Қазақстанның бөлшек электрондық коммерция нарығы 2025 жылдың қорытындысы бойынша 4,92 трлн теңгеге жетті. Бір жыл ішінде қазақстандықтар 363 млн онлайн-транзакция жасады, делінген Mastercard зерттеуінде.
Нарық көлемі 25%-ға өсті, ал транзакциялар саны бірден 99%-ға артты. Бұл тұтынушылық мінез-құлықтың өзгергенін көрсетеді: онлайн-сатып алулар жиірек әрі күнделікті сипатқа ие бола бастады, бірақ бір сатып алудың сомасы азайған.
Орташа чек екі есеге жуық төмендеді
Онлайн-сатып алудың орташа чегі 2023 жылғы шамамен 25 мың теңгеден 2025 жылы 14 мың теңгеге дейін қысқарды. Жалпы айналым мен транзакциялар санына негізделген есеп бір операцияға шамамен 13,6 мың теңгені құрайды.
Сонымен бірге сұраныс құрылымы да өзгеруде. Дәстүрлі түрде ең қымбат тауар санаттарының бірі саналатын электрониканың үлесі 37%-дан 26%-ға дейін төмендеді. Бұл ретте үйге арналған тауарлардың, киімнің, аяқ киімнің, аксессуарлардың және тұрақты тұтынылатын басқа да санаттардың маңызы артты.
Зерттеу деректері бойынша, түрлі жас топтарындағы респонденттердің 72%-дан 78%-ға дейінгісі соңғы сатып алуын интернет арқылы жасаған. Қазақстандықтар орта есеппен айына екі-үш рет онлайн-тапсырыс береді, ал таңдаудың басты факторы баға болып қала береді.
Шетелдік алаңдар өз позицияларын күшейтуде
Нарықтың негізі ретінде әзірге ішкі e-commerce қалып отыр: 2025 жылы оның үлесіне айналымның 77%-ы немесе 3,77 трлн теңгесі тиесілі болды. Тағы 1,15 трлн теңгені шетелдік алаңдардағы сатып алулар қамтамасыз етті.
Бұл ретте трансшекаралық сауда тезірек өсуде. Оның нарықтың жылдық өсіміне қосқан үлесі шамамен 22%-дан 39%-ға дейін көтерілді, ал трансшекаралық сегменттің көлемі 50%-ға артты. Сауалнамаға қатысқан пайдаланушылардың 67%-ы шетелдік алаңдарда сауда жасайтынын айтқан.
Шетелдік маркетплейстерде қазақстандықтар көбінесе киім, аяқ киім, аксессуарлар мен электрониканы сатып алады. Жергілікті алаңдарда үйге арналған тауарлар мен автомобиль заттарына сұраныс басымырақ.
Бизнес одан әрі өсуге үміттенеді
Сауалнамаға қатысқан компаниялардың 81%-ы алдағы 12 айда онлайн-сату үлесін арттыруды жоспарлап отыр. Сатушылардың 71%-ы өз бизнесінің келешегіне оң баға береді.
Кәсіпкерлердің көпшілігі бірден бірнеше сату арнасын қолданады: 80%-ы офлайн нүктелерін сақтайды, 67%-ы әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы тапсырыс қабылдайды, 54%-ы маркетплейстерде жұмыс істейді. Зерттеуге қатысушылардың 13%-ында жеке интернет-дүкені немесе мобильді қосымшасы бар.
Нарықты одан әрі дамытудың басты шарттары ретінде өңірлік логистика, төлем инфрақұрылымы, тауарларды қайтарудың ыңғайлылығы, сатып алушыларды қорғау және сатушылар үшін түсінікті жұмыс шарттары аталды.
Mastercard болжамы бойынша, 2030 жылға қарай Қазақстандағы e-commerce көлемі 11,1 трлн теңгеге жетуі мүмкін — бұл 2025 жылғы көрсеткіштен шамамен 2,3 есеге көп. Жылдық орташа өсу қарқыны 18% деңгейінде күтіледі, ал трансшекаралық сауданың үлесі 23%-дан 32%-ға дейін артуы мүмкін.
Зерттеу физикалық тауарлардың бөлшек онлайн-саудасын қамтиды. Негізгі есепке қызметтер, авиабилеттер, ойын-сауық, B2B- және C2C-мәмілелер, сондай-ақ жедел жеткізу сегменті кірген жоқ. Талдаудың негізіне ішкі нарық бойынша Ұлттық статистика бюросының деректері және трансшекаралық сатып алулар бойынша Mastercard-тың транзакциялық статистикасы алынды.
