Әлемнің ондаған елі балалар мен жасөспірімдердің әлеуметтік желілерге кіруін заңмен шектеуге дайындалуда. Қазақстан да бұл жаһандық трендтен қалыс қалмай, 16 жасқа толмаған азаматтар үшін платформаларға тіркелуді қатаң реттеуді қарастырып жатыр.
Америкалықтардың 85%-ы әлеуметтік желілерді балаларда тәуелділік тудырады деп санайды
Pew Research сауалнамасы бойынша, ата-аналардың басым бөлігі TikTok, Instagram және Snapchat балалардың психикасына, ұйқысына және оқу үлгеріміне кері әсер ететініне сенімді. Бұл мәселе саяси талқылаулардың басты күн тәртібіне шықты.
Meta компаниясына қарсы жүздеген миллион долларлық сот процестері
АҚШ-тың ондаған штаты Марк Цукербергтің корпорациясына қарсы сотқа шағым түсірді. Олар Meta-ны өз алгоритмдерін жасөспірімдерді экранға байлап қою үшін әдейі бейімдеді деп айыптап отыр.
Қазақстан да шекараны 16 жас деңгейінде белгілеуді жоспарлауда
Қазақстан Парламентінде балалардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету аясында әлеуметтік желілерге кіру жасын 16 жасқа дейін көтеру бастамасы көтерілді. Бұл ретте басты мақсат — кибербуллинг, құмар ойындар мен қауіпті контенттің балалар арасында таралуына тосқауыл қою.
Жай ғана «маған 18 жас» деп басу енді жеткіліксіз болады
Бұған дейін қолданушылар кез келген туған күнді көрсетіп, шектеуді оңай айналып өтетін. Жаңа заңдар платформалардан нақты верификацияны талап етеді:
- Ата-ананың цифрлық келісімі (Face ID немесе банк қосымшалары арқылы),
- Жасанды интеллект негізінде бет-әлпетті тану (жасын видеоселфи арқылы бағалау),
- Мемлекеттік цифрлық сәйкестендіру құралдары (eGov немесе Mobile ID).
Әлем елдері балалар үшін әлеуметтік желілерді қалай шектеуде?
| Мемлекет | Жас шегі | Қолданылатын механизм |
|---|---|---|
| Австралия | 14–16 жас | Заң деңгейінде толық тыйым және платформаларға алып айыппұлдар |
| АҚШ (жеке штаттар) | 16 жас | Ата-ананың міндетті расталған цифрлық келісімі |
| Франция | 15 жас | Мектептерде смартфонға тыйым және аккаунттарды тек ата-ана мақұлдауымен ашу |
| Қазақстан (талқылануда) | 16 жас | Жергілікті өкілдіктер арқылы жас мөлшерін цифрлық сәйкестендіру |
16 жас — цифрлық кәмелетке толудың жаңа жаһандық шекарасы
Бүкіл әлем бойынша сандық тәуелсіздік шекарасы қайта қаралуда. Бұрын балалар интернетті ересектермен бірдей еркін пайдаланса, енді балалар интернет-кеңістігі ересектерден бөлектеніп, қатаң бақылауға алынуда.
Балалар шектеулерді қалай айналып өтуге тырысуда?
Әрине, кез келген тыйым жаңа айналып өту жолдарын тудырады: VPN қызметтерін пайдалану, ересек туыстардың нөміріне тіркелу немесе жасырын форумдарға көшу. Сондықтан сарапшылар тек тыйым салумен шектелмей, мектептерде медиасауаттылықты оқыту қажеттігін айтады.
