Қазақстанда сауалнамаға қатысқан стартаптардың үштен біріне жуығының негізін қалаушылар құрамында кемінде бір әйел бар. Сонымен бірге, тиісті деректерді ұсынған компаниялардағы барлық негізін қалаушылардың шамамен бестен бір бөлігін әйелдер құрайды.
Мұндай нәтижелерді RISE Research & Advisory, Astana Hub және Sapa Group бірлесіп жүргізген Kazakhstan Startup Landscape 2026 зерттеуі ұсынады. Ол әйелдердің технологиялық бизнесті құруға қатысуын бағалауға мүмкіндік береді, бірақ маңызды сұрақтарды ашық қалдырады: әйелдер командалары қанша инвестиция алады, олардың компаниялары қалай өседі және негізгі кедергілер қай кезеңдерде туындайды.
Қазақстан стартаптарының негізін қалаушылар арасында қанша әйел бар
Зерттеуде әйелдер негізін қалаушылардың шамамен 21%-ын құрайды: 791 адамның 162-сі. Бұл есептеу іске қосу сәтіндегі команда құрамы туралы мәлімет берген 477 компанияның деректеріне негізделген.
Тағы бір көрсеткіш — құрылтайшыларының арасында кемінде бір әйел бар стартаптардың үлесі. Ол тиісті сұраққа жауап берген 483 компанияның іріктемесінде 29%-ды құрайды.
Бұл сандар нарықтың әртүрлі қырларын сипаттайды. Біріншісі компанияларды құрған адамдар арасындағы әйелдердің үлесін көрсетеді. Екіншісі — әйелдер қатысатын командалардың таралу деңгейін көрсетеді.
Мысалы, үш бірлескен құрылтайшысы бар компанияда бір әйел болуы мүмкін. Мұндай команда әйелдердің қатысу көрсеткішінде есепке алынады, бірақ оның негізін қалаушылар арасында әйел үштен бір бөлікті құрайды.
Сондықтан «әйелдер Қазақстан стартаптарының 29%-ын құрды» деген тұжырым дәл болмас еді. Тиісті іріктемедегі компаниялардың 29%-ында құрылтайшылар арасында кемінде бір әйел бар деп айтқан орындырақ.
Неліктен бұл деректерді бүкіл технологиялық бизнеске тікелей көшіруге болмайды
Сауалнама ерікті түрде өткізілді және Astana Hub платформасы арқылы таратылды. Онда қолдау бағдарламаларының қатысушылары мен жас компаниялар басым өкілдікке ие.
Бұл елдегі барлық стартаптардың толық халық санағы емес. Сонымен қатар, жауаптар саны сұрақтан сұраққа өзгеріп отырады, сондықтан негізін қалаушылар мен командалар құрамы бойынша көрсеткіштер сәл өзгеше іріктемелер бойынша есептелген.
Сондай-ақ, бұл мәліметтер технология саласында еңбек ететін барлық әйелдерді қамтымайды. Негізін қалаушы, бас директор, әзірлеуші, инвестор және компания қызметкері — мүлдем бөлек рөлдер.
Әйел адам технологиялық бизнесті оны құруға тікелей қатыспай-ақ басқара алады. Немесе бірлескен құрылтайшы бола тұра, басшы лауазымын иеленбеуі мүмкін. Зерттеуде әйелдердің құрылтайшы командалардағы үлесі IT саласындағы жалпы жұмыспен қамтылудан бөлек қарастырылады.
Қазақстанды басқа елдермен салыстыруға бола ма
Есепте қазақстандық көрсеткіштермен қатар халықаралық бағдарлар келтірілген. Жергілікті іріктемеде негізін қалаушылар арасындағы әйелдердің үлесі — шамамен 21% — авторлар көрсеткен 15%-дық жаһандық бағдардан жоғары.
Дегенмен, бұл негізде елдердің тікелей рейтингін жасау дұрыс болмас еді.
Зерттеушілер халықаралық деректердің әртүрлі жылдарға жататынын, әртүрлі анықтамалар мен жинау әдістерін қолданатынын арнайы ескертеді. Кейбір дереккөздер негізін қалаушылар арасында сауалнама жүргізсе, басқалары белгілі бір платформалардағы компанияларды немесе технологиялық нарықтың жекелеген сегменттерін талдайды.
