Қазақстанның салық органдары қытайлық ірі маркетплейстердің бірі — Pinduoduo платформасымен цифрлық ынтымақтастықты кеңейту мүмкіндігін талқылап жатыр.
ҚР Қаржы министрлігі Мемлекеттік кірістер комитетінің төрағасы Жандос Дүйсембиев пен Pinduoduo басшылығы арасындағы кездесуде негізгі мәселе ретінде электрондық коммерцияны дамыту, тауарларды тасымалдауды оңтайландыру және ақпарат алмасу мүмкіндігі аталды.
Ең назар аударарлық тұсы дәл осы соңғы тармақ — Қазақстан аумағында тауарларды сатып алу және сату туралы деректермен өзара алмасу.
Егер бұл механизм іске қосылса, салық органдары қазақстандық пайдаланушылардың қытайлық платформада қандай тапсырыстар жасап жатқанын тікелей көруге мүмкіндік алады.
Деректер алмасу туралы келісімге қол қойылды ма?
Әзірге жоқ.
Кездесуде тараптар әзірге ақпараттық өзара іс-қимылды жолға қою және оған қатысты рәсімдерді әзірлеу ниетін ғана талқылады.
Бұдан бөлек тараптар мыналарды талқылады:
- трансшекаралық сауданың ашықтығы;
- кедендік декларациялау кезінде мәліметтердің шынайылығы;
- жеткізу тізбегін цифрландыру.
Кездесу қорытындысы бойынша МКК мен Pinduoduo консультацияларды жалғастыруға және техникалық шешімдерді әзірлеуге келісті.
Яғни, деректерді автоматты түрде алмасу әзірге жоқ — кем дегенде, ресми түрде жарияланған құжаттарда дәл осылай көрсетілген.
Салық органдары нақты қандай деректерді ала алады
Бұл әзірге басты ашық сұрақ болып қала береді.
МКК-нің ресми хабарламасында «Қазақстан аумағында тауарларды сатып алу және өткізу туралы ақпарат алмасу» деген тұжырым қолданылған.
Бұл ретте тек агрегатталған статистика беріле ме, әлде нақты транзакциялар туралы ақпарат беріле ме, ол нақтыланбаған.
Сондай-ақ ақпаратта мынадай мәліметтердің қамтылатыны әзірге көпшілікке жарияланған жоқ:
- сатып алу құны;
- тауардың түрі мен саны;
- операция жасалған күн;
- алушы мен жеткізу мекенжайы туралы мәліметтер.
Сондықтан салық органдары әрбір пайдаланушының тапсырыстарының толық тарихын бірден алады деп айтуға әлі ерте.
Дегенмен, реттеудің жалпы векторы Қазақстанның ірі шетелдік интернет-алаңдармен деректер алмасудың тікелей арнасын құруға ұмтылып отырғанын көрсетеді.
Pinduoduo — салық органдары келіссөз жүргізіп жатқан жалғыз маркетплейс емес
Қытайлық платформамен келіссөздер — әлдеқайда кең процестің бір бөлігі ғана.
Бұған дейін Қазақстан өкілдері әлемдегі ең ірі халықаралық интернет-алаңдардың, соның ішінде Amazon-ның басшылығымен де кездескен болатын.
Келіссөздердің басты тақырыптарының бірі платформалардың жергілікті салық заңнамасын сақтау талаптары мен салықтық бақылау мәселелері болды.
Яғни, әңгіме Pinduoduo пайдаланушыларын арнайы бақылауға алу туралы емес.
Қазақстан шетелдік маркетплейстердің ел аумағында сауда жасап, жергілікті цифрлық және салықтық ережелер бойынша жұмыс істейтін жүйесін біртіндеп қалыптастырып келеді.
Салық органдарына маркетплейстердің деректері не үшін қажет болды
Себебі — трансшекаралық электрондық сауданың қарқынды өсуі.
Сатып алушы тауарға шетелдік сатушыдан тікелей тапсырыс бере алады, ал сәлемдеме халықаралық пошта немесе экспресс-жеткізу арқылы келеді.
Бұл ретте мемлекетке тауардың құнын, оның сипатын және жеке пайдалануға арналған заттардың нормаларына сәйкестігін анықтау қажет.
Мемлекеттік органдар коммерциялық партияларды жеке тұлғаларға арналған тауарлар ретінде әкелуге қарсы күресті негізгі міндеттердің бірі ретінде бірнеше рет атап өтті.
Маркетплейспен тікелей ақпарат алмасу бақылауды сәлемдемелер шекараға жеткенге дейін әлдеқайда тезірек және дәлірек жүргізуге мүмкіндік береді.
Шетелдік маркетплейстер үшін ережелер қазірдің өзінде өзгерді
2026 жылдан бастап Қазақстан шетелдік интернет-алаңдарды реттеуді күшейтті.
