеке адамға арналған бөлек жұмыс, оны жалғыз өзің тиімді алып жүру мүмкін емес.
Алдымен электронка, содан кейін қағаз
Шығару ретін қалай құрдыңыздар?
Электронды нұсқа өткен жылдан бері сатылып жатыр, қағаз кітаптың тұсаукесері биылғы жылдың наурызында болды, ал «Меломанда» ол сәуірден бері сатылымда.
Бастапқыда алаңдарды нақты электронды форматта сынап көрдім — баспа дегенмен ақша тұрады, ал онлайн-жариялау тегін.
Қандай алаңдарда жарияландыңыз және неге нақты соларды таңдадыңыз?
Ridero-дан бастадым — бұл орыстілді нарықтың бірнеше алаңын бірден жабатын агрегатор: ЛитРес, Ridero-ның өзіндік платформасы, MyBook, Яндекс Книги. Apple Books немесе Google Книги-ге бөлек жүктеудің қажеті жоқ — бәрі автоматты түрде қосылады.
Ағылшын тіліндегі жобалардың бірі үшін — АҚШ-та тұратын қазақстандықтардың кітабына — біз америкалық нарыққа бағдарланған басқа алаңдарды таңдадық. Ең алдымен, ең үлкен қамту ретінде Amazon таңдалды, бірақ ұсақ платформаларды да қолдандық: бұл тегін, олармен жұмыс істеуге тек уақыт бөлу керек.
Ridero-да 87,6 кітап және «Меломанда» 25 дана
Ridero бойынша сатылым нәтижелері қандай?
Көптен бері тексерген жоқпын, бірақ алғашқы айларда платформа кітапты жаңалық ретінде ілгерілеткен кезде статистика жақсы болды. Алаңнан жарнама аяқталған бойда сатылым күрт төмендейді.
Егер нақты цифрларды алсақ: барлығы 87,6 кітап сатылды — бөлшек сан, себебі кейбір алаңдарда төлем оқылған беттер саны бойынша есептеледі. Сатылымның 92%-ы Яндекс Книги-ге тиесілі болды, қалған 8%-ы — ЛитРес пен Ozon-ға.
Ал кітап Қазақстанда қалай сатылды?
«Меломанда» — 25 дана, мүлдем ілгерілетусіз: мен Қазақстаннан тез кетіп қалдым және бұл жерде кітапты жарнамалаумен физикалық тұрғыда айналысқан жоқпын.
Алматыдағы тұсаукесерде — бұл «кім қанша қаласа, соны берсін» деген донат форматы болды — шамамен 53 кітап таратылды. Испанияда алдын ала тапсырыспен тағы 31 дана сатылды, және тағы төртке жуық кітапты АҚШ-қа жөнелттім.
Неліктен Яндекс Книги-дің үлесі соншалықты үлкен?
Аудио және мәтін бойынша бөлек статистика менде жоқ, бірақ қолжетімділік көмектесті деп ойлаймын. Жазылым болған кезде сен бәрін тегін оқисың, және бұл қалыпты жағдай: дүкенге барып кітапты 3000-ға сатып алудың қажеті жоқ. Мен осындай оқылған бір кітаптан шамамен 6 теңге аламын. Бірақ Яндекс Книги — бұл қамту туралы.
Және бұл тағы да қолжетімділік туралы: кез келген уақытта аштың, оқыдың, әрі қарай кеттің. Арнайы кеңістік, уақыт және айдың ерекше фазасы қажет емес.
Бәлкім, мұндай қолжетімділік пен арзандық авторлардың табыс табуына кедергі келтіретін шығар. Бірақ мен оқудың қолжетімді болғанын жөн көремін. Адамдар тегін оқыса да оқысын, ең бастысы — оқыса болғаны.
Самиздатта сатылған даналар тікелей ақшаға айнала бермейді. Ridero-да автор кітаптың бөлшек бағасының 15%-нан 68%-на дейінгі мөлшерін алады, ал жазылымдық сервистерде кіріс оқылған беттер саны бойынша есептеледі (ridero.ru).
Бір миллион теңгеге жуық шығын және теріс қалдық
Қағаз кітапты шығару қанша тұрды?
500 даналық шағын тираж шамамен 300 мың теңгеге шықты. Беттеу, дизайн, редакторлық түзету және корректура — шамамен 700 мың теңге.
Бірақ менің сандарым нарықтағыдан қатты ерекшеленеді: бұлардың бәрі менің көптен бері бірге жұмыс істеп келе жатқан жақын достарым. Нарық бағасымен шамамен екі жарым есе қымбатқа түсер еді.
