Атырау облысындағы Silleno зауытының құрылыс алаңында биіктігі 101,8 метр болатын бағана орнатылды — бұл 30 қабатты үйден де биік. Құрылымның салмағы бір жарым мың тоннадан асады.
Оны монтаждау үшін жүк көтергіштігі 4 мың тонналық негізгі кран және 1,7 мың тонналық қосымша кран пайдаланылды. Барлық операция шамамен бес сағатқа созылды.
Алайда бұл жерде басты мәселе оның көлемі мен көтерудің күрделілігінде ғана емес. Бағана шетелден дайын күйінде жеткізілген жоқ. Ол Атырауда «АтырауМұнайМаш» зауытында дайындалды.
Бұл ірі өнеркәсіптік жобаның негізгі жабдығы тек орнатылып қана қоймай, Қазақстанның ішінде өндірілген сирек жағдайлардың бірі.
Бағана 5,5 мың тонна салмақ астында сыналды
Құрылыс алаңына жөнелтілмес бұрын жабдық гидравликалық сынақтан өтті.
Бағананың ішіне шамамен 4 400 текше метр су айдалып, содан кейін қысым жұмыс деңгейінен жоғары — 3 МПа-ға дейін көтерілді. Сумен бірге құрылым шамамен 5,5 мың тонна тартты.
Инженерлер жабдықтың герметикалығын, дәнекерленген жіктердің беріктігін және болашақтағы жүктемелерге төтеп беру қабілетін осылай тексерді.
«АтырауМұнайМаш» Silleno үшін басқа да ірі жабдықтарды өндіруде. Солардың қатарында салмағы шамамен 700 тонна және биіктігі 50 метрден асатын шынықтыру мұнарасы, сондай-ақ салмағы 145 тонналық деаэратор бар.
Сондықтан бұл жерде әңгіме тек бір ғана әсерлі құрылым жайында емес, қазақстандық кәсіпорында күрделі мұнай-химия жабдықтарының тұтас кешенін жасап шығару тәжірибесінің қалыптасуы туралы болып отыр.
Бағананың ішінде не болады
Бағана болашақ зауыттың пиролиз қондырғысының негізгі элементтерінің біріне айналады.
Алдымен Теңіз кен орнынан газ газ айыру кешеніне түседі. Онда одан этан бөлініп алынып, жеке құбыр арқылы Silleno-ға жіберіледі.
Пиролиз қондырғысында этан жоғары температура әсерінен этилені бар қоспаға айналады. Содан соң бағанада этилен басқа компоненттерден бөлінеді.
Тазартудан кейін ол полимерленуге бағытталады. Нәтижесінде полиэтилен түйіршіктері пайда болады, ал олардан басқа кәсіпорындар құбырлар, қаптамалар, үлдірлер, бөтелкелер, оқшаулағыш материалдар, тұрмыстық техника мен автокөлік бөлшектерін, медициналық бұйымдар мен ойыншықтарды шығара алады.
Сондықтан бұл бағана пиролиз қондырғысының жүрегі деп аталады. Онсыз зауыт әрі қарайғы өндіріс үшін жеткілікті деңгейдегі таза этиленді ала алмайды.
Қазақстанға 1,25 млн тонна полиэтилен не үшін қажет
Silleno-ның жобалық қуаты жылына 1,25 млн тонна полиэтиленді құрайды. Үздіксіз жұмыс істеген жағдайда бұл күн сайын шамамен 3 400 тонна өнім деген сөз.
Қазақстанның ішкі нарығы үшін бұл көлем тым үлкен.
ҚазМұнайГаздың бағалауынша, 2024 жылы қазақстандық полиэтилен нарығы шамамен 300 мың тоннаны құрады. 2035 жылға қарай ол 400 мың тоннаға дейін өсуі мүмкін.
Демек, жаңа зауыт қазір бүкіл Қазақстан тұтынатын көлемнен төрт еседен астам көп полиэтилен шығара алады. Тіпті күтілетін өсімді ескергеннің өзінде ішкі нарыққа оның қуатының үштен бірінен азы ғана қажет болады.
Сондықтан жоба бірден екі міндетті шешу үшін салынуда.
Біріншісі — импортты алмастыру. Silleno полиэтиленнің 20-дан астам маркасын өндіріп, қазір шетелден сатып алуға тура келетін ассортименттің шамамен 90%-ын жабуды көздейді.
