Қазақстанда жекелеген әлеуметтік қолдау шараларын тағайындау кезінде отбасының банк шоттары мен депозиттері туралы мәліметтерді есепке алу жоспарлануда. Банктер мұндай ақпаратты төлем алушының және оның отбасы мүшелерінің келісімімен ғана береді. Бұл тетікті қолдану 2027 жылғы 1 қаңтардан басталмақ.
Бұл туралы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі Асқарбек Ертаев мәлімдеді. Оның айтуынша, мұқтаждықты бағалау үй шаруашылығының кірістері мен шығыстарын қоса алғанда, жиынтық материалдық жағдайын ескеруі тиіс.
Мұндай бағалауға мемлекеттік ақпараттық жүйелердің деректерін біріктіретін Цифрлық отбасы картасы негіз болады. Отбасының әл-ауқат санатын оның жағдайындағы өзгерістерді дер кезінде байқау үшін ай сайын анықтау көзделген.
Министрдің мәлімдемесінен мемлекет қазақстандықтардың барлық шоттарына шектеусіз қол жеткізеді деген ұғым шықпайды. Ұсынылған тетік атаулы көмекке жүгінушілердің банк деректерін өңдеуге ресми келісім беруіне негізделген.
Отбасының жағдайы қалай бағаланады
Ертаевтың түсіндіруінше, Цифрлық отбасы картасы сегіз негізгі бағыт пен 50-ден астам өлшемшартты пайдаланады. Олардың қатарында жұмыспен қамтылу, кірістер, жылжымалы және жылжымайтын мүлік, несие жүктемесі және білім деңгейі бар.
Осылайша, ресми жалақы жалпы бағалаудың тек бір ғана элементі болады. Үй шаруашылығының санаты туралы шешім бүкіл отбасының әл-ауқатын сипаттайтын бірнеше топтағы мәліметтер негізінде қабылданады.
Министр әл-ауқат деңгейін тек бір ғана белгі бойынша, мысалы тек жалақы немесе мүліктің болуы бойынша бағалауға болмайтынын атап өтті. Жарияланған тәсіл материалдық және әлеуметтік жағдайдың толық көрінісін қарастыруды көздейді.
Банк шоттары мен депозиттер туралы деректер осы көріністі толықтыруы тиіс. Алайда ресми түсініктемеде берілетін банк көрсеткіштерінің нақты тізбесі келтірілмеген. Мәліметтердің қандай кезең үшін сұратылатыны және жекелеген аударымдар мен шығыстардың қорытынды бағаға қалай әсер ететіні нақтыланбаған.
Сондықтан бұл хабарламадан картаға жасалған кез келген аударым немесе депозиттің болуы автоматты түрде көмектен бас тартуға әкеледі деген қорытынды жасауға болмайды.
Деректер күн сайын жаңартылып отырады
Цифрлық отбасы картасы 30 мемлекеттік деректер базасымен біріктірілген. Министрдің сөзінше, олардағы мәліметтер күн сайын жаңартылады, ал үй шаруашылығының санаты айына бір рет анықталады.
Бұл екі бөлек процесс: өзекті ақпараттың түсуі және отбасының әл-ауқатын бағалауды қайта қарау.
Еңбекмині мұндай тәртіп материалдық жағдайдың нашарлауын жедел байқауға мүмкіндік береді деп күтеді. Ертаев бұрын неғұрлым ауқатты санатта болып, әлеуметтік тәуекелдер туындағаннан кейін көмекке мұқтаж санатқа ауысқан отбасы мысалын келтірді.
Ведомствоның жоспары бойынша, жүйе мұндай өзгерістерді дер кезінде анықтап, тиісті көмек шараларын проактивті түрде ұсынуды қамтамасыз етуі керек.
Өзгерістер қандай төлемдерге қатысты
Министр жекелеген әлеуметтік қолдау шараларын тағайындау тәртібінің отбасы әл-ауқатын ескере отырып өзгеретінін айтты. Ресми түсініктемеде әл-ауқаты жоғары және ауқатты санаттағы отбасылар осы қағидат қолданылатын төлемдерге үміткер бола алмайтыны көрсетілген.
Бұл мәлімдемені барлық жәрдемақылар мен әлеуметтік төлемдерге бірдей таңуға болмайды. Әрбір нақты көмек шарасы үшін оны тағайындаудың өз шарттары мен қолданыстағы ережелері маңызды.
Сондай-ақ қаңтардан бастап барлық қазіргі төлем алушылар жәрдемақыдан автоматты түрде айырылады деген тұжырымға негіз жоқ. Отбасы санатын анықтау мен нақты төлем бойынша шешім тиісті тағайындау тәртібіне сәйкес жеке қаралуы тиіс.
Алушыларға қандай мәліметтер әлі қажет
Отбасылар үшін келісім берудің нақты шарттары маңызды: ол қалай ресімделеді, қандай мәліметтер сұралады және қандай мерзімге беріледі. Ресми түсініктемеде бұл рәсімдер толық сипатталмаған.
Банк ақпаратын беруден бас тартудың салдары да ашылмаған. Сондықтан келісім бермеу міндетті түрде жәрдемақыдан бас тартуды білдіреді деп министрдің сөзіне сүйеніп кесіп айтуға болмайды.
Тағы бір маңызды мәселе — қате немесе ескірген деректерді түзету. Ай сайынғы бағалау кезінде отбасы оның санатына қандай мәліметтердің әсер еткенін және олар шындыққа сәйкес келмеген жағдайда қайда жүгіну керектігін білуі қажет.
Жарияланған тетік банк ақпаратын мұқтаждықты бағалаудың ажырамас бөлігіне айналдырады. Оның көмек алушылар үшін қаншалықты түсінікті болуы деректер алмасудың нақты ережелеріне, шешімдердің ашықтығына және даулы жағдайларды қайта қарау рәсімдеріне байланысты болмақ.