Сондықтан мұндай салыстырулар жалпы контекст ретінде ғана пайдалы. Олар Қазақстанда әйелдерге стартап құру немесе инвестиция тарту басқа елге қарағанда оңайырақ екенін дәлелдемейді.
Сенімді салыстыру үшін бірдей іріктемелер, бірыңғай анықтамалар және ортақ бақылау кезеңі қажет болар еді.
Инвестиция тартудағы қиындықтар туралы не белгілі
Зерттеуге енгізілген сұхбаттарда әйелдердің инвестициялық қоғамдастыққа қолжетімділігі мәселесі көтеріледі.
Aneesa AI негізін қалаушы Яна Тен капитал тарту ортасын негізінен ерлер басым сала ретінде сипаттайды және инвесторлармен қарым-қатынас орнатудың күрделілігін атап өтеді.
Мұндай куәліктер жеке тәжірибені түсіну үшін маңызды. Дегенмен, мәселенің ауқымын өлшеу немесе әйелдер мен ерлер командаларының инвестиция алу ықтималдығын салыстыру үшін жалғыз сұхбат жеткіліксіз.
30 сұхбаттан тұратын кеңірек топта 15 құрылтайшы инвесторларды тартудағы қиындықтарды атап өткен. Бұл санатқа әртүрлі себептер кірді: шектеулі байланыстар, беделдік кедергілер, гендерлік стереотиптер және күрделі технологияларды дамытудың ұзақ циклдері.
Есеп осы топтағы гендерлік кедергілер бойынша бөлек сандық көрсеткіш бермейді. Сондықтан 15 қатысушының барлығы дәл осыған тап болды деп кесіп айтуға болмайды.
Кәсіби байланыстарға қолжетімділік неге маңызды
Кәсіби байланыстар мен қарым-қатынастар негізін қалаушылармен сұхбаттарда өсудің ең жиі айтылған факторына айналды: оларды 30 қатысушының 26-сы атаған.
Бұл сан тек әйелдерге ғана емес, барлық сұхбат тобына қатысты. Бірақ ол іскерлік қоғамдастыққа қолжетімділіктің неге ерекше назар аударуға тұрарлық екенін түсінуге көмектеседі.
Ұсыныстар арқылы кәсіпкерлер инвесторлармен танысып, серіктестер таба алады және әлеуетті тапсырыс берушілерге шыға алады. Егер мұндай байланыстарға қолжетімділік шектеулі болса, командаға әңгімені бастау және өз құзыретін растау үшін әлдеқайда көп күш жұмсауға тура келеді.
Сонымен қатар, зерттеу ерлер мен әйелдер арасындағы кәсіби байланыстардың айырмашылығын өлшемейді. Ол қарым-қатынастардың бизнес үшін маңыздылығын көрсетеді және инвестициялық ортаға қол жеткізудегі қиындықтар туралы жекелеген мәліметтерді қамтиды.
Бұл әрі қарай зерттеуге негіз болады, бірақ командалар арасындағы барлық айырмашылықтардың себептері туралы түпкілікті қорытынды жасауға жеткіліксіз.
Әйел-құрылтайшылар қандай міндеттерді шешеді
Зерттеуге сараптамалық пікірлерде Орталық Азиядағы әйел кәсіпкерлердің техникалық және кәсіби дайындығы, оның ішінде денсаулық сақтау, қаржы, робототехника және нейроғылым салаларындағы әлеуеті атап өтіледі.
Central Asian Ladies Initiative бірлескен негізін қалаушы Ақнұр Әбдікәрім негізін қалаушылардың проблемамен жеке танысуынан өсіп шыққан жобаларға назар аударады. Мұндай тәжірибе нақты сұрақтар қоюға, кері байланыс іздеуге және шешімді жетілдіруге көмектеседі.
Алайда бұл статистикалық бөлініс емес, сарапшының бақылауы ғана.
Есеп деректері бойынша кәсіпкер әйелдер арасында қай сала ең танымал екенін немесе әйелдер командалары коммерциялық табысқа қай салада жиі жететінін анықтау мүмкін емес.
Жеке жобаны сипаттау үшін оның жеке нәтижелерін қарастырған маңыздырақ: өнімді, клиенттерді, енгізулерді және бизнестің дамуын.
Толық көрініс үшін әзірге не жетіспейді
Негізін қалаушылар арасындағы әйелдердің үлесі — маңызды бастапқы көрсеткіш, бірақ ол компаниялардың даму жағдайларын ашпайды.
