Шакен Ахметов бос уақытында Amazon-да сатылымдарды сынай бастағанға дейін жиырма жылға жуық уақытын банктер мен автодилерлік бизнесте жалдамалы жұмыста өткізді. Бүгінде ол жұбайымен бірге АҚШ, Канада және Жапонияда өз брендінің тауарларын сатады және Еуропаға шығуға дайындалуда, ал бір жыл бұрын барлық қазақстандық шеберлер мен суретшілер үшін Etsy төлемдеріне ресми қолжетімділікке қол жеткізді.
Банктерде жиырма жыл — және Amazon-ның алғашқы сынағында минусқа кету
Алдымен өзің туралы, қайдасың, немен айналысасың — айтып берші? Шетелдік платформалармен жұмыстың заңды және салықтық қыр-сырлары туралы Қазақстандағы салықтар және валюталық түсімді шығару талдауынан оқыңыз.
Менің атым Ахметов Шакен, мен Алматыда туғанмын. Ұзақ уақыт бойы жалдамалы жұмыста болдым, шетелдік компанияларда — үнемі сатылымда жұмыс істедім: RBS және HSBC банктері, қазақстандық банк, операциялық лизингтің француздық компаниясы. Жалдамалы жұмыстан кетер алдындағы соңғы жылы мен Astana Motors-та директор болдым, бірақ өз жолымды өзім айқындағым келетінін, шешімдерді өзім қабылдап, жеке өсуіме шек қоймауды қалайтынымды түсіндім.
Нәтижесінде кетуге не мәжбүр етті?
Мен болашақты көрмедім. 30 жасқа дейін жұмыс істеп жүргенде — бұл қалыпты, тәжірибе жинайсың. Бірақ 30-дан кейін сұрақтар басталады: ал әрі қарай не? Оның үстіне мен жұмыс істеген компаниялар үнемі сатылып жатты — иесі өзгерді, ағылшын банкі қытайлыққа, француз компаниясы ресейлікке айналды. Ертең не болатыны түсініксіз. Мен кем дегенде қосымша табыс қажет екенін түсіндім — бір ғана жалақымен саяхаттайтындай немесе инвестиция салатындай өмір сүре алмайсың.
!Шакен Ахметов — қазақстандық кәсіпкер, Amazon сатушысы
Сөйтіп Amazon басталды ма?
Мен Amazon-ды төлқұжат қаптарынан бастап сынадым. Басында логиканы мүлдем түсінбедім — мен Қазақстанда отырып, АҚШ-та тауарларды қалай сата аламын және ақшаны қалай аламын деп ойладым. Тауардың Қытайдан теңіз арқылы Штаттардағы қоймаға қалай жететіні басыма сыймайтын. Алғашқы тауарды сынап көрдім — шамамен 500–1000 доллар салып, минусқа кеттім. Америкадағы таныстарымнан тауардың шынымен жететінін тексеруді өтініп, бәрі жұмыс істейтініне көз жеткіздім.
Бейтаныс шетелдік алаңда қорқынышты болмады ма? Amazon айналасында жүздеген курс бар — сен бірдеңе өттің бе?
Ақпаратты негізінен YouTube-тен алдық, оған қоса Amazon-ның өзінде барлығы жазылған. Есімде, Америкада тұратын қазақ қызының курсы шықты — кәдімгі нұсқаулық: не қайда, бәрін қалай дұрыс ресімдеу керек. Бұл курсты әйеліме сатып алып бердім, ол оны оқып шықты: біздің отбасымызда мен өнімді іске қосамын, ал операциялық жұмысты және егжей-тегжейлерді әрі қарай жұбайым жүргізеді. Курс қымбат емес еді, шамамен 150–200 доллар, және ақша уәде етпеді — тек нұсқаулық, бірақ бізге дәл осы қажет болды: басқа адамдар жасап жатқан соң, демек, шынымен жұмыс істейді деген сенімділік.
Өзгенің тауарының орнына өзіңдікі — және Қазақстанды Etsy елдерінің тізіміне қалай қайтарды
Өзгенің тауарынан өзіңдікіне қалай көштіңіздер?
Мен бізде Kaspi-де қандай тауарлар сатылып жатқанын қарап, Amazon-нан ұқсастарын іздедім. Жолым болды: Қазақстанда болған тауарлардың бірін маркетплейсте сынай бастадым. Дәл осы сәтте Etsy-де тіркелдім.
Және осы жерде бұғаттау оқиғасы болды ма?
Etsy аккаунт ашуға рұқсат берді, бірақ алғашқы сатылымдардан кейін-ақ оны бұғаттады — Қазақстан рұқсат етілген елдердің тізімінде болмаған. Аккаунтты 2023 жылға дейін ашқандар PayPal арқылы сатуды жалғастыра алды, ал одан кейін Etsy жеке төлем жүйесі — Etsy Payments-ке өтуді талап ете бастады, онда Қазақстан жай ғана жоқ еді. Қатар мен сол тауарларды Amazon-ға қойдым — онда тәжірибе болды, және алғашқы сатылымдар кетті. Басында өзгенің тауарымен сауда жасадым, сұраныс бар екенін көрдім, содан кейін Қытайда өзімнің тауарымды жасадым.
