Глеб Штрайб өнер саласына қаржы саласынан келді. Үш жыл өткен соң оның Arts.me платформасында 750-ден астам суретші тіркелді.
Өзіңіз туралы, өткен тәжірибеңіз (бэкграунд) жайлы қысқаша айтып берсеңіз. Өңірдегі технологиялық маркетплейстердің капитал тарту жолдары туралы венчурлік қорлар мен періштелерден инвестиция тарту жөніндегі каталогымыздан оқи аласыздар.
Мен Швейцарияда қаржыгер мамандығы бойынша білім алдым және сол жерде кәсіби мансабымды бастадым. Сонымен қатар, мінезім бойынша мен классикалық жалдамалы маманға қарағанда көбірек кәсіпкермін: маған әрқашан шешімдерді өзім қабылдау, олар үшін жеке жауапкершілік алу және өзім құрып, дамытып жатқан бизнеспен тікелей байланыста болу өте маңызды болды.
Кәсіби өмірімнің басым бөлігінде мен халықаралық клиенттермен және нарықтың өзіндік ерекшелігі бар, бөлшек емес сегментімен жұмыс істейтін қаржы саласындағы жеке жобаларыммен және компанияларыммен айналысып келемін. Әр кезеңде мен Швейцарияда, Гонконгта, Қазақстанда және Кипрде өмір сүріп, жұмыс істедім, сондықтан менің кәсіби тәжірибем айтарлықтай халықаралық ортада қалыптасты.
Қазақстанда бизнес бастау және бір мезгілде өнер саласында бизнес жүргізу — мен үшін бірдей жаңа тәжірибе болды. Бұл басында қаржыгер ретіндегі негізгі қызметімнен тыс, өзіме арналған жанама инвестициялық жобалардың бірі болған батыл эксперимент еді. Уақыт өте келе ол кәсіпкерлік тәжірибем мен бизнес-процестерді түсінуімді толық қолдана алған толыққанды бизнеске ұласты. Бұл ретте өнер маған жат емес — бұл менің өмірімнің бір бөлшегі, ата-анам да осы салада, мені үнемі музыка, кескіндеме және әдебиет қоршап өсті.
Редакциядан: бұған дейін Глеб қаржылық білімін Швейцарияда алғанын және 2007 жылдан бері Еуропа мен Азияда қаржы саласында жұмыс істегенін айтқан болатын.
Arts.me идеясы қалай туындады?
Біз суретті кәдімгідей қолжетімді өнімге айналдырғымыз келді — ол қазірдің өзінде бізді қоршап тұрған сияқты: Алматыдағы Арбатта сатылады, интерьер дизайны студияларында бар, галереяларда бар. Бірақ осының бәрі офлайн, ескі тәсілмен жүзеге асады. Ал нарықтағы картиналардың бар-жоғын көрсететін және Еуропа мен Америкадағыдай бөлшек сауда үшін сатып алуды өте ыңғайлы ететін заманауи маркетплейсті мен байқамадым.
Бастапқыда жобаны басқа елде жасағымыз келген, бірақ жағдай солай болып, мен Қазақстанға келдім — бұған өте қуанышты болдым. Мақсат — өнерді қолжетімді ету. Классикалық галереялар өнерді терең түсінетін адамдардың тар сегментіне ғана назар аударады. Қарапайым бюджеті мен арнайы білімі жоқ қарапайым адам мұндай галереяларды айналып өтеді, тіпті кіруге қаймығады: баға үстемесі бар екенін түсінеді, бірақ өзі бағалай алмайды, алданып қаламын ба деп қорқады. Біз барлық суретшілер үшін ашық, максималды түрде ашық әрі түсінікті ресурс — таңдаулыларға арналған витрина емес, демократиялық әрі либералды платформа жасауға шешім қабылдадық.
Хронологиясы: 2022 жыл — алғашқы қадамдар. 2023 жылы IT бөлігін аяқтап, сату мен маркетингті бастадық. 2024 жылы өзімізді сенімдірек сезіне бастадық. Ал 2025–2026 жылдары жақсы өсім басталды.
760 суретші және платформада 2 200 картина
Қазір платформада қанша белсенді суретші бар?
Сайтта арнайы live-есептегіш бар. Сұхбат беру кезінде — 760 суретші тіркелген. Бұл Орталық Азиядағы ең үлкен платформа деп сенімді түрде айтуға болады. Тіркелген суреттер саны 2 200 — бұл дәл қазір сатып алуға болатын картиналар. Суретшілердің шамамен 95%-ы — Қазақстаннан, біз әзірге көрші нарықтарға күш шашпауды саналы түрде ұйғардық.