Жағдайды тереңірек түсіну үшін әйелдер қатысатын қанша команда инвестиция іздейтіні, қаншасы қаржыландыру алатыны және қандай шарттармен алатыны туралы салыстырмалы деректер қажет.
Сондай-ақ раундтардың көлемі, бизнестің сатылары, салалар мен түсім қалай ерекшеленетінін білу пайдалы. Бұл мәліметтерсіз ықтимал кедергілерді компаниялардың өз құрамындағы айырмашылықтардан ажырату қиын.
Мысалы, егер бір топ негізінен ерте сатыдағы жобаларды қамтыса, ал екіншісі халықаралық нарықтарға шығып жатқан компанияларды қамтыса, жалпы инвестиция көлемін салыстыру нақты ештеңені түсіндірмейді.
Бөлек сұрақ — стартаптардың кейінгі тағдыры. Бастапқы кезеңдегі әйелдердің өкілдігі командалардың қалай өзгеретінін, бизнесті кім басқаруды жалғастыратынын және қандай компаниялар тұрақты өсуге қол жеткізетінін көрсетпейді.
Қандай қолдау пайдалы болар еді
Есепте әйел-құрылтайшылардың қажеттіліктеріне жеке сандық бағалау жоқ. Компаниялардың жалпы сұраныстары бағдар береді, бірақ оларды әйел кәсіпкерлерге ғана тән деп автоматты түрде санауға болмайды.
Сауалнамаға қатысқан барлық ерте сатыдағы компаниялардың 47%-ы инвесторлармен танысуды қалайды. Корпоративтік клиенттермен көмек ерте сатыдағы компаниялардың 34%-ына және ауқымданатын компаниялардың 39%-ына қажет.
Бұл нәтижелер қолдауға практикалық тәсілді қалыптастыруға мүмкіндік береді: нақты команданың міндетін анықтап, қажетті адамдар мен мүмкіндіктерге қол жеткізуге көмектесу.
Бір компания үшін сәйкес сатыдағы инвестормен танысу пайдалы нәтиже болады. Екіншісі үшін — әлеуетті тапсырыс берушімен келіссөздер, салалық серіктес немесе халықаралық сату жөніндегі маман.
Мұндай көмекті бизнесте не өзгергеніне қарай бағалауға болады: пилот басталды ма, келісімшарт пайда болды ма, қаржыландыру тарту мүмкін болды ма немесе нарыққа шығу мәселесі шешілді ме.
Технологиялық бизнестегі әйелдер туралы қалай жазу керек
Құрылтайшы әйелдің оқиғасы оның өмірбаянының артында өнімнің өзі көрінген кезде мазмұндырақ болады. Ол қандай түйткілді шешеді? Оны кім қолданады? Нені тексеру мүмкін болды және қандай қиындықтар қалып отыр?
Мұндай тәсіл әйелдердің технологиялық кәсіпкерлікке қатысуын көрсетуге және сонымен бірге оқырманға компания туралы пайдалы ақпарат беруге мүмкіндік береді.
Гендерлік тәжірибе де, егер кәсіпкер әйел нақты жағдайлар туралы өзі айтып берсе, оқиғаның маңызды бөлігі бола алады. Бірақ оны жеке жағдайды бүкіл нарықтың сипаттамасына айналдырмай, дәл сипаттаған жөн.
Іскерлік материал үшін тексерілетін егжей-тегжейлер құнды: алғашқы клиентке барар жол, технологиямен жұмыс, өсу жағдайлары және құрылтайшының шешімдері.
Зерттеу нені көрсетеді
Kazakhstan Startup Landscape 2026 әйелдердің технологиялық компанияларды құруға айтарлықтай қатысуын тіркейді: тиісті іріктемедегі негізін қалаушылардың шамамен 21%-ы — әйелдер, ал сауалнамаға қатысқан компаниялардың 29%-ында бірлескен құрылтайшылар арасында кемінде бір әйел бар.
Келесі қадам — бұл қатысудың қалай тұрақты бизнеске айналатынын түсіну. Ол үшін сатылымдар, инвестициялар, компаниялардың өсуі және мүмкіндіктерге қолжетімділік туралы деректер қажет.
Жекелеген құрылтайшы әйелдердің оқиғалары сандардың артындағы тәжірибені көруге көмектеседі. Салыстырмалы статистика қандай кедергілер шын мәнінде назар аударуды талап ететінін және қандай қолдау нәтиже беретінін анықтауға мүмкіндік береді.
