Мақұлданған жеңілдетілген несие жоспарланған мал басын сатып алуға жетпеуі мүмкін: фермерге қосымша ақша іздеуге немесе азырақ мал алуға тура келеді. «Ауыл» партиясының депутаттары Ауыл шаруашылығы министрлігіне жолдаған сауалында есептік баға мен нарықтағы бағаның осындай алшақтығын мәлімдеді, деп хабарлайды inbusiness.kz. Ал Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми хабарламасы «Жайлау» бағдарламасында жылдық мөлшерлеме 6%-дан аспайтынын, несие мерзімі он жылға дейін екенін растайды.
Неге несие мал сатып алуға жетпеуі мүмкін
Депутаттардың айтуынша, қаржыландыруды есептегенде мал құнының шекті мөлшері қолданылады. Сатушы одан жоғары баға сұраса, мақұлданған несие жаппайтын айырма пайда болады. Мұндай жағдайда шаруашылықтар жетпеген ақшаны өздері іздеуге мәжбүр.
Депутаттар келтірген деректер бойынша, Ұлытау облысында бағдарламаға 3,4 млрд теңге бөлініп, алты жобаға 2 млрд теңге несие мақұлданған. Алайда олардың мәлімдеуінше, баға алшақтығынан бұл жобалардың іске асуы күмәнді болып отыр.
Есепте малдың құны қанша деп көрсетілген
Inbusiness.kz жариялаған депутаттық сауалда бір бас малға белгіленген мынадай шекті бағалар келтірілген:
| Мал санаты | Есептік құны |
|---|---|
| Етті тұқымды аналық мал, 9–12 айлық | 1,05 млн теңге |
| Етті тұқымды аналық мал, 13–18 айлық, оның ішінде құнажындар | 1,2 млн теңге |
| Тұқымдық бұқалар | 1,8 млн теңге |
Бұл сандар сатушылардың бәріне ортақ нарықтық бағаны білдірмейді. Мал сатып алуға дайындалғанда жеткізушінің ұсынысын жобаға енгізілген есеппен салыстыру қажет.
Қазақстаннан мал сатып алуға бола ма
Депутаттар келтірген шарттарға сәйкес, «Жайлау» бағдарламасы отандық мал сатып алуға мүмкіндік береді. «Игілік» және «Береке» бойынша ірі қара мал сатып алу импортқа бағытталған.
Бұл талапты inbusiness.kz жарияланымынан бөлек, Ауыл шаруашылығы министрлігінің ресми хабарламасы да растайды: «Игілік» пен «Береке» бағдарламаларында импорттық ірі қара және ұсақ мал сатып алу қарастырылған. Сонымен бірге «Игілік» аясында асыл тұқымды жылқы, түйе, шошқа, ара және маралды отандық шаруашылықтардан да сатып алуға болады. Сондықтан импорт талабын малдың барлық түріне бірдей қолдануға болмайды.
Малды қайдан сатып алуға рұқсат етілгені жеткізушіні таңдауға және сатып алу бюджетіне әсер етеді. Егер жоба импорттық ірі қара мал алуды көздесе, отандық шаруашылықтың ұсынысын пайдалануға болатынын алдын ала нақтылау керек.
Мөлшерлеме мен мерзім бағдарламаға қарай өзгереді
Министрліктің сол ресми хабарламасына сәйкес, «Жайлау» бойынша жылдық сыйақы мөлшерлемесі 6%-дан аспайды, несие он жылға дейін беріледі. «Игілік» және «Береке» бағдарламаларында да мөлшерлеме 6%-дан аспайды, бірақ несие мерзімі жеті жылға дейін. Демек, он жылдық мерзім барлық бағдарламаға бірдей қолданылмайды.
Inbusiness.kz мәліметінше, Қостанай облысының әкімі Құмар Ақсақалов жылдық 6%-бен он жылға дейін несие беру, төлемдерді екі жылға кейінге шегеру және 10% өз қаражатын салу талабының алынып тасталуы туралы айтқан. Бұл мәлімдемедегі шарттарды нақты жобаға қолданар алдында қаржыландырушы ұйымнан тексеру қажет.
Әкімнің айтуынша, «Жайлау» бағдарламасында міндетті мемлекеттік сараптама талабы алынып тасталған: жеке сараптамадан өтуге болады. Алайда рәсімдердің жеңілдеуі есептік баға мен сатушы ұсынған бағаның айырмасын өздігінен жаппайды.
Кепіл жетпесе не істеу керек
Inbusiness.kz келтірген мәлімдемеде Ақсақалов фермер 15% мөлшерінде өзіне тиесілі нақты мүлікті кепілге қоюы керегін айтқан. Кепіл жеткіліксіз болса, «Даму» қорының несие сомасының 85%-ына дейінгі кепілдігін пайдалануға болатынын хабарлаған.
Кепілдік несиені қамтамасыз ету мәселесін шешуге көмектеседі. Ал мал құнының айырмасын депутаттар бөлек мәселе ретінде сипаттайды: тіпті мақұлданған сома да жоспарланған мал басын түгел сатып алуға жетпеуі мүмкін.
Есептік бағалар қайта қарала ма
Депутаттар ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаровқа мемлекеттік бағдарламалар аясында мал құнын есептеу тетігін қайта қарауды ұсынған.
Олардың сауалында несие белгілі бір мал басына есептелгенімен, іс жүзінде сол ақшаға азырақ мал сатып алуға ғана мүмкіндік туатыны айтылған. Берілген деректе есептік бағаларды өзгерту туралы қабылданған шешім көрсетілмеген: бұл депутаттардың ұсынысы ретінде келтірілген.
Мал сатып аларда нені тексеру керек
Төмен мөлшерлемемен қатар, мақұлданған сомаға қанша бас мал сатып алуға болатынын да есептеу маңызды. Шарт жасаспас бұрын жеткізушінің бағасын жоба бюджетімен салыстырыңыз, малды қайдан сатып алуға рұқсат етілгенін және қанша қосымша қаражат қажет болуы мүмкін екенін нақтылаңыз. Бағдарламаның мерзімі, кепіл талаптары мен жеңілдік кезеңін қаржыландырушы ұйымнан тексеріңіз.
