Марина Йелс — алматылық жазушы, орыс және ағылшын нарықтарында бірдей шығармашылық бүркеншік есіммен жұмыс істейді. Жазушы, әдеби редактор, гострайтер және аудармашы, қазақстандық USW (@usw_kz) жазушылар қоғамдастығының мүшесі. 2022 жылы өз есімімен «Qalamdas» әдеби сыйлығының лонг-тізіміне енді.
«Вино и вина» атты дебюттік романы Литрес платформасында 2025 жылдың 4 сәуірінде жарық көрді. 340 бет, 18+ таңбасы қойылған, авторлық құқық иесі — автордың өзі (litres.ru). «Wine and Guilt» атты ағылшын тіліндегі нұсқасы Amazon, Apple Books, Barnes & Noble, Kobo және басқа да алаңдар арқылы таратылады. 2026 жылдың бірінші тоқсанында батыс алаңдарында бір дана үшін шамамен 1,5 доллар роялти мөлшерлемесімен 80 дана сатылды. Литрес екі есе аз пайыз төлейді, бірақ әлдеқайда көп табыс әкеледі.
Қазақстандық ұялы телефон нөмірі қабылданбағандықтан, Марина Йелс Amazon KDP-де тікелей тіркеле алмады. Романды ағылшын тіліне өзі аударды, себебі мамандығы — аудармашы. Кітаптың екі аудио нұсқасын да — орыс және ағылшын тілдерінде — алаңдардың өздері тегін жазып берді. Ал бір жыл бұрын қолжазбасына жауап бермеген баспалар жаз мезгілінде оған өздері шықты.
Қазақстандық телефон нөмірі Amazon-да тіркеуден өтпейді
— Ағылшын тілді нарыққа қалай шықтыңыз?
Сначала была русская версия. Жол осылай өтті: кітап шығарудың ең оңай жолы ретінде алдымен Литрес, одан кейін Ridero — сол арқылы маркетплейстерге тарады, содан соң қазақстандық Яндекс Книги келді. Тек осыдан кейін ғана аудармаға кірістім.
Өзім аудардым. Аударма — менің негізгі мамандығым, сондықтан «аудармашыны қайдан табамын және бұл қанша тұрады» деген сұрақ менде туындаған жоқ.
Көркем аудармадағы басты қиындық — мәтінді аудиторияға бейімдеу. Әзілдер, тұрақты тіркестер, мақал-мәтелдер — мұның бәрі шетелдік оқырманға түсініксіз болуы мүмкін, сол себепті мағыналық баламаларын дұрыс таңдау қажет. Дегенмен менің кітабымдағы оқиға желісі Францияда өрбитіндіктен, мәтінді бейімдеу оңайырақ болды, өйткені бастапқыдан-ақ оқырман бейнесін көз алдымда ұстадым.
Ең алдымен мені Amazon қызықтырды. Бірақ ол жерде бұрын өзім білмеген кедергіге тап болдым. KDP жүйесінде тіркелу үшін қазақстандық ұялы телефон нөмірлері жарамайды. АҚШ нөмірі қажет. Бұл мәселені шешу үшін америкалық E-SIM сатып алуға болатынын кейін ғана білдім.
Тығырықтан шығу жолын агрегаторлар арқылы таптым. Draft2Digital, LuLu және IngramSpark — бұл делдал платформалар, олар әр қызметке тікелей тіркелмей-ақ, барлық батыс сервистеріне шығуға мүмкіндік береді. Мен кітапты Draft2Digital-ға жүктеп, таратуға рұқсат беремін, ал платформа оны дүкендерге таратады: Amazon, Apple Books және ондаған аймақтық, соның ішінде латынамерикалық пен еуропалық сервистерге жеткізеді.
Қазір ағылшын тіліндегі нұсқа орыс нұсқасына қарағанда көбірек алаңда ұсынылған. Бірақ орыс нұсқасы бірінші шығып, барлық маркетингтік жұмысым соған бағытталған еді.
Ал дәстүрлі ағылшын тілді баспаларға тіпті жоламадым да. Америка нарығында авторлардан өтінімдерді тікелей қабылдамайды, тек әдеби агенттер арқылы ғана алады, ал агент табу америкалықтардың өзіне оңай емес — әсіресе Қазақстаннан шыққан автор үшін тіпті қиын, себебі индустриядағы көпшілік бұл елдің қайда орналасқанын да білмейді.
