Фото: Aibek Skakov / Pexels
Қазақстанда ірі байлық иелеріне жоғары салық мөлшерлемесін енгізу әзірге талқылауға ұсынылды. Ал кейбір қымбат тауарларға белгіленген шарттармен 10% акциз енгізілген, жылжымайтын мүлікке қатысты жоғары салық 2026 жылдың қорытындысы бойынша 2027 жылы есептеледі. Бұл — шарттары мен мерзімдері бөлек шаралар.
Жоғары салық мөлшерлемесі кімдерге ұсынылып отыр
Президент Қасым-Жомарт Тоқаев «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауында ірі байлық иелеріне жоғары салық мөлшерлемесін енгізуді талқылауды ұсынды. Бұл туралы Kapital.kz хабарлады. Ұсыныс Үкіметтің ресми сайтында жарияланған Жолдау мәтінінде де көрсетілген.
«Әңгіме әрбір азаматтың еліміздің дамуына мөлшерлес әрі адал үлес қосуы туралы болып отыр», — деді мемлекет басшысы. Үкімет пен Құрылтай бұл мәселені зерделеп, ұсыныстар енгізуге тиіс. Сондықтан бастаманы қабылданып қойған салықпен теңестіруге болмайды.
Заңды жолмен алынған активтерге қатысты не айтылды
Тоқаев заңды жолмен алынған активтерге шектеу қою жоспарланбағанын атап өтті. Президенттің сөзінше, мұндай шектеу Конституцияға қайшы келер еді.
Ұсыныс ірі байлық иелерінің салықтық үлесіне қатысты. Президент оны әрбір азаматтың ел дамуына мөлшерлес үлес қосуы және салық салудың әділдігімен байланыстырды.
Қымбат тауарларға қандай акциз енгізілген
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап кейбір қымбат тауарларға 10% акциз енгізілді. Бұл шара ірі байлықтарға қатысты жаңа ұсыныстан бөлек. Ұлттық экономика министрлігінің жаңа Салық кодексі туралы хабарламасы қымбат тауарларға акциз бен құны жоғары жылжымайтын мүлікке салықты арттырудың қабылданғанын растайды.
Мемлекеттік кірістер органдарының түсіндірмесіне сәйкес, жеңіл автомобильдер мен кемелер үшін шектер айлық есептік көрсеткішпен (АЕК) белгіленген. 2026 жылы олар төмендегі сомаларға тең:
| Тауар | 10% акциз қолданылатын құн шегі |
|---|---|
| Жеңіл автомобиль | Сатып алу құны 18 000 АЕК-тен бастап — 2026 жылы 77,85 млн теңге және одан жоғары |
| Кеме | Сатып алу құны 24 000 АЕК-тен бастап — 2026 жылы 103,8 млн теңге және одан жоғары |
| Импортталатын алкоголь | Кедендік құны литріне 500 мың теңгеден жоғары |
| Импортталатын сигара | Кедендік құны данасына 10 мың теңгеден жоғары |
Ресми акциз мөлшерлемелеріне сәйкес, алкоголь мен сигараға қатысты осы 10% акциз импортқа қолданылады; жеке тұтыну үшін әкелу оған кірмейді. Бұл тауарлардың құн шектері кедендік құны бойынша анықталады.
Бұл шараларды күнделікті қолданыста «сән-салтанат салығы» деп атайды. Акциз — тауарлардың белгілі бір санаттарына салынатын салық.
Қымбат жылжымайтын мүлікке салық қашан есептеледі
Бір жеке тұлғаның атына тіркелген жылжымайтын мүлік объектілерінің салық салу мақсатындағы жиынтық құны 450 млн теңгеден асқан жағдайда мүлік салығын арттыру көзделген. Мемлекеттік кірістер комитетінің түсіндірмесіне сәйкес, бұл шекті анықтағанда сол тұлғаға тиесілі барлық объектінің салық салу мақсатындағы құны қосылады. Нарықтық құны есепке алынбайды.
Kapital.kz мәліметінше, жоғары салық 2026 жылдың қорытындысы бойынша 2027 жылы есептеледі. Демек, 2026 жыл — салық есептелетін кезең, ал 2027 жыл — сол кезеңнің қорытындысы бойынша есептеу жылы.
Үш шараның айырмасы қандай
Қымбат тауарларға арналған акциз қабылданып, 2026 жылдың басынан белгіленген шарттармен қолданылады. Алкоголь мен сигараға қатысты 10% акциз жеке тұтыну үшін әкелуді қоспағанда, импортқа салынады. Құны жоғары жылжымайтын мүлікке қатысты өзгеріс те қабылданған, оның 2026 жыл үшін салығы 2027 жылы есептеледі. Ал ірі байлық иелеріне жоғары мөлшерлеме енгізу әзірге ұсыныс деңгейінде: мәселені Үкімет пен Құрылтай зерделейді.
