Қазақстан армиясындағы жасанды интеллект ендігі кезекте тек чат-боттар немесе көрме стендтері бар эксперимент болудан қалды.
Алгоритмдер әскерге шақырылушылармен жұмыс кезінде қолданылады, сарбаздардың жауынгерлік дайындығын талдайды, әскери бөлімдердегі бейнекамераларға орнатылады және тіпті Әуе шабуылына қарсы қорғаныс жаттығуларына да тартылады.
Сонымен қатар Қорғаныс министрлігі жасанды интеллектіні енгізу бойынша жеке мамандандырылған бөлімше құрды және өзінің Defense Tech экожүйесін дамытуға тырысуда.
RAEM бүгінгі күнге белгілі барлық жобаларды жинап, қазақстандық әскерилердің AI-технологияларды нақты қай жерде қолданатынын және бұл процестің қалай дамитынын анықтап көрді.
ЖИ әуе шабуылына қарсы қорғанысқа да жетті
Қорғаныс министрлігі жасанды интеллектіні ең маңызды қолдану бағыттарының бірін «Бейбітшілік миссиясы-2025» оқу-жаттығулары кезінде көпшілікке көрсетті.
Әуе қорғанысы күштері шартты қарсыластың қанатты зымырандары мен ұшқышсыз ұшу аппараттарын қоса алғанда, жаппай әуе шабуылына тойтарыс беруді пысықтады.
Жаттығулар кезінде әскерилер жасанды интеллект элементтері бар автоматтандырылған басқару жүйелерін сынақтан өткізді.
Олардың міндеті — тез өзгеретін әуе жағдайында шешім қабылдауды қолдау.
Бұл өте маңызды тұжырым.
Қорғаныс министрлігі жасанды интеллект нысаналарды өз бетінше таңдайтынын немесе жою туралы шешім қабылдайтынын мәлімдеген жоқ. Алгоритмдер тек жағдайды талдауға, қауіптерді анықтауға және командирлерге ықтимал әрекеттер нұсқаларын ұсынуға көмектеседі.
Бірақ ЖИ-ді қолдану фактісінің өзі Әуе қорғанысы күштері деңгейінде әскери процестерді цифрландырудың қаншалықты ілгерілегенін көрсетеді.
Жасанды интеллект үшін жеке бөлімше құрылды
2025 жылы Қорғаныс министрлігі жасанды интеллектіні енгізу мен дамытуға жауапты арнайы бөлімше құрды.
Оның алдына бірнеше міндет қойылды:
- үлкен деректер массивтерін талдау;
- басқаруды автоматтандыру;
- оперативтік сценарийлерді модельдеу;
- басқарушылық шешімдерді қабылдауды жеделдету;
- өзіндік AI-шешімдерді әзірлеу және енгізу.
Жаңа технологиялармен жұмыс істеуге қабілетті офицер-талдаушылар мен мамандарды даярлау бөлек бағытқа айналуы тиіс.
Қорғаныс министрлігі сондай-ақ шешімдерді әскери қажеттіліктерге бейімдеу үшін университеттермен, ғылыми орталықтармен және азаматтық IT-компаниялармен ынтымақтасу ниетін мәлімдеді.
Яғни жасанды интеллект жекелеген цифрлық жобалар жиынтығынан біртіндеп қалыптасқан жүйелі құрылымға айналуда.
ЖИ сарбаздардың жауынгерлік дайындығын талдайды
Тағы бір жоба тікелей әскери бөлімдерде сынақтан өтіп жатыр.
Алгоритм таңдалған кезеңдегі әскери қызметшілердің жауынгерлік даярлық нәтижелерін талдайды және бірнеше пән бойынша бағалау қалыптастырады.
Олардың қатарында:
- атыс дайындығы;
- дене шынықтыру дайындығы;
- арнайы дайындық.
Іс жүзінде әскери қызметшілердің нәтижелерінің тарихын көре алатын, әлсіз тұстарды анықтайтын және жауынгерлік даярлықтың жеке бағдарламасын бейімдеуге көмектесетін цифрлық жүйе құрылуда.
Қорғаныс министрлігі мұндай бағдарламалық модульді Абай, Аягөз және Үшарал гарнизондарының бөлімдерінде сынақтан өткізу туралы хабарлаған болатын.
Мұнда жасанды интеллект кәсіби спортта немесе корпоративтік оқытуда аналитикалық жүйелер орындайтын қызметке ұқсас міндетті атқарады: прогресті бақылайды және назар аударуды қажет ететін бағыттарды көрсетеді.
ЖИ орнатылған камералар әскери бөлімдерді бақылайды
Қазақстан армиясында жасанды интеллектіні кең ауқымда қолданудың бірі — бейнебақылау және қауіпсіздік жүйелері.