Шығындар ақталды ма?
Минустамын. Бірақ кітаптың тұсаукесерінде мен тұсаукесердің өзінің шығынын ақтай алдым, ал алдын ала сатылымдарда — беттеу құнын және корректураның бір бөлігін өтедім. Жалпы алғанда бұл мен үшін кішігірім жеңістер.
Мен кітап әлеміне бірден басып кіре аламын деп үміттенген жоқпын, әрі кітап та бұған онша арналмаған сияқты.
Алматыдағы тұсаукесерде қанша жиналды?
Тұсаукесер шығындарын толықтай өтедім. Онда шамамен 150–200 мың теңге шықты.
Клиенттеріңіз өз кітаптарынан ақша таба ма?
Шынымды айтсам, білмеймін — қадағаламаймын. Жеке кітабын жазатын және мен сөйлесіп үлгерген сарапшылардың көпшілігі үшін табыс табу бірінші орында тұрмайды.
Көбінесе бұл басқа нәрсе туралы: «мен мұны жасадым» деп нүкте қою және атқарылған еңбек үшін өзіңе сыйлық жасау. Біреулер үшін бұл мансаптың қисынды кезеңі, әсіресе егер сен self-made сарапшы болсаң, яғни мансабын немесе бизнесін өзі құрған, біреуге жұмыс істемеген адам болсаң. Түсімнен гөрі жақын орта мен индустриядағы әріптестер не айтатыны маңыздырақ.
«Кітаптарды өзім жазамын»
Жасанды интеллект толықтай жазатын кітаптарға қалай қарайсыз?
Сабырлы қараймын — бұған да орын бар. Егер адамдардың осы арқылы ақша тауып жүргені рас болса, мен олар үшін қуаныштымын. Мәселе адамның бұдан жалпы не алғысы келетінінде.
Ал өзіңіз жұмыста ЖИ қолданасыз ба?
Кітаптарды өзім жазамын. ЖИ-ді басқа нәрсеге қолданамын: ақпаратты тексеру, құрылымды талқылау — жаныңда өз редакторың болмаған кездегі редактор сияқты. Деректермен, ғылыми және нон-фикшн мәтіндермен ол жақсы жұмыс істейді, ал креатив жағынан осалдау.
Дизайнды ЖИ-ге сенбеймін — онымен дизайнер айналысады. Ағылшынтілді нарыққа арналған бір қойын дәптерді, «кітапты 90 күнде жаз» форматындағы күнделікті мұқабасынан басқасын түгелге дерлік ЖИ-мен жасадым — мұқабасын дизайнер бөлек сызды. Жақсы мәтіндік база шықты, бірақ мұндай дүниелерді әрдайым өңдеу қажет: ЖИ стилі бірден байқалады, әсіресе онымен үнемі жұмыс істесең.
Сізге ЖИ жазған кітаптарды сатылымға дейін жеткізіп беру өтінішімен әкелген жағдайлар болды ма?
Иә, болды — толық емес, жартылай. Біз редакцияладық, ЖИ-ге тән белгілерді: сөз оралымдарын, сөйлем құрылымын және ЖИ үшін типтік терминологияны алып тастадық.
Бұл сарапшыларда жиі кездесетін мәселе — сәтсіздік кешені (синдром самозванца), яғни адам өз құзыреттілігіне тіпті объективті түрде ие болса да күмәнданады. Бірден өздері жақсы білетін теориясын нақты көз жеткізу үшін ЖИ арқылы тексеруге жүгінеді. Және, өкінішке қарай, ЖИ ойды өздерінен жақсы жеткізеді деп сенеді. Шындығында адамдарды терминологияның дұрыс түсіндірілуі емес, адамның тұлғалық болмысы тартады.
ЖИ күнделікті қандай да бір жұмыс процестерін жеделдете ме?
Иә, бірақ кітап бойынша емес. ЖИ маған хаттар жазып, жөнелтеді, статистика жүргізеді, кестелерді толтырады, құжаттамамен көмектеседі — күнделікті бірсарынды шаруалар. Оны көмекші ретінде қолданамын: тапсырманы жүктеймін, ол орындайды, мен тексеремін.
Кітаппен айналысқысы келетіндерге не істеу керек
Не кеңес бересіз?
Оқыңыздар. Оның үстіне өзіңізге қызық нәрседен бастап барлығын оқыңыз. Егер өзің оқымасаң, жазушы болу және кітап шығару мүмкін емес.
