Иллюстрация: ЖИ
Қазақстанның Ұлттық банкі банктен тыс бөліп төлеу нарығына қатысты үш шараны талқылап жатыр. Бірақ мұндай қызметті пайдалану мүмкіндігін шектеуді жоспарлап отырған жоқ. Бұл туралы реттеуші төрағасының орынбасары Виталий Тутушкин мәлімдеді (kursiv.media). Ұсыныстар сатып алушыларға бөліп төлеу шарттарын анық түсініп, барлық қарызын толық көруге көмектесуі тиіс.
Не болды
2026 жылғы қыркүйекте Ұлттық банк бөліп төлеу нарығын талқылауға арналған құжат жариялады. Реттеуші қаржы ұйымдарына жатпайтын ұйымдардың кейбір белгілері тұтынушылық кредитке ұқсайтын өнімдерін зерттеп жатыр. Ол нарықтың көлемін және сатып алушылар үшін қандай тәуекелдер барын бағалағысы келеді.
Әңгіме төлем кестесі, нақты мерзімі және төлемді кешіктіргені үшін айыппұлы бар шарттар туралы. Үй жанындағы дүкенде ақшасын кейін беруге жай ғана келісу бұған жатпайды. Талқылауға BNPL, яғни «қазір сатып ал, кейін төле» тәсілі де кіреді: сатып алған заттың құны бірнеше төлемге бөлінеді.
Бұл сатып алушылар үшін нені білдіреді
Мұнда ескеретін бір жайт бар: бөліп төлеу туралы мәлімет кредиттік тарихта болмаса да, ол қарыз жүктемесін арттырады. Тутушкиннің айтуынша, қаржы ұйымдарына жатпайтын ұйымдардың көбімен жасалған операциялар кредиттік тарихқа енбейді. Оларға қаржылық қызметтерді тұтынушыларды қорғауға қатысты қолданыстағы талаптар да жүрмейді.
Сондықтан басқа кредиторлар сатып алушының барлық міндеттемесін көрмеуі мүмкін. Адамның өзіне де жалпы қарыз жүктемесін бағалау қиындайды. Оның үстіне айыппұл есептеу шарттары жеткілікті дәрежеде ашық болмауы мүмкін.
Ұлттық банк қандай үш шараны талқылап жатыр
Ұлттық банк шарттың барлық маңызды талабын, соның ішінде төлемді кешіктіргені үшін айыппұлдар мен тұрақсыздық айыбын ашық көрсетуді ұсынады. Сондай-ақ реттеуші бөліп төлеу жарнамасы сатып алушыларды жаңылыстырмауы үшін оған қойылатын талаптарды қарастырып жатыр. Үшінші ұсыныс осындай операцияларды қарыздар мен төлемдер туралы мәлімет жиналатын кредиттік бюроларда есепке алуға қатысты.
«Негізгі міндет — нарықтың ашықтығын арттыру және тұтынушыларды қорғауға қойылатын ең төменгі талаптарды белгілеу», — деп түсіндірді Тутушкин. Оның айтуынша, Ұлттық банк өзгерістер тауарлардың қымбаттауына немесе оларды сатып алу мүмкіндігінің азаюына әкелмеуі үшін сатып алушылар мен бизнестің мүддесін ескеруді көздеп отыр.
Жаңа талаптар қашан белгіленеді
Әзірге бұлар — талқылауға арналған ұсыныстар. Ведомстволар арасында келісілгеннен кейін нақты ережелер, олардың қай ұйымдарға қатысты болатыны және өзгерістерді дайындау мерзімдері анықталады. Пікірлер 2026 жылғы 3 қарашаға дейін қабылданды, бірақ Ұлттық банк оларды осы күннен кейін де қарастыруға дайын.
Салалық қауымдастықтар, маркетплейстер мен сауда компанияларының өкілдері, сондай-ақ тұтынушылар өз ұстанымдарын жолдап үлгерді. Талқылау кейін сатып алу шартымен автокөлікті жалға алуды және құрылыс компанияларының бөліп төлеу ұсыныстарын да қамтуы мүмкін. Ұсыныстарды қарастырғаннан кейін Ұлттық банк жариялау үшін жинақталған ақпарат дайындайды.
