Фото: Bia Limova / Pexels
Қазақстандықтардың барлық несие бойынша төлемдері орташа айлық табысының жартысынан аспауға тиіс. Табысы 500 мың теңге болса, айына ең көбі 250 мың теңге төлей алады. ҚНРДА — Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі — 11 ірі банкте есептің дұрыстығын тұрақты түрде тексеруді бастады (kursiv.media). Тексеру қолданыстағы шектеудің сақталуына қатысты: қарыз беруге жаңа тыйым енгізіліп жатқан жоқ.
Қарыз алушының борыш жүктемесі қалай есептеледі
Борыш жүктемесінің коэффициенті немесе БЖК адамның барлық несиесі бойынша ай сайынғы төлемдерінің орташа айлық табысына қатынасын көрсетеді. Шекті мәні — 0,5, яғни табыстың 50%-ы.
Бұл көрсеткіш адамның қазіргі міндеттемелері мен жаңа қарызын өтей ала ма деген сұраққа жауап беруге көмектеседі. Сондықтан есептеу кезінде екі бөлігі де маңызды: қарыз алушының табысы және несие төлемдері.
Табыс 500 мың теңге болса, несиеге қанша төлеуге болады
Орташа айлық табыс 500 мың теңге болса, несиелер бойынша жалпы төлем 250 мың теңгеден аспауға тиіс. Бұл — барлық қарызды қосып есептегендегі шек.
Жаңа қарызға өтінімді бағалағанда банк қарыз алушының қазіргі міндеттемелерін де ескеруі керек. Тек болашақ төлемге қараса, борыш жүктемесін толық бағалау мүмкін болмайды.
Тексеруден кейін жаңа несие беруден бас тартуы мүмкін бе
Тексерудің басталуы қарыз алушыларға өздігінен қосымша шектеу енгізбейді. Борыш жүктемесінің шегі бұрынғыдай — орташа айлық табыстың жартысы.
Алайда дұрыс есеп жаңа өтінім бойынша шешімге әсер етуі мүмкін. Егер төлемдер рұқсат етілген деңгейден асып кетсе, қарыз алушыға несие беруден бас тартылуы мүмкін. Бұл — есепті тексерудің ықтимал салдары, несие беруге жарияланған тыйым емес.
ҚНРДА 11 банкте нені тексереді
Жаңа процесс Debt Service Review, қысқаша DSR деп аталады. Оның міндеті — банктердің БЖК-ні дұрыс есептейтінін, клиенттердің табысы мен несие міндеттемелерін дұрыс бағалайтынын тексеру.
Тұрақты тексерулерді бастамас бұрын агенттік сегіз банкте пилоттық жоба жүргізді. Ол есептеу тәсілдерінде айырмашылық барын анықтады. «Пилоттық жобаның қорытындысы DSR-ді тұрақты қадағалау процесіне енгізу қажет екенін растады», — деп хабарлады ҚНРДА.
Агенттік есептеу тәжірибесін біріздендіруді көздеп отыр. Оның бағалауынша, борыш жүктемесін төмен бағалау банктер үшін тәуекелді арттырып, азаматтардың қарызға батуын күшейтеді.
Тексеру қорытындысы бойынша не болады
ҚНРДА анықталған бұзушылықтардың сипаты мен елеулілігін бағалайды. Содан кейін агенттік қадағалау шараларын және банктердің кемшіліктерді түзету жоспарлары қажет пе деген мәселені қарайды.
Нәтижелер БЖК-ні есептеу талаптарын өзгерту жөніндегі ұсыныстарды дайындауға да пайдаланылады. Әзірге сөз алдағы ұсыныстар туралы болып отыр: тексерудің басталуы мұндай өзгерістер қабылданып қойды дегенді білдірмейді.
Қарапайым тілмен айтқанда
Жаңа несиеге өтінім бермес бұрын барлық ай сайынғы төлеміңізді орташа айлық табысыңызбен салыстырыңыз. Болашақ қарыздың төлемін қосқанда, жалпы сома табыстың жартысынан аспауға тиіс.
Табысыңыз 500 мың теңге болса, төлемдердің жалпы сомасын 250 мың теңгелік шекпен салыстырыңыз. Енді 11 банкте дәл осы арақатынастың дұрыс есептелуі тұрақты түрде тексеріледі.