Елде ҚҚС базалық мөлшерлемесі 16%-ға дейін өсті.
Жекелеген талаптар шетелдік интернет-алаңдарға да қатысты:
- шетелдік интернет-платформаларды шартты тіркеу;
- тауарлар мен электрондық қызметтерді өткізу кезінде салықтарды әкімшілендіру;
- «Google салығы» деп аталатын шеңберде өзара іс-қимыл жасау.
МКК бұған дейін Қазақстанда ондаған шетелдік компаниялар, оның ішінде маркетплейстер мен цифрлық қызметтер шартты тіркеуден өткенін хабарлаған болатын.
Осылайша, шетелдік маркетплейс қазақстандық салық органдары үшін енді жай ғана сыртқы веб-сайт емес.
Платформа салықтық және ақпараттық кеңістіктің қатысушысына айналуда.
200 еуроға дейінгі сатып алулар әзірге бажсыз қалады
Бұл ретте маркетплейспен ақпарат алмасу фактісінің өзі барлық сәлемдемелерге бірден салық салынады дегенді білдірмейді.
Электрондық сауда тауарлары үшін Қазақстан бір сәлемдемеге 200 еуро көлеміндегі бажсыз әкелу нормасын сақтап қалды.
Егер тапсырыстың құны осы шектен аспаса, жеке тұлғаға кедендік төлемдер мен салықтарды төлеудің қажеті жоқ.
Құны жоғары тауарлар үшін басқа ережелер қолданылады.
Сатып алу құны 200 еуродан асқан жағдайда арнайы кедендік баж қарастырылған.
Бұл ретте тауарлардың осы санаты үшін бұрынғы 31 кг салмақтық шектеу жойылған, басты назар заттардың сипатына және олардың жеке пайдалануға арналғанына аударылады.
Кеден органдары интернет-сатып алулар бойынша бөлек деректерге көшуде
Сонымен қатар жеке тұлғалар шетелдік маркетплейстерде тапсырыс берген тауарлар электрондық сауда тауарларының жеке санатына бөлінеді.
Олар үшін арнайы декларация қарастырылған.
Бұл ретте электрондық сауда операторы бір электрондық декларацияны жүздеген немесе мыңдаған сәлемдемелер топтамасына ресімдей алады.
Қарапайым сатып алу кезінде сатып алушының өзіне кеденге барудың қажеті жоқ — ресімдеумен электрондық сауда операторы немесе жеткізу қызметі айналысады.
Іс жүзінде мемлекет интернет-сатып алулар үшін жеке цифрлық инфрақұрылым құрып жатыр.
Ал маркетплейстерден алынатын тікелей деректер мұндай жүйені қисынды түрде толықтыра түседі.
Бұл қарапайым сатып алушы үшін нені өзгертуі мүмкін
Қазіргі кезеңде — іс жүзінде ештеңені өзгертпейді.
МКК Pinduoduo пайдаланушылары үшін жаңа талаптар жариялаған жоқ, ал тауарларды бажсыз әкелудің 200 еуролық шегі өзгеріссіз қалды.
Алайда болашақта мемлекет шетелден сатып алынатын тауарлардың ағынын әлдеқайда жақсырақ көре алады.
Мысалы, кедендік ресімдеу кезінде көрсетілген құнды маркетплейстегі тапсырыстың нақты бағасымен салыстыру мүмкіндігі туады.
Бұл баж төлеуден жалтару үшін сәлемдеменің құнын жасанды түрде төмендету схемаларын күрделірек етуі мүмкін.
Сонымен бірге тағы бір сұрақ туындайды — салық органдарына дербес деректердің нақты қандай көлемі беріледі?
Оған әзірге ресми жауап жоқ.
Қазақстан шетелдік интернет-сауданы толық көруге ұмтылуда
Pinduoduo-мен болған жағдай әлдеқайда ауқымды өзгерісті көрсетеді.
Осыдан бірнеше жыл бұрын трансшекаралық интернет-сатып алу негізінен сәлемдемелер мен бандерольдер ағыны ретінде қабылданатын.
Енді бұл модель айтарлықтай дәрежеде цифрлық сипатқа ие болуда.
Электрондық сауданың арнайы операторлары пайда болып, бөлек декларациялар мен салық салу тетіктері енгізілуде.
Ал Pinduoduo, МКК-мен өткен соңғы кездесуге қарағанда, осы жүйеге қосылатын алғашқы ірі серіктестердің біріне айналуы мүмкін.
Әзірге тараптар тек техникалық интеграцияны талқылап жатыр.
Бірақ бұл тетік іске қосылса, қазақстандық салық органдары сатып алушылардың тапсырыстарын сәлемдемелер шекарадан өткенге дейін-ақ көре алатын болады.
