Каспий теңізінің түбіне шамамен 600 тонна талшықты-оптикалық кабель төселді. Ұзындығы 380 шақырым болатын желі қазақстандық Ақтау мен әзірбайжандық Сумгайыт қалаларын байланыстырды. Қазақстан бұл бағытты Қытай мен Еуропа арасында деректер тасымалдаудан түсетін табысты арттыру үшін пайдалануды көздеп отыр.
2026 жылғы 15 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев пен Ильхам Әлиев Транскаспий талшықты-оптикалық байланыс желісінің ресми іске қосылу рәсіміне қатысты. Жобаны «Қазақтелеком» мен AzerTelecom бірлескен CaspiLink кәсіпорны арқылы жүзеге асырды.
Магистральдың жобалық өткізу қабілеті секундына кемінде 400 терабитті құрайды. Бұл байланыс операторларының, деректер орталықтары мен бұлттық сервистердің мүмкіндіктерін кеңейтетін қосымша халықаралық арна болмақ.
600 тонна кабель Каспийге қалай жеткізілді
Суасты желісінің құрылысы теңіз түбін зерттеуден басталды. Мамандарға қауіпсіз трассаны таңдау, рельефті және жұмыстарды жүргізудегі шектеулерді ескеру қажет болды. Инженерлік ізденістер мен рұқсаттарды дайындағаннан кейін команда теңізге кабель төсеуге кірісті.
Кабельдің өзі Қытайдағы зауытта дайындалды. «Қазақтелеком» басқарма төрағасы Бағдат Мусиннің айтуынша, өндірісте жапондық технология пайдаланылған. Қытайдың оңтүстік бөлігінен Каспий теңізіне шамамен 600 тонна кабельді жеткізу арнайы көлік жабдықтарын қажет етті.
Теңіздегі жұмыстар 2026 жылдың шілдесінде басталды. Оған су сыйымдылығы 20 мың тоннадан асатын мамандандырылған кеме тартылды. Төсеу жұмыстары тәулік бойы жүргізіліп, суасты учаскесінің аяқталғаны 5 тамызда жарияланды.
Бұдан кейін жобаға жағалаудағы инфрақұрылым, жабдықтарды қосу және жүйені техникалық дайындау қажет болды. Сондықтан теңізге төсеу мен қазан айындағы іске қосу рәсімі — халықаралық магистральды құрудың екі бөлек кезеңі.
Қазақстан неден табыс таппақ
Коммерциялық есеп халықаралық деректер транзитімен байланысты. Қазақстан шетелдік операторлар мен технологиялық компанияларға Азия мен Еуропа желілері арасында ақпарат беру үшін өз инфрақұрылымын ұсына алады.
Бағдат Мусин Қазақстанның Еуропа мен Қытай арасындағы интернет-трафик транзитіндегі үлесін 3%-дан 10%-ға дейін арттыру мақсатын қойды. Оның бағалауынша, әлеуетті табыс $150–200 млн құрауы мүмкін.
Бұл сома әзірге болжам болып қала береді. Оны жобаның алынып қойған кірісі немесе таза пайдасы деп санауға болмайды. Мұндай әлеуетті жүзеге асыру үшін операторларға клиенттер тартып, жаңа бағытты коммерциялық тұрғыда жүктеу қажет.
Магистраль экономикасы арнаның сұранысқа ие болуына, шарттардың жағдайына және инфрақұрылымға қызмет көрсету құнына байланысты болады. Кабельдің болуы байланыс қызметтерін сату мүмкіндігін жасайды, бірақ мәлімделген табысқа өздігінен кепілдік бермейді.
Желінің құрылысы мен одан әрі пайдаланылуына CaspiLink жауап береді. Жоба бюджеттен қаржы тартпай, операторлардың өз қаражаты есебінен қаржыландырылуда.
Әзірбайжан арқылы өтетін бағыт не үшін қажет
Транскаспий желісі Қазақстанның Қытайға шығатын жерүсті желілерін Әзірбайжанның телекоммуникациялық инфрақұрылымымен байланыстырады. Ары қарай деректер Кавказ арқылы Еуропа бағытына жіберіле алады. Қара және Жерорта теңіздерінің суасты кабельдік жүйелеріне қосылу мүмкіндігі қарастырылған.
Қазақстан үшін бұл халықаралық маршруттарды таңдау мүмкіндігін кеңейтеді. Қосымша байланыс операторларға деректерді тасымалдауды ұйымдастыру мен байланыс арналарын резервтеу кезінде мол мүмкіндік береді.
Жоба дата-орталықтар үшін де ерекше қызығушылық тудырады. Серверлерді орналастырып, шетелдік клиенттерге қызмет көрсететін компанияларға байланыс сапасы тұрақты, өткізу қабілеті жоғары халықаралық арналар қажет. Бұл бұлттық платформаларға, деректерді сақтауға және жасанды интеллект есептеулеріне тікелей қатысты.
Бұл ретте 400 Тбит/с жобалық қуаттылық магистральдың техникалық мүмкіндігін сипаттайды. Ол ашылғаннан кейін бұл көлем бірден клиенттік трафикке толады немесе қазақстандықтардың үйіндегі интернет автоматты түрде жылдамдайды дегенді білдірмейді.
Ресми іске қосудан кейін не күтіп тұр
15 қазандағы рәсімде желінің ресми іске қосылғаны жарияланды. Сонымен қатар жобаның техникалық кестесінде іске қосу-баптау жұмыстары мен сынақтардың жалғасатыны көрсетілген, ал толыққанды пайдалануға беру 2026 жылдың соңына дейін жоспарланған.
Нәтижені бағалау үшін енді коммерциялық көрсеткіштер маңызды болмақ: бағытты қандай операторлар пайдалана бастайды, өткізу қабілетінің қанша бөлігі сатылады және жоба қатысушылары қандай табыс алады.
Қазақстан Каспий арқылы суасты байланысын орнатты. Ендігі кезең — оны халықаралық деректер тасымалдау нарығында жоғары сұранысқа ие қызметке айналдыру.