Орта есеппен бір суретшіге үш картинадан келеді. Бұл ерекше көрсеткіш: әдетте мұндай ресурстарда немесе галереяларда лобби жасалатын бір-екі «жеткізуші», яғни ірі суретшілер ғана болады. Бізге портфолиосында 100–200 картинасы бар коллекционерлер келген — біз мұндай модельден бас тарттық. Ереже барлық қатысушылар үшін портфолио көлеміне қарамастан бірдей. Осы шешімге байланысты төрт-бес туристік галерист кетіп қалды. Қазір күн сайын бір-екі жаңа суретші және шамамен он жаңа картина қосылады — бұл жол басында күнара бір сурет қосылатын кезбен салыстырғанда, айына жүзден астам жаңа сурет деген сөз.
Комиссия: компаниялар үшін 35%, жеке тұлғалар үшін 57%-ға дейін
Суретшілерге арналған комиссия туралы айтып бересіз бе?
Комиссия толық ашық, сайттың заңдық ақпарат бөлімінде көрсетілген. Бізбен компания немесе ЖК (жеке кәсіпкер) ретінде жұмыс істейтіндер үшін бекітілген мөлшерлеме — 35%. Оның 6–7%-ы сыртқы шығындарға кетеді: логистика, эквайринг/банк, картиналарды сақтандыру. Командаға және сайтты ұстап тұруға шамамен 25% қалады. Бұл пайыз көбінесе 75%-дан асып кететін онлайн-галереялардың үстеме бағасынан, сондай-ақ суретшілер міндетті ақылы жазылымға қосымша 35–60% төлейтін картиналардың жаһандық маркетплейстерінен әлдеқайда төмен екенін атап өту маңызды. Бізде мұндай жазылым ақысы мүлдем жоқ.
Біз сондай-ақ суретшілердің басым көпшілігі кәсіпкер емес екенін түсіндік. Көбісі тіпті ЖК дегеннің не екенін білмейді, суреттерін Арбатта немесе әлеуметтік желілер арқылы тікелей достарына сатып үйренген. Біз үшін мұндай адамдарға да өз өнер туындыларын сатуға мүмкіндік беру өте маңызды болды. Көбінесе үй шаруасындағы әйелдің салған суреті бухгалтері мен қолөнершілер тобы бар, суреттер конвейермен салынатын компаниялардың жұмысынан әлдеқайда үлкен сүйіспеншілікпен және сапалы жазылады. ЖК тіркемеген жеке тұлғалар үшін біз салық пайызын ұстап қалуға міндеттіміз — бұл базалық 35%-ға қосымша орта есеппен 20–22%, сондықтан қорытынды комиссия 57%-ға дейін жетуі мүмкін. Айта кету керек, көптеген интернет-дүкендер қосымша шығындар мен тәуекелдер туғызатындықтан, мұндай жұмыс үлгісінен мүлдем бас тартқан.
Суретшілердің шағымдарының көпшілігі қаржылық емес, техникалық сипатта
Суретшілермен түсініспеушіліктер, шағымдар болды ма?
Шағымдар болды. Біз суретшілерге сатып алушылар сияқты қараймыз — олар да дәл сондай маңызды стейкхолдер, сондықтан оларды үнемі тыңдауға тырысамыз. Шағымдардың 90%-ы техникалық сипатта: «жүктей алмай жатырмын», «бір нәрсе істей алмай тұрмын». Көптеген суретшілер кәсіпкер емес және IT жағынан тәжірибесі аз — іс жүзінде браузері ескірген немесе адам тиісті жолақты толтырмаған болып шығады. Мәндік сұрақтар да бар — неге картиналар сатылмай жатыр, неліктен осындай баға қойылды деген сияқты. Мұндайда біздің қалай жұмыс істейтінімізді түсіндіру керек. Бізде ақылы алға жылжыту мүлдем жоқ, ақша төлеп картинаны жоғары көтеруге болмайды.
Кері байланыс конструктивті болған жағдайда, біз оған әрдайым құлақ асамыз. Мысалы, суретшілер өтініш білдіргеннен кейін біз сайттағы картиналарға арналған бейнеформатты қостық. Төлем бойынша мерзімдерге қатысты шағым болған еді: ҚР заңы бойынша сатып алушының тауарды қайтаруға 20 күні бар, бұрын біз суретшінің ақшасын осы уақыт бойы ұстап тұратынбыз. Суретшілерге бұл ұнамады — олар ақшаны бірден алғысы келді. Бізде тауарды қайтару іс жүзінде болмайды, сондықтан тетікті өзгерттік: егер сатып алушыдан бәрі жақсы деген кері байланыс түссе, біз ақшаны суретшіге дәл сол күні аударамыз.
Бәсекелестер «бірінші платформа» атағына таласуда — Штрайб модель айырмашылығын алға тартады
Қазақстан нарығында қандай бәсекелестер бар?