Әскери бөлімдер нақты уақыт режимінде бейнеағынды автоматты түрде талдауға қабілетті жүйелермен біртіндеп жабдықталуда.
Қорғаныс министрлігі хабарлаған мүмкіндіктер қатарына мыналар кіреді:
- бет-әлпетті тану;
- әскери нысан аумағында бөгде адамдарды анықтау;
- автомобиль нөмірлерін тану;
- адамдардың шоғырлануын тіркеу;
- түтінді анықтау;
- камераларды істен шығару әрекеттерін анықтау;
- қауіп төндіруі мүмкін жағдайлар туралы жауапты тұлғаларды автоматты түрде хабардар ету.
Алғашқы жүйелер Әуе қорғанысы күштерінің бөлімдерінде пилоттық сынақтан өтті.
2026 жылы Қорғаныс министрлігі басқа әскери бөлімдерде, казармаларда, қару-жарақ қоймаларында және өткізу пункттерінде интеллектуалды бейнесараптаманы қолдану аясын кеңейту туралы хабарлады.
Іс жүзінде камера жай ғана адам жазбасын кейін қарайтын құрылғы болудан қалады.
Алгоритм кескінді үнемі талдап отырады және қандай да бір ауытқушылық немесе күдікті қозғалыс болған кезде кезекші әскери қызметшінің назарын өзі аударуы тиіс.
ЖИ адам әскерге келмей тұрып-ақ қолданыла бастады
Алгоритмдерді қолданудың ең ерекше салаларының бірі — әскерге шақыру науқаны.
Қорғаныс министрлігі Sarbaz-AI жүйесін әзірлеуде.
Жүйе азаматтардың дағдылары мен құзыреттерін талдап, соның негізінде шақырылушыларды әскер түрлері мен тектері бойынша бөлуге көмектесуі тиіс.
Мұның қисыны әбден түсінікті.
Егер шақырылушының бағдарламалау, телекоммуникация, инженерия немесе дрон басқару саласында білімі болса, армия мұндай дағдыларды стандартты мерзімді қызметте жоғалтпай, өз пайдасына тиімді бағыттағысы келеді.
Қорғаныс министрлігі Sarbaz-AI орталық мемлекеттік органдардың үздік бес цифрлық жобасының қатарына енгенін мәлімдеген болатын.
Бұл ретте бұл шақыру кезінде қолданылатын жалғыз цифрлық жүйе емес.
«Мерзімді сарбаз 2.0» шақырылушылар деректерін өзі талдайды
«Мерзімді сарбаз 2.0» жобасы әскери есепке алуды және шақырылушылармен жұмысты автоматтандыруға арналған.
Жүйе азамат туралы мәліметтерді талдайды, оның санатын анықтайды, кейінге қалдыру немесе босату негіздерін түсінуге көмектеседі және шақыру науқанын басқаруды жеңілдетеді.
Қорғаныс министрлігі мұндай цифрландыруды қолмен жасалатын операциялар санын азайту, адами факторды барынша шектеу және сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендету тәсілі ретінде ұсынады.
Әскери есепке алудың кеңірек жүйесінде «Smart әскери комиссариат» жобасы да дамуда.
Яғни адам әскери бөлімге келмей тұрып-ақ, оның Қарулы Күштермен өзара әрекеттесуі туралы шешімдердің бір бөлігі автоматтандырылған платформалар арқылы қалыптасады.
Сарбаздарды ЖИ көмегімен дрондарды бағдарламалауға үйретуде
Бөлек маңызды бағыт — ұшқышсыз жүйелер.
SARBAZ+ пилоттық жобасында мерзімді әскери қызметшілер қызмет барысында қосымша цифрлық мамандықтарды меңгере алады.
TechOrda бағдарламасы бойынша Astana Hub-пен бірлесіп ақпараттық қауіпсіздік және ЖИ құралдарын пайдалана отырып дрон бағдарламалау бойынша оқыту ұйымдастырылды.
Алматы облысындағы 78460 әскери бөлімінде FPV-дрондарды құрастыру, жөндеу және бағдарламалау үшін арнайы сыныптар да жасақталды.
Ұшқышсыз жүйелердің заманауи қарулы қақтығыстарды қаншалықты түбегейлі өзгерткенін ескерсек, бұл өте өзекті бағыт болып табылады.
Алайда Қорғаныс министрлігінің ашық материалдарынан қазақстандық армия ұрыс даласында жасанды интеллект негізіндегі автономды соққы беруші дрон топтарын (дрон үйірлерін) жаппай қолданады деген қорытынды жасауға әлі ерте.
ҰҰА-мен жұмыс істеуге үйрету, дайындықта AI-технологияларды қолдану және жеке құрамның инженерлік дағдыларын дамыту толық расталған, бірақ нақты ұрыстық автономды алгоритмдер жабық күйінде қалып отыр.