Amazon ЖИ-кітаптарға тыйым салуда, кіру шегі барлығы үшін өсті
— Қазір кіру дәл солай оңай болар ма еді?
Жоқ. Мен кірген кезде талаптар дерлік жоқтың қасы еді, тек модерация болды. Қазір Amazon нейрожелілер арқылы жасалған кітаптарды жаппай бұғаттап, аккаунттарды жауып, жарияланымдарды алып тастауда. Мұнда миллиондаған тиражбен жүктелетін мафия босстары мен Күлбикелер туралы бірсарынды, конвейерлік романдар сөз болып отыр. Бұл оқырманның санасын улайтын «brainrot» санатындағы кітаптар. Дегенмен оларды миды тынықтыруға арналған оқиғалар, яғни «guilty pleasure» санатына да жатқызуға болады, бұл әркімнің өз қалауы.
Осы тазалау науқаны аясында Draft2Digital 2026 жылдың көктемінен бастап өз ережелерін де қатаңдатты. Аккаунтты белсендіру үшін біржолғы жарна енгізілді, модерация ұзағырақ әрі мұқият бола бастады, платформа кітаптың не туралы екенін және қайда таратылатынын тексереді. Сондай-ақ ең аз сатылым ережесі енгізілді: егер сіздің кітабыңыз бір жылда 100 доллардан аз табыс тапса, сізден жылына 12 доллар көлемінде комиссия алынады. Менің романым тексеруден өтті, ол адам қолымен жазылған әрі оған бірнеше жылымды арнадым. Өкінішке қарай, ЖИ-қоқысын жүктегендердің кесірінен адал авторлар үшін нарыққа кіру шегі артып кетті.
Екі аудиокітап та тегін жасалды
— Дыбыстауға кім төледі?
Ешкім. Кәсіби дыбыстау өте қымбат тұрады, ал маған ол мүлде тегінге түсті.
Apple Books-тың өзі дыбыстауға өтінім беру туралы ұсыныс жолдады. Мен келістім, ағылшын тіліндегі аудио нұсқа солардың платформасында жарық көрді. Шығын — нөл.
Литреспен де солай болды. Мен жеке кабинетте дыбыстауды қалайтыным туралы белгі қойдым. Платформа кітапты қарап, қабылдады да, жанды дауысты диктор — менің аттасым Марина Филиппованы тауып, Литрес үшін арнайы эксклюзивті кәсіби аудио нұсқаны жазып шықты. Ал Яндекс Книги сервисінде синтезделген дауыспен оқылған бөлек нұсқасы қолжетімді.
Кітап екі тілде де электронды, аудио форматта және сұраныс бойынша басып шығару түрінде қолжетімді. Орыс нұсқасы үшін басып шығару Ridero арқылы, ал ағылшын нұсқасы үшін Amazon арқылы жүзеге асады.
Сұраныс бойынша басып шығару барлық бас ауруынан арылтты. Тираж алдын ала басылмайды, қоймада сақталмайды, есептен шығарылмайды. Клиент тапсырыс береді, алаң оны басып шығарып, жеткізеді. Германиядағы менің танысым қағаз кітапты Amazon-нан тапсырыс беріп, осылайша қолына алды.
Батыста пайыз жоғары, бірақ Литрес көбірек ақша әкеледі
— Онда және мұнда бір сатылымнан нақты қанша түседі?
2026 жылдың бірінші тоқсанындағы Draft2Digital есебі барлық форматтар бойынша орта есеппен бір данадан шамамен 1,5 доллар роялтимен 80 дана сатылғанын көрсетті. Электронды кітап бойынша қазіргі мөлшерлеме жоғарырақ. 2,99 доллар бағасында барлық комиссиялардан кейін қолыма 1,78 доллар тиеді, бұл шамамен 59%. Алдымен өз үлесін Amazon, кейін Draft2Digital алады.
Платформа форматтар бойынша жіктеуді көрсетпейді. 80 дананың қаншасы электронды нұсқаға, қаншасы аудиоға, қаншасы сұраныс бойынша басылымға тиесілі екенін білмеймін. Есептер кешігіп, бірнеше айда бір рет келеді.
Литрестегі роялти небәрі 25%, өйткені мен оларға эксклюзивті лицензия бермедім. Электронды кітап ол жерде 229 рубль тұрады, яғни салықтар ұсталғанға дейін маған шамамен 57 рубль тиесілі. Егер эксклюзивті құқық берсем, роялти 35% болар еді (selfpub.ru). Есесіне кітап қатар Яндекс Книги, Wildberries және Ozon алаңдарында сатылып жатыр.