Екіншісі — экспорт. Қалған өнімді Қытайға, Түркияға, ТМД және Еуропа елдеріне жеткізу жоспарлануда.
Бір зауыт ондаған басқа өндірісті іске қоса алады
Полиэтилен оның түрлерін түсіне бастағанға дейін ғана қарапайым өнім болып көрінеді.
Су және газ құбырлары үшін бір материал қажет. Жұқа орауыш үлдір үшін — екіншісі. Канистрлер, медициналық бұйымдар, кабель оқшаулағыштары немесе көлік бөлшектері үшін — үшіншісі керек.
Полиэтиленнің әртүрлі маркаларына қолжетімділік қазақстандық кәсіпорындарға жергілікті шикізат беріп, импортқа тәуелділікті азайтады және жаңа өндірістерді іске қосуды жеңілдетеді.
Бірақ шынайы экономикалық нәтиже тек Қазақстан түйіршіктерді экспорттаумен ғана шектелмеген жағдайда пайда болады.
Silleno айналасында құбырлар, қаптамалар, құрылыс материалдары, көліктер мен тұрмыстық техника бөлшектерін шығаратын кәсіпорындар бой көтеруі мүмкін. Дәл осы кезеңде көбірек жұмыс орындары құрылып, көбірек қосылған құн қалады.
Полиэтиленді сату шикі газға қарағанда тиімдірек. Бірақ полиэтиленді дайын өнімге өз күшімізбен айналдыру одан да тиімді.
Зауыт халықаралық, бірақ жабдықтар Қазақстанда жасалып үлгерді
Бүкіл жобаны толықтай қазақстандық деп атау дұрыс болмас еді.
ҚазМұнайГаз Silleno-ның 40%-ын бақылайды. Қытайдың Sinopec және ресейлік СИБУР компанияларына 30%-дан тиесілі.
Пиролиз технологиясын американдық Lummus Technology ұсынады. Полимерлеу қондырғыларында Chevron Phillips Chemical және Univation Technologies шешімдері қолданылады. Француздық Axens бутен өндіру технологиясына жауапты.
Жобалаумен және құрылыспен испандық Tecnicas Reunidas пен қытайлық Sinopec Engineering айналысады.
Бұл шетелдік технологиялар мен шетелдік серіктестері бар халықаралық жоба. Бірақ бұл жерде Қазақстан тек газ жеткізуші және құрылыс жүргізілетін аумақ қана емес.
Зауыттың ең ірі әрі ең күрделі құрылғыларының бірі Атырауда жасалып, сыналды. Бұл оқшауландырудың (локализацияның) нақты үлгісі: жай меморандум немесе күндердің күнінде өндіріс ашамыз деген уәде емес, биіктігі көпқабатты үймен бірдей дайын жабдық.
Басты сынақ 2029 жылы басталады
Соңғы деректерге сәйкес, жобаның дайындығы 30% жоспар кезінде 38,5%-ға жетті. Құрылыс алаңында шамамен 5 мың адам және 500-ден астам техника жұмыс істеуде.
Өндірісті іске қосу 2029 жылға жоспарланған. Құрылыс кезінде жоба 8 мыңға дейін жұмысшыны тартуы тиіс. Зауыт тұрақты жұмысқа көшкеннен кейін шамамен 800 жұмыс орнын ашу жоспарланған.
Бірақ бағананы орнату кәсіпорынның коммерциялық табысына әлі кепілдік бермейді.
Әлемдік полиэтилен нарығы өндірістік қуаттардың шамадан тыс көптігімен және күшті бағалық бәсекелестікпен бетпе-бет келуде. Silleno-ға тиімді логистиканы қамтамасыз ету, жүздеген мың тонна өнімге сатып алушыларды табу және Қытай, Ресей, АҚШ пен Таяу Шығыс өндірушілерімен бәсекелесу қажет болады.
Сондықтан жобаның басты нәтижесі орнатылған бағананың өлшемімен ғана өлшенбейді.
Ол зауыт іске қосылғаннан кейін белгілі болады: Silleno шетелге өнімді тұрақты сата ала ма және оның айналасында жаңа қазақстандық өндірістер пайда бола ма, жоқ па.
Бағана Қазақстанның осындай ауқымдағы жабдықты өзі жасай алатынын көрсетіп үлгерді. Енді елге оның айналасында толыққанды өнеркәсіптік тізбек құра алатынын дәлелдеу керек.
