Ақтау мен Әзербайжанның Сумгайыты арасында Каспий түбімен 390 шақырым талшықты-оптикалық байланыс желісі тартылды. Бұл туралы үкімет отырысында цифрлық даму министрі Жаслан Мәдиев хабарлады.
Суасты магистралі Қазақстан арқылы Еуропа мен Азия арасындағы жаңа цифрлық дәліздің бір бөлігіне айналуы тиіс. Үкімет қазан айында транскаспийлік жобаны толық аяқтауды уәде етіп отыр.
Физикалық тұрғыдан кабель Каспийдің екі жағалауын қосып тұр. Бірақ төсеудің аяқталуы бүкіл инфрақұрылымның коммерциялық дайындығын әлі білдірмейді.
Не салынды және қашан іске қосылады
Теңіз төсеуінің аяқталғаны туралы AzerTelecom 6 тамызда хабарлаған болатын. Сол кезде әзербайжандық тарап Ақтау мен Сиязань арасындағы негізгі оптикалық арнаны салудың аяқталғанын және резервтік бағыт бойынша жұмыстың жалғасып жатқанын атап өтті.
Қазақстан үкіметінің қазан айындағы мәлімдемесі жақын арадағы мерзімдерді нақтылайды: билік айдың соңына дейін құрылысты толық аяқтап, желіні пайдалануға беруді жоспарлап отыр.
Жоба қатысушыларының жарияланымдарында ұзындық бойынша сәйкессіздік бар: AzerTelecom бұған дейін теңіз учаскесінің 380 шақырымы туралы жазған, ал үкімет есебінде 390 шақырым көрсетілген. Бұл айырмашылық нақты трассалаумен немесе жағалаудағы тәсілдерді есепке алумен байланысты болуы мүмкін.
Жоба кімге тиесілі және мұндағы табыс қайда
Жобаны «Қазақтелеком» мен AzerTelecom бірлесіп жүзеге асыруда. Қазақстандық оператордың жылдық есебіне сәйкес, бірлескен кәсіпорындағы тараптардың әрқайсысының үлесі 50%-ды құрайды.
Сол есепте жобаның құны 23 млрд теңге деңгейінде көрсетілген. Бұл 2024 жылғы жарияланған бағалау болып табылады, іске қосу сәтіндегі шығындардың расталған түпкілікті сомасы емес. Құжат сондай-ақ суасты кабелі жерүсті желілерімен қосылуы тиіс Ақтаудағы жағалау инфрақұрылымын дайындауды сипаттайды.
Мұндай инфрақұрылымның коммерциялық логикасы — сыйымдылық пен деректерді беру қызметтерін сату. Сатып алушылар халықаралық арналарға мұқтаж байланыс операторлары мен басқа да компаниялар бола алады. Транзиттік маршрут бойынша контейнерлерді тасымалдаудың орнына мұнда деректер беріледі, ал төлем қолжетімді өткізу қабілеті мен қызмет көрсету шарттары үшін жүргізіледі.
Алайда техникалық сыйымдылық өздігінен түсімді анықтамайды. Бизнесті бағалау үшін келісімшарттар, желінің жүктемесі, тарифтер және пайдалану шығындары туралы мәліметтер қажет. Төсеуді аяқтау туралы хабарламаларда бұл көрсеткіштер ашылмаған.
400 Тбит/с өткізу қабілеті нені білдіреді
Секундына 400 терабит — бұл жиынтық өткізу қабілетінің секундына 400 мың гигабиті. Бұл көрсеткіш жеке үй қосылымының жылдамдығына емес, магистральдық жүйеге қатысты.
AzerTelecom материалдарындағы тұжырымдар да әртүрлі: 2025 жылдың маусымында компания 400 Тбит/с дейінгі қуат туралы жазды, ал 2026 жылдың тамызында — 400 Тбит/с астам қуат туралы хабарлады. Сондықтан бұл шаманы жүйенің мәлімделген ауқымы ретінде қабылдау керек. Ол жұмыстың алғашқы күнінде қанша сыйымдылық іске қосылып, клиенттерге сатылатынын растамайды.
Пайдаланушы үшін магистральдің іске қосылуы оның тарифінің автоматты түрде өсуін білдірмейді. Пәтерге немесе кеңсеге дейінгі интернет бірнеше желілер арқылы өтеді және шектеу кез келген учаскеде болуы мүмкін. Жаңа халықаралық желі ең алдымен операторлардың маршруттарды таңдау және жүктемені бөлу мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Неліктен Каспий арқылы кабель Еуропаға бағыт деп аталады
Суасты учаскесінің өзі Әзербайжанда аяқталады. Ол ұзағырақ желінің құрамында Еуропалық бағытқа айналады.
AzerTelecom оны Қазақстан, Әзербайжан, Грузия, Түркия және Болгарияны қамтитын цифрлық дәліз — Digital Silk Way бастамасына жатқызады. Осылайша, Каспий учаскесі екі жағалаудың инфрақұрылымын байланыстырады, ал әрі қарай беруді маршруттың басқа бөліктері қамтамасыз етеді.
«Қазақтелеком» бұған дейін жобаны Еуропа мен Азия арасындағы деректер транзитімен, қолданыстағы бағыттарды резервтеумен және Қазақстанда халықаралық цифрлық хабты дамытумен байланыстырған болатын.
Баламалы жолдың практикалық құндылығы — байланыстың бір бағытына тәуелділікті азайту мүмкіндігі. Бірақ резервтеу операторлар баламалы арналарды нақты қосып, трафикті ауыстыруды баптаған кезде ғана жұмыс істейді. Картада кабельдің болуы әлі бүкіл желінің тұрақтылығын сипаттамайды.
Бұл қазақстандық дата-орталықтарға не үшін қажет
Халықаралық байланыс цифрлық инфрақұрылымның басқа бөлігін — есептеу қуаттарын толықтырады. RAEM бұған дейін дата-орталықтар мен ЖИ дамуы Қазақстанның энергия тұтынуын қалай өзгертуі мүмкін екенін талдаған болатын.
Шетелдік тапсырыс берушілермен жұмыс істеу үшін дата-орталыққа деректерді беруге, қосымшаларға қызмет көрсетуге және басқа алаңдармен байланысты қолдауға болатын арналар қажет. Сондықтан Транскаспий желісінің әлеуетті құндылығы шетелдік сайттарға қарапайым қолжетімділіктен асып түседі: ол цифрлық қызметтер экспорты инфрақұрылымының бір бөлігі бола алады.
Бұл ретте кабель жаңа тапсырыс берушілердің пайда болуына немесе интернеттің бөлшек бағасының төмендеуіне кепілдік бермейді. Нәтиже арналардың құнына, бүкіл маршруттың сапасына және операторларды қосу шарттарына байланысты болады.
Ең жақын тексерілетін меже — қазан айында уәде етілген іске қосу. Одан кейін анағұрлым мазмұнды көрсеткіштер пайда болады: іске қосылған сыйымдылық, алғашқы коммерциялық қосылымдар және нақты жүктеме. Солар бойынша Қазақстанның Азия мен Еуропа арасындағы өз орнын телекоммуникациялық бизнеске қаншалықты сәтті айналдырып жатқанын бағалауға болады.
