Фото: Jakub Zerdzicki / Pexels
Қазақстан Ұлттық банкі қарыз алушының жылдық табысының сегіз еселік борыш лимитін енгізуді кейінге қалдырды, деп хабарлайды inbusiness.kz (inbusiness.kz). Шектеуді 2027 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізбек болған (nationalbank.kz).
БТК лимитін 2027 жылдың қаңтарынан енгізбек болған
Ұлттық банк мамырда борыштың табысқа қатынасы коэффициентіне, яғни БТК-ға шек белгілеуді жоспарлап отырғанын жариялады. Ол адамның жалпы берешегін оның жылдық табысымен салыстырады.
Шекті жылдық табыстың сегіз еселік деңгейінде белгілемекші болған. Енді реттеуші күте тұруға шешім қабылдады: Ұлттық банк несие нарығындағы жағдай тұрақтанды деп есептейді.
Ұлттық банктің қаржылық тұрақтылық және зерттеулер департаментінің директоры Олжас Көбенбаевтың айтуынша, бұрын тұтынушылық несие кей кезеңдерде 35%-ға өсіп отырған (kz.kursiv.media).
Банктер өтелмеген барлық қарыз бен микронесиені есептейді
Ұлттық банк БТК-ны реттеу тәжірибесіне 2024 жылдың тамызында енгізді. Көрсеткіш мониторинг кезеңінде тұр.
Есептеуге өтелмеген барлық қарыз бен микронесие кіреді, мерзімі өтіп кеткен берешекті қоса алғанда. Қарыз алушы жаңадан сұрап отырған борышты да ескереді. Жалпы соманы адамның жылдық табысымен салыстырады.
Ұлттық банктің қаржылық тұрақтылық және зерттеулер департаменті басқармасының бастығы Бекжан Қуандықов банктер БТК-ны қазірдің өзінде есептеп жүргенін айтты. Бірақ оның шекті мәні әзірге жоқ.
Банктер көрсеткішті бүкіл нарық бойынша зерттейді. Ипотеканы, автонесиені және кепілсіз тұтынушылық қарыздарды бөлек талдайды. Қуандықовтың сөзінше, бұл тәуекелді дәлірек бағалауға көмектеседі.
Статистика жинау кезінде жекелеген проблемалар шықты, деді Көбенбаев. Ұлттық банк оларды нарық қатысушыларымен бірге түзетіп жатыр.
Төлемдерге БЖК 0,5 нормативі сақталады
БТК-ның жаңа шегі ипотека немесе автонесие алуды қиындатуы мүмкін еді. Ол енгізілмей тұрғанда банктердің қарыз алушылардың төлем қабілетіне қойылатын қазіргі талаптары күшінде қалады. Борыштық жүктеме коэффициенті, яғни БЖК да жұмысын жалғастыра береді.
БЖК-ның стандартты нормативі 0,5 болғанда, барлық қарыз бойынша төлемдер адам табысының жартысынан аспауы тиіс. БТК жалпы берешектің жылдық табысқа қатынасын көрсетеді, ал БЖК төлемдерді шектейді.
Бұған дейін raem.kz кімге автонесие бойынша борыштық жүктемені жеңілдетуді ұзартқысы келетіні туралы жазған. Бөлек, Ұлттық банк бөліп төлеудің ашықтығына арналған үш шараны атады.
20 жылдық ипотека және бес жылдық несие
Бір сома борыш бюджетке әртүрлі жүктеме түсіруі мүмкін. Материалдағы мысалда ипотеканы 20 жыл төлейді, ал тұтынушылық несиені бес жылда жабады.
Мерзім ұзақ болса, ай сайынғы төлем шағын болуы мүмкін, ал жалпы берешек үлкен күйінде қалады. Сұралған экономистер қатаң шектеуден әзірге бас тарту шешімін орынды деп санайды. БТК-ны барлық қарыз алушыға ортақ бір лимитсіз ескере береді.
Әнел Киреева отбасы шығынын ескеруді ұсынады
Экономист Әнел Киреева несие бергенде отбасында шығыннан кейін қанша ақша қалатынын қарауды ұсынады. Оның сөзінше, балаларды, жалға алынған үйді, басқа төлемдер мен қолданыстағы несиелерді ескеру керек.
Жалақы бірдей болса да, адамдардың шығыны әртүрлі болуы мүмкін. Сондықтан Киреева отбасында қалатын ақшаны бағалауды ұсынады.
Қарыз алушы үшін табысынан айырылу қауіпті болып қала береді. Жұмыстан шыққаннан кейін бұрынғы төлемдер көтерілмейтін жүк болуы мүмкін. Сарапшылар банктерге клиенттің табысы азайғаннан кейін-ақ төлем шарттарын қайта қарауды ұсынады.
Ұлттық банк қаржы ұйымдарынан мәлімет жинауды және борыштық жүктемені несие санаттары бойынша талдауды жалғастырады.