Ал егер оқырман кітапты жазылым арқылы оқыса, онда тіпті аз түседі. Формуласын өзім де соңына дейін түсінбеймін.
Орыс тілді платформалардың роялтиі батыстықтарға қарағанда айтарлықтай төмен. Мысалы, мәтіндік нұсқаның бір сатылымы үшін маған 16,64 рубль роялти және 38,7 рубль ProRata роялтиі (оқырман кітапты жазылым арқылы оқыған кезде) есептелді, жиынтығы 55,34 рубль болды; басқа күні маған 31,69 рубль роялти және жазылым бойынша 5,89 рубль есептелді, бұл сатылымнан 37,58 рубльді құрайды. Түсінуімше, төлем көлеміне оқылу тереңдігі — яғни оқырманның қанша бетті оқығаны да әсер етеді.
Редакция ескертпесі: Литресте кеңейтілген статус бар — 90 күнде бір кітаптың 200 сатылымы және автор парақшасында 200 жазылушы болған жағдайда бейэксклюзивті лицензия бойынша 50% қарастырылған. Бұл жағдайға сәйкес келе ме, жоқ па, соны анықтадық. «Жоқ, менде әзірге 200 жазылушы жоқ».
— Бірақ бұл ретте Литресте көбірек сатыла ма?
Өткен айда Литресте кітапты қарау саны 1557 болып, 128 сатылым тіркелді, ал 2026 жылдың 1-тоқсанында бүкіл батыс бағыты бойынша 80 дана ғана сатылған еді. Оған қоса, Литрес туралы айтсақ, тағы 120 адам кітапты таңдаулылар тізіміне қосқан — олардың барлығы кітапқа қызыққан, бірақ әлі сатып алуға дайын емес менің әлеуетті оқырмандарым.
Негізгі көлемді маған орыс тілді сегмент берді, әрі бұл өздігінен бола салған жоқ — Литрес кітапты өз парақшаларында ілгерілетті, өйткені мен платформаның конкурстары мен сыйлықтарына қатыстым. Сондай-ақ бірнеше әдеби блогерлер кітапқа шолу жасады, ал қазақстандық Almaty TV телеарнасында кітап «Таңғы студио» айдарында көрсетілді. Мұның бәрі аудитория тартуға көмектесті.
Бағалар да құбылып тұрады, алаңдар мезгіл-мезгіл өз акцияларын өткізеді. Жақында Amazon-да қағаз нұсқасы 17 доллар болса, қазір жеңілдікпен 13,55 доллар. Barnes & Noble-де қағаз нұсқасы 17 доллар, электрондысы 2,99 доллар болып тұр (barnesandnoble.com). Wildberries пен Ozon-да баға ауытқуы тіпті үлкен, қағаз кітап бірде 11 000 теңге болса, бірде 7–8 мың теңгеге дейін түсіп кетеді.
Ақша жиналды, бірақ Марина Йелс оны шығарып алмайды
— Табылған табыс не болып жатыр?
Екі алаңда да сомалар жатыр. Ешқайсысынан шығарып алған жоқпын.
Литрес бойынша себеп — техникалық. Бұл ресейлік платформа, ал Ресей мен Қазақстан арасында ақша аудару қазір қиындаған. Роялтиді алу үшін маған алдымен Ресейде шот ашқан ыңғайлы, ал бұл жеке қатысуды, яғни сол жаққа баруды талап етеді. Содан кейін шотты жеке кабинетке байланыстырып, егер шот санкцияға ілікпеген болса, Ресейден Қазақстанға аудару керек.
Батыстағы қаржы бойынша себеп — арифметикалық. Платформа комиссияларына банктік шығындар, айырбастау және 10% салық қосылады. 1,78 доллардан осы тізбектен кейін түк те қалмайды. Қазіргі көлем кезінде ақшаны шығарып алудың еш мағынасы жоқ. Жата берсін.
Баспалар бас тартты, бірақ бір жылдан кейін өздері келді
— Кітап ақша әкелмесе, мұның бәрі не үшін қажет?
Кітап жеке жазушылық брендті қалыптастыруға жұмыс істейді. Бірінші кітаптан-ақ Стивен Кингтің жолын қайталауды мақсат еткен жоқпын. Аты шықпаған және аудиториясы жоқ автор бірден танымал болып кетпейді. Роман бірнеше жыл бойы жазылды және жарық көргеннен кейін тиімді құралға айналды.