Армия өзінің Defense Tech экожүйесін жинақтауда
Қорғаныс министрлігі бір мезгілде азаматтық нарық пен стартаптардың технологиялары армияға жылдам жете алатын арна құруға тырысуда.
Ол үшін Defence Tech бағыты белсенді дамуда.
Ол мыналарды біріктіреді:
- әскери бөлімшелерді;
- IT-компанияларды;
- университеттерді;
- стартаптарды;
- инженерлерді;
- ғылыми қоғамдастықты.
Жобалар хакатондар, акселерациялық бағдарламалар мен сынақтардан өтеді, ал ең перспективалы әзірлемелер армияға сатып алу және тәжірибелік пайдалану үшін ұсынылуы мүмкін.
Defense Tech хакатондарында жасанды интеллект жүйелері, автономды навигация кешендері және қорғаныс міндеттеріне арналған робототехникалық құрылғылар таныстырылды.
2026 жылы SHAIQAS атты жеке әскери-инженерлік чемпионаты да пайда болды.
Онда қатысушылар бірден төрт бағыт бойынша жарысады: ұшқышсыз аппараттар, жерүсті робототехникасы, киберқауіпсіздік және қорғанысқа арналған жасанды интеллект.
Қорғаныс министрлігінің бұл жердегі мақсаты өте прагматикалық: әрбір технологияны жабық әскери институттар ішінде нөлден бастап жасау міндетті емес, азаматтық нарықта пайда болған үздік шешімдерді жылдам тарту әлдеқайда тиімді.
Жерүсті робототехникасы пайда болуда
SHAIQAS қорғаныс ведомствосын біртіндеп қызықтыра бастаған тағы бір бағытты көрсетеді.
Бұл — жерүсті роботтандырылған платформалары.
Чемпионат қатысушылары роботтарды инженерлік тапсырмаларды орындау және шартты жаралыларды қауіпті аймақтан эвакуациялау үшін пайдаланады.
Әзірге бұл нақты роботтың қарулануға қабылданғанын растау емес, әзірлеушілердің жарысы болып табылады.
Бірақ пәндердің таңдауы Қорғаныс министрлігі болашақта армияны техникалық қайта жарақтандыру үшін қандай бағыттарды басым деп санайтынын жақсы көрсетеді.
ЖИ сарбаздардың қарапайым сұрақтарына да жауап береді
Спектрдің екінші жағында ARMIA.KZ платформасы орналасқан.
Бұл — кіріктірілген AI-ассистенті бар Қорғаныс министрлігінің ақпараттық платформасы.
Ол әскери қызмет туралы сұрақтарға жауап береді және нақты уақытта жаңартылатын білім базасын пайдаланады.
Қорғаныс министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылдың өзінде кіріктірілген жасанды интеллект азаматтар мен әскери қызметшілердің 120 мыңнан астам өтінішін өңдеген.
Telegram-да тағы бір цифрлық кеңесші — Ai-Sulu боты жұмыс істейді.
Әуе шабуылына қарсы қорғаныс немесе дрондармен салыстырғанда бұл анағұрлым қарапайым көрінеді, бірақ министрліктің рутиналық ақпараттық міндеттерді қалай автоматтандыратынын жақсы көрсетеді.
Командирлерді де ЖИ-мен жұмыс істеуге үйретуде
Бөлек мәселе — осы жүйелердің барлығын кім басқарады деген сұрақ.
2026 жылы Қорғаныс министрлігі «Бөлімшелер командирлерін цифрлық даярлау» порталын іске қосты.
Ол ведомстволық желінің жабық сегментінде жұмыс істейді.
Командирлер мыналарды оқи алады:
- әскерлерді автоматтандырылған басқару жүйелерінің негіздерін;
- ресурстарды автоматтандырылған басқаруды;
- әскери саладағы жасанды интеллект технологияларын;
- жергілікті есептеу желілерінің құрылымын.
Бұл маңызды көшуді білдіреді.
ЖИ тек жекелеген IT-бөлімшелердің ғана мамандығы болудан қалып келеді. Нақты бөлімшелерді басқаратын офицерлерден цифрлық жүйелердің қалай жұмыс істейтінін және олардың ұрыс қимылдарында қалай көмектесетінін түсіну талап етілуде.
Әскери оқу орындары да бағдарламаларын өзгертуде
Осыған ұқсас трансформация әскери білім беру жүйесінде де орын алуда.
Білім беру бағдарламаларына жасанды интеллект, ақпараттық қауіпсіздік және деректерді талдау пәндері біртіндеп енгізілуде.