Нарықта біз құрметпен қарайтын бұрыннан келе жатқан ойыншылар бар — олардың атын атап, түсін түстемей-ақ қояйын. Нарық қатысушыларының бірімен тіпті пікірталас болған: ол осындай платформаның бізден бұрын да болғанын, сондықтан біздің «бірінші платформамыз» шындыққа сәйкес келмейтінін айтты. Бірақ мен өз сөзімде тұрамын: кез келген адам бағасын бізбен келіспей-ақ және «ұнайды — ұнамайды» модерациясынсыз картинаны өз бетінше жүктей алатын дәл мұндай форматтағы платформа Қазақстанда болған жоқ және әлі де жоқ. Ұқсас ресурстар бар, бірақ онда бәрібір ассортиментті біреу қолдан жасайды — бұл ашық маркетплейске қарағанда онлайн-галереяға жақынырақ.
Біздің сегментте — Қазақстанда да, Орталық Азияның басқа елдерінде де — мен IT жағынан да, суретшілер саны жағынан да тікелей бәсекелестерді көріп тұрған жоқпын. Әлемде осы нарықта көп жылдар бойы жұмыс істеп келе жатқан ірі жаһандық ойыншылар бар. Біз олардың бірімен серіктестік орнатуға тырыстық, бірақ оларға біздің нарық жай ғана қызық емес: тым кішкентай, олар оны тіпті жарнамаламайды және біз сияқты қазақстандық салықтық ерекшеліктерге бейімделген сервистер жасамайды.
АХҚО және Astana Hub: қолдау бар, бірақ Қазақстаннан тыс кеңею әзірге кейінге шегерілді
Шетелдік азамат ретінде саған Astana Hub және АХҚО-мен (МФЦА) жұмыс істеу қалай болды?
Қазақстан тұтастай алғанда осы бағытта өте жақсы дамыған, қолдау бар. АХҚО-мен менің өнер саласындағы емес, қаржы саласындағы басқа компаниям бойынша тәжірибем бар, және ол жақтағы қолдау өте жақсы болды. Astana Hub-пен де біраз уақыт жұмыс істедік, кейін шықтық: қолдау бар, мамандар көмектеседі, бірақ бұл көбінесе кеңестер мен мүмкіндіктер — іс-шараларға, конференцияларға қатысу. Бұл құнды, бірақ өнімге байланысты. Arts.me үшін қазіргі кезеңде мұндай қажеттілік азырақ. Егер қажет болса, айтарлықтай көп мүмкіндіктер алуға болар еді деп ойлаймын.
Болашаққа қандай жоспарлар бар?
Ұзақ уақыт бойы біздің аман қалатынымыз немесе қалмайтынымыз мүлдем белгісіз болды — көп ақша жұмсадық, тек өткен жылы ғана шығындардан шыға бастадық. Қазір жағдай сәл жеңілірек, біз пайдаға шығып келеміз. Ауқымды кеңею туралы идея болған, бірақ қағаз жүзінде бұл оңай көрінгенімен, іс жүзінде күрделі процедура: суретшілер базасын өсіру, олармен қарым-қатынас орнату. Кеңею тек сырт көзге ғана оңай болып көрінеді, ол үлкен көңіл бөлуді, күш пен уақытты талап етеді. Сондықтан әзірге бұл жоспардан бас тартуды ұйғардық.
Жанымызда Өзбекстан, Қырғызстан, Әзербайжан бар — жергілікті тамаша суретшілері бар және нарығы әлі толық дамымаған өңірлер. Бірақ қазіргі басты мақсат — Қазақстанға назар аударып, өнер сүйер қауым үшін бұл қажеттіліктің қалай өтелетінінің нағыз мықты үлгісіне айналу.
Жобаны бастар алдында өзіме берер кеңес
Ал осының бәрін бастар алдында өзіңізге қандай кеңес берер едіңіз?
Сәттілік пен сәтсіздікке жеңілірек қарау керек — өмірде жоспар қағаздағыдай тегіс орындала бермейді. KPI, метрикалар бойынша жоспарлар, трекерлер мен жаттықтырушылар үйрететін нәрселердің барлығы әрқашан ойлағандай бола бермейді. Шынайы өмір әлдеқайда күрделірек.
Arts.me — қазақстандық суретшілердің картиналарын сатып алуға арналған онлайн-платформа, 2022 жылдың соңынан бері жұмыс істейді. Сайты — arts.me, жобаның Instagram парақшасы — @artsme.kz.
Сұхбатты Raem.kz үшін Раимбек Искендиров дайындады.
Стартаптарға арналған салықты оңтайландыру және үнемдеу туралы Astana Hub аясындағы IT-жобаларға салықтық жеңілдіктер бойынша зерттеуімізден толығырақ оқыңыздар.
