Иллюстрация: ЖИ
Қазақстанда Жоғары аудиторлық палата бизнесті қолдауға бөлінген 60,8 млрд теңгеден астам қаражаттың тиімсіз жоспарланып, пайдаланылғанын анықтады. Қаржылық бұзушылықтар тағы 6,2 млрд теңгені құрады. Тексеру субсидиялардың салықтық қайтарымы төмендегенін және бағдарламалардың нәтижесін бағалауда мәселелер барын көрсетті (inbusiness.kz).
Не болды
2019–2024 жылдары мемлекет кәсіпкерлікті қолдауға шамамен 4,5 трлн теңге бөлген. Аудит 824 млрд теңгені қамтыды — бұзушылықтар мен тиімсіз шығындар осы соманың ішінен анықталды.
Соның бір мысалы — «Павлодар-Сода» ЖШС-нің кальцийленген сода зауытына арналған инфрақұрылым. Павлодар облысындағы инженерлік желілерге шамамен 2,5 млрд теңге бөлінген. Зауыт сол күйі салынбағандықтан, инфрақұрылым қажетке жарамай қалған.
Экспортты ілгерілету бағдарламаларынан да мәселелер табылды. 2023–2024 жылдары экспорттық акселерацияға қатысқандардың жартысынан көбі іс жүзінде экспортпен айналыспаған.
Бұл нені білдіреді
Субсидиялардың салықтық қайтарымы төмендеген. 2020 жылы төленген субсидияның әр теңгесіне 5,2 теңге салық түссе, 2024 жылға қарай бұл көрсеткіш үш теңгеге дейін азайған. Бұл — субсидиялардың өзінен қайтарылған сома емес, салық түсімдерінің субсидияларға арақатынасын көрсететін өлшем.
Аудиторлар бұл мәселелерді мемлекеттік органдар арасындағы үйлестірудің әлсіздігімен және нәтижелердің тек формалды түрде бағалануымен байланыстырды. Соңғы уақытқа дейін бизнесті қолдау саясатына жауапты бірыңғай орталық болмаған.
Ұлттық экономика министрлігі мен Ұлттық статистика бюросының бизнесті айқындау өлшемдері әртүрлі болғаны да бағалауға кедергі келтірген. Соның салдарынан бағдарламалар қанша кәсіпорынды қамтитынын және қандай нәтиже беретінін анықтау қиындаған.
eGov Mobile арқылы кәсіпкерлер арасында жүргізілген сауалнама тағы бір мәселені көрсетті: респонденттердің шамамен 66,5%-ы қаржылай емес қолдау бағдарламалары туралы естімеген. Жартысынан көбі алған көмектің бизнесіне еш әсер етпегенін айтқан. Кедергілердің қатарында олар бюрократияны және қолжетімді көмек құралдары туралы ақпараттың аздығын атаған.
Сондай-ақ оқыңыз: экспорттаушыларды қолдаудың қолжетімді құралдары туралы.
Тексеру қорытындысы бойынша Жоғары аудиторлық палата материалдарды құқық қорғау органдарына жолдады. Үкімет пен салалық министрліктерге көмек алушылар тізілімдерін қайта қарау, қолдау алғаны үшін бизнестің атқаратын міндеттемелерін бекіту және қолдауды есепке алатын бірыңғай цифрлық платформа құру тапсырылды.