Болашақта Қорғаныс министрлігі әскери жүйелерді іштен түсінетін және цифрлық шешімдерді бейімдей алатын өз мамандарының кадрлық резервін дайындағысы келеді.
Бұл әсіресе жабық қорғаныс жүйелері үшін өте маңызды.
Дайын азаматтық AI-сервисті құпия әскери деректерге жай ғана қосу мүмкін емес.
Жеке инфрақұрылым, қорғалған байланыс желілері, білікті мамандар және ақпаратпен жұмыс істеудің сенімді модельдері қажет.
Келесі кезең — автономды жүйелер
Ең қызықты тұжырым Қорғаныс министрлігі басшылығы деңгейінде айтылды.
Қорғаныс министрі Дәурен Қосанов армияны жаңғыртудың басымдықтары ретінде тек жасанды интеллект пен цифрландыруды ғана емес, сонымен бірге автономды жүйелерді дамытуды да атап өтті.
Бұл чат-боттар немесе бейнекамералардан әлдеқайда кең ауқымды деңгей.
Заманауи автономды жүйелер өздігінен шешім қабылдауға қабілетті ұшқышсыз аппараттарды, жерүсті платформаларын, барлау жүйелерін және атыс кешендерін қамтуы мүмкін.
Алайда бұл жерде жоспарлар мен нақты расталған мүмкіндіктерді ажырата білу өте маңызды.
Бүгінгі таңда Қорғаныс министрлігінің ашық дереккөздерінде Қазақстанның толық автономды қару-жарақ кешендерін жауынгерлік кезекшілікке қойғаны туралы растау жоқ.
Жарияланған материалдардан басқа модель көрінеді: жасанды интеллект деректерді талдайды, көмектеседі, кеңес береді, бірақ кез келген маңызды әскери шешімді қабылдауды адам өз қолында ұстап тұр.
Кем дегенде әзірге солай.
ЖИ армия жұмысының барлық тізбегінде біртіндеп пайда болуда
Жекелеген жобаларды бірге қосып қарасақ, Қорғаныс министрлігінің әскери қызметтің бүкіл өмірлік цикліне жасанды интеллект элементтерін біртіндеп енгізіп жатқаны байқалады.
Қызметке дейін алгоритмдер шақырылушының деректерімен жұмыс істеуге көмектеседі.
Шақырудан кейін цифрлық жүйе оның дайындық бағытын анықтауға қолдау көрсетеді.
Қызмет барысында AI-бейнесараптамасы бар камералар нысандарды бақылайды, алгоритмдер жауынгерлік дайындықты талдайды, ал сарбаздар дрондар мен цифрлық дағдыларды үйренеді.
Офицерлер автоматтандырылған басқару құралдарын меңгеруде.
Әуе қорғанысы күштерінде AI-жүйелері шешім қабылдауды қолдау құралы ретінде сынақтан өтуде.
Сонымен бірге Қорғаныс министрлігінің жеке бөлімшесі үлкен деректерді талдаумен және жаңа шешімдерді әзірлеумен айналысуы тиіс.
Яғни бұл жерде әңгіме тек бір ғана жоба туралы емес.
Қарулы Күштердің біртұтас цифрлық инфрақұрылымы біртіндеп қалыптасуда.
Басты сұрақ — Қазақстан шешімдердің қаншасын алгоритмдерге сеніп тапсырады
Бүкіл әлемдегі әскерилер бірдей сұрақпен бетпе-бет келуде.
Заманауи армиялар неғұрлым көп ақпарат алса — радарлардан, камералардан, жерсеріктерден, дрондар мен сенсорлардан, — адамға оны нақты уақытта өңдеу соғұрлым қиындай түседі.
Дәл осы жерде жасанды интеллект ең айқын артықшылықты береді: машина миллиондаған деректер нүктелерін бір мезгілде талдай алады және адам байқамайтын заңдылықтарды табады.
Бірақ алгоритм жауынгерлік шешімге неғұрлым жақындаған сайын, жауапкершілік, қателіктер және адам бақылауы туралы мәселелер соғұрлым өткірлене түседі.
Әзірге Қазақстан жария түрде ұсынған модель өте нақты көрінеді: жасанды интеллект шешім қабылдамайды, тек шешім қабылдайтын командирге көмектеседі.
Алайда сонымен бірге Қорғаныс министрлігі автономды жүйелер туралы айтып, ұшқышсыз авиацияны дамытып, жаңа технологияларды армияға белсенді түрде тартып жатыр.
Сондықтан қазақстандық армияны цифрландырудың келесі кезеңі тек алгоритмдер мен камералардың санымен ғана өлшенбейді.
Басты сұрақ басқада болады: болашақта мемлекет қандай шешімдерді алгоритмдерге сеніп тапсыруға дайын болады және соңғы таңдау құқығы кімде қалады.
