Қазақстан Үкіметі «Қазақтелеком» компаниясын ұлттық бейнемониторинг жүйесінің операторы етіп белгіледі. №888 қаулы 2026 жылғы 9 қазанда қабылданды. ҚазАқпараттың хабарлауынша, ол 23 қазанда күшіне енеді.
Компания ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету үшін бейнекескіндерді жинайтын, өңдейтін және сақтайтын инфрақұрылымға жауапкершілік алады. Бұл деректер ағындарымен, бағдарламалық жасақтамамен, байланыс арналарымен және бейнемұрағаттармен жұмыс істеуді қамтиды.
«Қазақтелеком» үшін бұл тағайындау оның мемлекеттік цифрлық инфрақұрылымдағы рөлін бекітеді. Бұл ретте қаулының өзінде жоба бюджеті, қосылатын камералар саны немесе компанияның болашақ кіріс көлемі ашылмаған.
Жүйеге қандай камералар қосылады
«Киберқауіпсіздік туралы» заң бейнебақылау жүйелерінің бірнеше санатын міндетті түрде қосуды көздейді. Олардың қатарында орталық мемлекеттік органдар мен әкімдіктердің, террористік тұрғыдан осал объектілердің камералары, сондай-ақ қоғамдық және жол қауіпсіздігі жүйелері бар.
Тізімге сондай-ақ қоғамдық орындардағы, азаматтар көп жиналатын орындардағы және меншік нысанына қарамастан халықтың еркін кіруіне қолжетімді объектілердегі бейнебақылау жүйелері кіреді.
Осылайша, ұлттық жүйе мемлекеттік және белгілі бір жеке объектілерді де қамтиды. Қосылу техникалық интеграцияны қажет етеді: бейнені беруді ұйымдастыру, жабдықтың үйлесімділігін қамтамасыз ету және қатысушылар арасындағы өзара іс-қимылды ресімдеу қажет.
Операторды тағайындау — жеке ұйымдастырушылық қадам. Ол заңда көзделген барлық камералардың қазірдің өзінде қосылғанын және деректерді беріп жатқанын өздігінен растамайды.
Оператор не үшін жауап береді
Заң бойынша оператор ұлттық бейнемониторинг жүйесін құрады және дамытады, оның жұмыс істеуін қамтамасыз етеді және жүйені пайдалану қызметін көрсетеді.
Міндеттерге бағдарламалық жасақтамаға, байланыс арналары мен техникалық құралдарға қызмет көрсету, деректерді сақтау және кезекші қызметтің тәулік бойғы жұмысы кіреді.
Жүйенің жұмыс істеу ережелері техникалық рәсімдерді қосымша сипаттайды: қосылу шарттарын беру, жабдықтың дайындығын тексеру, деректерді беруді ұйымдастыру және пайдаланушыларға қолжетімділік беру. Жұмыс қабілетін бақылау және киберқауіпсіздік оқиғаларына жедел әрекет ету қарастырылған.
Мұндай инфрақұрылым үшін тек камераларды орнату жеткіліксіз. Байланысты үнемі қамтамасыз ету, серверлерге қызмет көрсету, жазбаларды сақтау және іркілістер кезінде жұмысты қалпына келтіру қажет. Желі кеңейген сайын арналардың өткізу қабілетіне және сақтау қоймаларының көлеміне талаптар өседі.
Бейнеге кім қол жеткізе алады
Заң арнайы мемлекеттік және құқық қорғау органдарын, Төтенше жағдайлар министрлігін және жергілікті атқарушы органдарды ұлттық бейнемониторинг жүйесін пайдаланушылар деп атайды.
Басқа мемлекеттік органдарға мәліметтер заңда белгіленген жағдайларда берілуі мүмкін. Ақпаратты ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіпке байланысты емес міндеттер үшін пайдалануға тыйым салынады.
Ережелер сондай-ақ мемлекеттік органдардың архивтік деректерді алуға сұрауларын қарау кезінде құқықтық негіздерді тексеруді қарастырады.
Азаматтар үшін жазбаларға қол жеткізу тәртібі, олардың сақталуы және пайдаланылуын бақылау практикалық маңызға ие. Бейне ағындарын орталықтандыру платформаның өзін де, кескіндер түсетін арналарды да қорғауды талап етеді.
Жазбалар қанша уақыт сақталады
Ұлттық жүйенің жұмыс істеу ережелері бойынша бейнекескіндерді әдеттегі сақтау мерзімі 30 тәулікті құрайды.
Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық құқықтық тәртіп міндеттерін шешуге байланысты оқиғалар мен жайттардың жазбалары үшін басқа мерзім — кемінде жеті жыл көзделген.
Бұл талаптар инфрақұрылымға әртүрлі жүктеме тудырады. Ағымдағы архив үнемі жаңартылып отырады, ал жекелеген оқиғалар материалдарын айтарлықтай ұзағырақ сақтау қажет. Мұндай сақтау көлемі камералар санына, бейне сапасына және жазбалардың ұзақтығына байланысты.
Бұл «Қазақтелеком» бизнесі үшін нені білдіреді
Тағайындау компанияны мемлекеттік жүйені пайдаланудың ұзақ циклімен байланыстырады: объектілерді қосу, жабдыққа қызмет көрсету, деректерді беру және сақтау.
Экономикалық тұрғыдан алғанда, мұндай инфрақұрылым байланысқа, есептеу қуаттарына, техникалық қолдауға және киберқауіпсіздікке тұрақты шығындарды білдіреді. Алайда жобаның табыстылығын бір қаулы бойынша бағалау әзірге мүмкін емес: онда қаржылық модель немесе қызмет көрсету құны жоқ.
Сонымен қатар заң арнайы мемлекеттік органдарға, құқық қорғау органдарына және ТЖМ-ге ұлттық жүйені пайдалану тегін берілетінін тікелей белгілейді. Сондықтан пайдаланушылар санын оператордың болжамды табысына тікелей айналдыруға болмайды.
Жобаның ауқымын бағалауға мүмкіндік беретін келесі көрсеткіштер нақты қосылған камералар саны, қаржыландыру шарттары, пайдалану шығындары және жүйенің сенімділігі болмақ.