Бұл стратегияның жұмыс істейтінін бір ғана дерек арқылы тексеруге болады. Алғашында қолжазбаны баспаларға өзім тараттым. Жарияланым жоқ, пікірлер жоқ, аудитория жоқ, сондықтан қызығушылық танытпады. Содан кейін мен өзіндік баспаға (самиздат) бет бұрдым. 2026 жылдың шілде айының соңында қазақстандық CHITODEL баспасы менімен орыс тіліндегі нұсқасын қағаз түрінде басып шығаруға, тек Қазақстан аумағындағы құқық бойынша келісімшартқа отырды.
Бұл уақытқа дейін кітап екі тілде сатылып, алаңдарда бағалаулар мен пікірлер жинап, байқаулардан өтіп үлгерген еді. Роман әдеби сыйлықтардың ұзын және қысқа тізімдеріне (лонг және шорт-лист) кірді, атап айтқанда, Литрестің «Любовь между строк» халықаралық байқауының шорт-тізіміне енді. Оған шамамен 1200 жұмыс түсіп, менің номинациямдағы қысқа тізімге 5 шығарма ғана іріктелген болатын.
https://landing.selfpub.ru/love-story-2025-winners#!/tab/1120437456-3 (қараңыз: ірі проза, Үздік махаббат-фантастикалық романы номинациясы)
Тағы бір жайт дәлелденді. «Вино и вина» бірден үш номинация — «Жыл кітабы», «Жыл дебюті» және «Әр сөздегі махаббат» арнайы номинациясы бойынша «Электронная буква 2025» сыйлығының лонг-тізіміне енді (https://ebukva.litres.ru/long-list-2025). 2025 жылдың желтоқсанында жарияланған шорт-тізімге роман өтпей қалды.
Баспамен шартты үш жылға жасастым. Жоспарланған алғашқы тираж 500 дананы құрайды. Роялти сатылған даналардың нақты көтерме бағасынан есептеледі (200-ге дейін – 10%, 200-ден бастап – 15%, 500-ден бастап – 20%). Баспа индустрия алыбы емес, оны мойындаймын, бірақ өзімді қазақстандық автор ретінде танытқым келеді, сондықтан қазақстандық баспа арқылы қағаз нұсқасын шығару маған қолайлы. Оның үстіне, менің кітабымды таратудың негізгі арнасы бәрібір интернет-алаңдар болып қала береді, ал мен тараптан қаржы салмай-ақ қағаз нұсқаны шығару негізгі емес, жағымды қосымша сату құралы ғана. Жақын арадағы мақсат — 31 қазандағы Fahrenheit жазушылар фестиваліне (@ fahrenheitfest) дейін сигналдық тиражды басып үлгеру.
Табысты редакторлық пен гострайтинг әкеледі
— Кітап асырамаса, немен күн көресіз?
Әдебиет маған табыс әкеледі, бірақ жеке романым арқылы емес. Мен баспаларға әдеби редакциялау қызметтерін көрсетемін. Гострайтер болып жұмыс істеймін, яғни материал беріп, мазмұнын айтып беретін сарапшылардың орнына кітап жазамын. Соңғы екі жылда саясаткерлер мен сұлулық индустриясының мамандары үшін осылай үш кітап жазылды. Жұмыс шарттарына сәйкес олардың есімдерін атай алмаймын. Сондай-ақ ауызша және жазбаша аударма қызметтерін көрсетемін.
Мемлекет тарапынан қазақстандық әдебиетке көбірек қолдау көрсетілгенін қалар едім. Qazaq Creative қоры туралы білемін және онда креатор ретінде тіркелдім. Жақында қор әдеби шығармашылыққа да грант жариялады, бірақ оған тек заңды тұлғалар мен жеке кәсіпкерлер ғана қатыса алады, ал мен өзін-өзі жұмыспен қамтыған ретінде еңбек етемін.
Мемлекеттік қолдау әдетте қарапайым авторда бола бермейтін заңды мәртебеге бейімделген болып шықты. Есесіне грант үшін менің баспам бақ сынай алады.
Тоқсанына сексен дана асырамайды
— Кімге ағылшын тіліндегі самиздатқа бармаған дұрыс?
Бір күнде бүкіл әлемге әйгілі болып, сатылымнан түсетін роялтиге өмір сүремін деп үміттенетіндерге.
