Қазақстанның жаңа KazSat-3R байланыс спутнигін қытайлық China Great Wall Industry Corporation (CGWIC) жеткізуі мүмкін. Бұл туралы 15 қазанда конкурстың үш қатысушысына сілтеме жасап салалық ComNews басылымы хабарлады. Аппарат ресейлік кәсіпорын еуропалық Thales Alenia Space қатысуымен жасаған қазіргі KazSat-3 жерсерігін алмастыруы тиіс.
Жеңімпаз туралы ресми хабарлама әлі жарияланған жоқ. Басылымның мәліметінше, іріктеу нәтижелерін әлі үкімет бекітуі керек, содан кейін Республикалық ғарыштық байланыс орталығы келісімшарт жасасуы қажет. Сондықтан қытайлық компанияға түпкілікті тапсырыс ресімделді деп айтуға әлі ерте.
Ғарыш жүйесінің алдын ала құны бұған дейін 87,2 млрд теңгеге бағаланған болатын. Жоба пайдалану мерзімі 2029 жылы аяқталатын спутникті жоспарлы түрде ауыстыру үшін қажет.
Келісімшарт үшін бес компания таласты
Қатысуға төрт елден бес компания өтінім берген: қытайлық CGWIC пен Shanghai Engineering Center for Microsatellites, ресейлік «Главкосмос», түркиялық Turkish Aerospace Industries және финляндиялық ReOrbit Oy. Үміткерлердің осындай құрамын бұған дейін Республикалық ғарыштық байланыс орталығы жариялаған еді.
ComNews дерегінше, финалдық кезеңге екі қытайлық компания өтіп, комиссия таңдауды CGWIC пайдасына жасаған. Қазіргі KazSat-3 өндірушісі — «Решетнёв» кәсіпорнының мүддесін білдірген «Главкосмос» басылым ақпаратына қарағанда, біліктілік кезеңінде шығып қалған. Мұндай шешімнің себептері ресми түрде айтылған жоқ.
Қазіргі бәсекелестіктің тарихы бар. 2011 жылы KazSat-3 жасау үшін де «Решетнёв» пен CGWIC өзара бақ сынасқан болатын. Сол кездегі байқау өтпеді деп танылып, кейін Қазақстан ресейлік кәсіпорынмен келісімшарт жасасты. Арада 15 жыл өткенде қытайлық компания оны алмастыратын тапсырысты алуы мүмкін.
Жобаны қалай қаржыландыру жоспарланған
KazSat-3R спутнигін жасаудың болжамды құны 2025 жылы-ақ жарияланған еді. Ол кезде республикалық бюджеттен 40,3 млрд теңге және Республикалық ғарыштық байланыс орталығының меншікті қаражатынан 46,9 млрд теңге бөлу көзделген болатын.
Бұл CGWIC-пен жасалған келісімшарттың жарияланған бағасы емес, жобаның алдын ала бағалауы ғана. Ықтимал мәміленің түпкілікті коммерциялық шарттары әзірге ашылмады.
2026 жылдың шілдесінде үкімет жаңа ғарыш жүйесін құруға резервтен 10,4 млрд теңге бөлінгені туралы хабарлады. Қаулыға премьер-министр Олжас Бектенов қол қойған. Бұл қаражат KazSat-3-ті алмастыру жобасын іске асыруға бағытталған.
Жеткізушіні іздеу әлеуетті қатысушылардың неғұрлым кең шеңберінен басталды. Салалық министрліктің мәліметінше, шақыртулар 40-тан астам ғарыш техникасын өндірушіге жіберілген. 14 компания, соның ішінде екі қазақстандық компания қызығушылық білдірді. 2025 жылдың желтоқсанында оларға ішкі іріктеуге қатысуға шақыртулар жолданған.
Қазақстанға KazSat-3-ті ауыстыру не үшін қажет
Қазіргі KazSat-3 Байқоңырдан 2014 жылғы 28 сәуірде ұшырылды. Оператордың мәліметінше, аппаратты академик М. Ф. Решетнёв атындағы «Ақпараттық спутниктік жүйелер» ресейлік кәсіпорны Италияның Thales Alenia Space компаниясымен бірлесіп жасаған.
Спутниктің пайдалану мерзімі 2029 жылдың соңына дейін белгіленген. Ауыстыратын аппарат KazSat ұлттық байланыс жүйесінің жұмысын жалғастыру үшін қажет. Ресми жоспарларда оны құру телекоммуникациялық инфрақұрылымды дамытумен және интернетке қолжетімділікті кеңейтумен байланыстырылған.
Жүйе қазірдің өзінде бар нарыққа қызмет көрсетеді. Үкіметтің 2026 жылғы шілдеде жарияланған дерегіне сәйкес, оның ресурстарын 19 байланыс операторы және екі миллионнан астам телехабар тарату абоненті пайдаланады. KazSat базасында деректерді беру, телехабар тарату, мобильді байланыс және интернетке қолжетімділік қызметтері көрсетіледі. Бұл көрсеткіштер жалғыз аппаратқа ғана емес, бүкіл KazSat жүйесіне қатысты.
Операторлар мен олардың клиенттері үшін спутникті ауыстыру KazSat-3 пайдалану мерзімі аяқталғаннан кейін де қызметтердің үздіксіздігін қамтамасыз етуі тиіс. Сондықтан жаңа аппаратты дайындау, ұшыру және пайдалануға беру мерзімдері қолданыстағы байланыс инфрақұрылымы үшін маңызды мәнге ие.
CGWIC деген кім
China Great Wall Industry Corporation 1980 жылы құрылған және Қытайдың CASC мемлекеттік аэроғарыш корпорациясының құрамына кіреді. Компания коммерциялық ұшырулармен, спутниктік жүйелерді жеткізумен және ғарыш саласындағы халықаралық ынтымақтастықпен айналысады.
Оның халықаралық жобалардағы рөлі қытайлық аэроғарыш өнеркәсібі кәсіпорындарын тарта отырып, спутникті жеткізуді және ұшыру қызметтерін ұйымдастыруды қамтуы мүмкін. KazSat-3R бойынша жұмыстардың нақты бөлінісі тапсырыс шарттары жарияланғаннан кейін белгілі болады.
Егер таңдау туралы мәліметтер расталса, Қазақстан спутниктік инфрақұрылымның негізгі элементтерінің бірін жаңарту кезінде бас шетелдік жеткізушісін ауыстырады. Мұндай көшудің шарттарын нәтижелер ресми жарияланғаннан және келісімшарт параметрлері — құны, мерзімі, техникалық сипаттамалары мен мердігердің міндеттемелері көрсетілгеннен кейін бағалауға болады.
