Иллюстрация: ЖИ
Қазақстанда 2030 жылға қарай зейнетақы активтерінің 20–30%-ы жеке басқарушыларға берілуі мүмкін. Ұлттық банк қаражаттың бір бөлігін оларға конкурс арқылы беруді жоспарлап отыр. Алғашқы кезеңде инвестициялық саясат пен тәуекелдерді бақылау банктің өзінде қалады. Бұл туралы Қазақстанның миноритарлық акционерлер қауымдастығы QAMS Капитал нарығын дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламасына сілтеме жасап хабарлады (kursiv.media).
Не болды
Ұсынылған үлгі инвестициялық портфельді жеке басқарушылардың — ИПБ-лардың қатысуын кеңейтеді. Қазір салымшылар жинағының бір бөлігін басқару үшін мұндай компанияларды өздері таңдай алады. Жаңа тәртіп бойынша Ұлттық банк те өзі басқарып отырған зейнетақы активтерін оларға бере алады.
Компанияларға қаражат конкурс қорытындысы бойынша беріледі. Әрқайсысына инвестициялық мандат белгіленеді: онда сеніп тапсырылған активтерді басқару шарттары жазылады. raem.kz бұған дейін салымшылар үшін не өзгеретінін толығырақ жазған.
Бұл нені білдіреді
Зейнетақы қаражатын басқару ауқымы едәуір өзгеруі мүмкін. БЖЗҚ-ның 2026 жылғы 1 қазандағы дерегіне сүйенсек, қор активтерінің 99,24%-ын Ұлттық банк, 0,76%-ын жеке компаниялар басқарған. ИПБ басқаруындағы қаражат 206 млрд теңгеден сәл асқан.
Мұнда бір маңызды жайт бар: 20–30% — 2030 жылға қарай жету жоспарланған үлес. Нақты көлем компанияларды іріктеу ережелері мен бағдарламаның орындалуына байланысты болады. Алғашқы кезеңде инвестициялық саясат жөніндегі шешімдер мен тәуекелдерді бақылау Ұлттық банктің өзінде қалады.
Басқарушыларды қалай бағалайды
Алдымен жеке компанияларға мемлекеттік бағалы қағаздар портфельдері сеніп тапсырылуы мүмкін. Кейін бұл тізімге корпоративтік облигацияларды, қазақстандық компаниялардың акцияларын және басқа активтерді қосу көзделген.
Нәтижелер бенчмарктермен — кірістілік бағдарларымен салыстырылады. Басқару шарттары мен тәуекелге қатысты шектеулердің сақталуы да тексеріледі. Компанияның нәтижесі нашар болса, оған берілген қаражат көлемі қысқартылуы немесе басқа басқарушыға берілуі мүмкін. Қазіргі басқарушыларды салыстырғанда да зейнетақы жинақтарының кірістілігі маңызды.
Тетікті сынау қашан басталады
2027 жылы компанияларды іріктеудің бірыңғай ережелерін, басқару шарттары мен кірістілік бағдарларын әзірлеу жоспарланған. Сол жылы бірнеше басқарушымен жұмыс істеу тәртібін де айқындау көзделген.
2027–2028 жылдары жаңа тетікті тексеруге арналған арнайы режимде — реттеуші құмсалғышта сынақ өткізу жоспарланған. Одан кейін берілетін активтер көлемін, басқарушылар санын және инвестициялық стратегиялар түрлерін біртіндеп көбейту көзделген.
