Иллюстрация: ЖИ
2022 жылдан бері шетелдік интернет-компаниялар Қазақстан бюджетіне 178,8 млрд теңге ҚҚС аударған. Мемлекеттік кірістер комитетінің 2026 жылғы 1 тамыздағы дерегі осындай. Бұл төлемді «Google салығы» деп атайды, бірақ мәніне үңілсек, ол сатып алушыларға салынатын салыққа жақын. Оны ChatGPT немесе Claude жазылымының, Steam ойындарының және Temu сәлемдемелерінің бағасына қосады. raem.kz бұл миллиардтардың қайдан келетінін, кімдерден түсетінін және 2026 жылы соманың бұрынғыдан неліктен жылдам өсіп жатқанын анықтады.
«Google салығы» деген не
«Google салығы» — шетелдік компаниялардың қазақстандықтарға электрондық қызметтер мен интернет арқылы тауар сатқанда Қазақстанда төлейтін ҚҚС-ы. Бұл тетік 2022 жылғы 1 қаңтардан бері жұмыс істейді. Компанияның елде кеңсесі болуы міндетті емес: ол ҚҚС төлеуші ретінде жеңілдетілген тәртіппен тіркеліп, декларациясын өзі онлайн тапсырады және салықты теңгемен төлейді.
Бұл атау жаңылыстырады. Ол пайдаға салынатын салық емес, Google бюджетке табысының бір бөлігін беріп отырған жоқ. ҚҚС — жанама салық: табиғаты бойынша оны түпкілікті сатып алушы төлейді, ал компания оны тауар не қызмет ақысымен бірге жинап, мемлекетке аударады.
Жыл сайын қанша жиналды
МКК дерегінше, төрт жылда түсім бес еседен астам өскен:
- 2022 жыл — 10,4 млрд теңге;
- 2023 жыл — 24,3 млрд теңге;
- 2024 жыл — 35 млрд теңге;
- 2025 жыл — 57,6 млрд теңге;
- 2026 жылғы қаңтар — шілде — 51,5 млрд теңге.
2026 жылдың жеті айында жиналған қаржы 2025 жылғы бүкіл соманың 90%-ына жуықтады. Осы қарқын сақталса, биыл рекорд жаңарады. Әлеуметтік желілерде бұдан да кейінгі дерек айтылып жүр: 28 қыркүйекте сома 69,6 млрд теңгеге жеткен. МКК-ның осы сан көрсетілген ресми жарияланымын таппадық: жарияланған соңғы дерек — 1 тамыздағы мәлімет.
Қазақстандағы «Google салығы» түсімдері жыл бойынша, 2022–2026 · Инфографика: raem.kz
Кім ең көп төлейді
МКК дерегінше, 2025 жылы ең көп төлегендер:
- Elementary Innovation Pte. Ltd. — Temu-мен байланысты сингапурлық компания — 13,3 млрд теңге;
- Apple — 11,2 млрд теңге;
- Valve (Steam) — 10,3 млрд теңге;
- Google — 7,3 млрд теңге;
- iHerb — 4,9 млрд теңге.
Осы бес компаниядан 47 млрд теңге, яғни бір жылдағы бүкіл түсімнің 80%-ынан астамы түскен. Басқа танымал компаниялар әлдеқайда аз төлейді: Netflix — 353,9 млн теңге, Spotify — 293,1 млн, Zoom — 183,2 млн, Nintendo — 54 млн, Coursera — 33,2 млн теңге.
Көш басындағы компанияларға қарап, салықтың негізінен неден түсетінін көруге болады. Бірінші орында технология алыбы емес, арзан тауарлар маркетплейсі тұр. Екінші және үшінші орындарда — қолданбалар мен ойындар дүкендері. Басқаша айтқанда, «Google салығының» негізгі бөлігі қазақстандықтардың сатып алған сәлемдемелерінен, қолданбаларынан, ойындары мен жазылымдарынан түседі.
2025 жылы «Google салығын» ең көп төлегендер · Инфографика: raem.kz
Тізілімде қанша компания бар
Шетелдік салық төлеушілер саны тез өсіп келеді. 2025 жылғы қазанда олардың саны 116 болса, 2026 жылғы ақпанға қарай 120-ға, ал 2026 жылғы тамызға қарай 133-ке жеткен. Олардың қатарында Apple, Amazon, Alibaba, AliExpress, Google, Meta, Microsoft, Netflix, OpenAI, Ozon, Temu, TikTok, Samsung және Sony бар. 2025 жылдың күзінде тізілімге OpenAI (ChatGPT), Canva, Chess.com және ресейлік Okko онлайн-кинотеатры енді.
МКК тіркелудің өзі компанияның әр есепті кезеңде салық төлейтінін білдірмейтінін бөлек ескертеді.
2026 жылы неге көбірек төлейміз
Басты себеп — 2026 жылғы 1 қаңтарда күшіне енген жаңа Салық кодексі. ҚҚС-тың негізгі мөлшерлемесі 12%-дан 16%-ға өсті. Қазақстандықтарға тауарлар мен қызметтер сататын шетелдік платформалар Қазақстандағы сатып алушының алғашқы төлемінен бастап ҚҚС төлеуге міндетті.
Заңгер Чингис Оралбаев 2025 жылғы тамызда-ақ ірі платформалар қазақстандық ҚҚС-ты бағаға қоса салуы ықтимал екенін, сөйтіп оны сатып алушылар төлейтінін ескерткен. Оның айтуынша, қосымша салмақ шағын сатушыларға тым ауыр тисе, олар Қазақстанға тауар жеткізуден мүлдем бас тартуы мүмкін.
2026 жылдан бастап мәжбүрлеу шарасы да пайда болды. МКК дерегінше, есепке тұрмаған әрі ҚҚС төлемейтін шетелдік сервистер бұғатталуы мүмкін, ал мұндай компаниялардың тізімін жариялау жоспарланған.
Сәлемдемелер: келесі қадам
Шетелдік интернет-дүкендерден келетін сәлемдемелердің ережелері де бөлек өзгеріп жатыр. ЕАЭО Кеден кодексіне енгізілетін түзетулер «электрондық сауда тауарлары» деген жаңа санатты енгізеді. Бажсыз әкелу шегі €200 деңгейінде қалады, бірақ қазіргідей шектен асқан сомадан 15% алудың орнына сәлемдеменің толық құнынан 5% баж және 16% ҚҚС алынады. Ұлттық банк сатып алушылардың шығыны 15%-дан 21%-ға дейін өсетінін бағалаған. Жаңа ережелер хаттаманы ЕАЭО-ның барлық елі ратификациялағаннан кейін күшіне енеді.
Бұл пайдаланушы үшін нені білдіреді
Қазақстандық сатып алушы жазылымға, ойынға немесе сәлемдемеге ақша төлегенде, соманың бір бөлігі Қазақстан бюджетіне ҚҚС ретінде түседі. 2026 жылдан бастап бұл — бұрынғы 12%-дың орнына 16%. Экономикалық тұрғыдан шетелдік компаниялар салықты төлеуші емес, жинаушы қызметін атқарады. Сондықтан «Google салығының» өсуі — ең алдымен қазақстандықтардың өздерінің цифрлық тауарлар мен қызметтерге жұмсайтын шығынының өсуі.
16% салығы бар сатып алудағы ҚҚС үлесі · Инфографика: raem.kz
Дереккөздер: ҚР Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті (gov.kz, 2026 жылғы 1 тамыздағы, 2025 жылғы 6 қарашадағы және 2026 жылғы ақпандағы деректер), ҚазАқпарат, Курсив, BES.media, Digital Business.