Қазақстандықтар енді Etsy-де сата алады
Ал Etsy-мен нәтижесінде не болды?
Алаңда жалпы қандай елдер сата алатынын анықтай бастадым және eOtinish порталы арқылы ҚР Сауда министрлігіне ресми өтініш бердім. Дәлел қарапайым болды: егер қазақстандықтар сата алса, ақша елде қалады, адамдар салық төлей бастайды. Өтінімді 2024 жылдың ақпанында бердім, министрлікпен бірнеше рет сөйлесулер болды. Бір жылдан астам уақыттан кейін әлеуметтік желілерден көрдім: «Etsy енді Қазақстан үшін мақұлданды» — министрлікте хат пен ұсынылған техникалық шешімнің (Украинаға жасалғандай Payoneer арқылы қолжетімділік ашу) көмектескенін растады. Қазір қазақстандықтар бір жылға жуық уақыт бойы Etsy-де сата алады және ақша ала алады — соның ішінде суретшілер мен шеберлер.
Ал қазір жалпы істер қалай жүріп жатыр?
Amazon-да шағын партиялармен сата бастадым, айналым жүрді. Қазір тауарлар АҚШ пен Канадада сатылады, Жапонияда бастадық, келесі мақсат — Еуропа: әзірге ол жақта Amazon қоймаларынсыз жіберіп жатырмыз, жеткізу ұзақ, мұны түзету үшін қазір ҚҚС бойынша бюрократиялық мәселелерді шешіп жатырмыз.
!Шакен Ахметов жұмыс үстінде — Қазақстаннан Amazon-да тауар сату бизнесі
Екі адамға арналған отбасылық бизнес: логистиканы аутсорсингке беру және әр партияны ақауға міндетті тексеру
Қазір командада кім бар — тек сіз бен жұбайыңыз ба?
Иә, әзірге екеуміз. Классикалық шағын отбасылық бизнес. Жасанды интеллект көмектеседі — ол жұмысты жеңілдетеді. Оған қоса аутсорсинг бойынша жұмыс істейміз: жеке компания логистиканы жүргізеді, АҚШ-та тауарды тексеретін мердігерлер бар — бізде ол жақта сауда белгісі тіркелген.
Тауарды бөлек тексеру не үшін қажет?
Amazon сапаны қадағалайды — ақауы бар тауар брендтің беделін түсіруі, жаман пікірлерге немесе аккаунттың бұғатталуына әкеп соғуы мүмкін. Бізде бір рет бүкіл партия ақаулы болған — егер жөнелту алдындағы инспекция болмағанда, мұның бәрі Америкаға кетіп, клиенттердің көңілі қатты қалатын еді.
Операциялық жұмыс көп уақыт ала ма?
Аз емес, әсіресе тапсырыстарды Amazon қоймаларынсыз қолмен өңдеген кезде. Әзірге екеулеп үлгеріп жатырмыз. Егер кеңейетін болсақ, штатқа алғаннан гөрі фриланстағы агенттерді тартатын шығармыз.
Amazon және Etsy-ден басқа тағы нені байқап көріп жатырсыздар?
TikTok Shop пен eBay-ді сынай бастадық — ол жақтағы сатылымдар әзірге өте шағын, сынақтық. Сондай-ақ Shopify-дағы өз сайтымыз арқылы сатамыз — ол да көп емес. Негізгісі — Amazon, екінші орын — Etsy. Мүмкін, Walmart Marketplace-ті тағы бір рет көрерміз — бірінші әрекеттен бізге бас тартқан еді.
Amazon-дағы басты бәсекелес — бюрократия емес, Қытай
Қазақстандықтардың неге соншалықты азы Amazon-мен жұмыс істейтіні маған таңғаларлық — тіл кедергі ме, бюрократия ма?
Ол жақта бюрократия, айтпақшы, жоқ. Менің ойымша, мәселе жаһандық бәсекелестікте — әсіресе қытайлық сатушылармен. Қандай өнім жасасаң да, ерте ме, кеш пе ол жерге қытайлық сатушылар келеді, ал олар өздеріне тән қасиетпен бірінші кезекте бағамен бәсекелеседі, бұл маржиналдылыққа қатты соққы береді. Бұл ретте олар өте көп, сондықтан олармен бәсекелесу ең қиыны.
Ал қазақстандықтар үшін Etsy-дің минусы неде?
Басты минус — теңізге шығу жолы жоқ, сондықтан Қазақстаннан кез келген жөнелту қымбат. Оған қоса қазір Трамптың баждары қолданылады — қазақстандық тауарларға қосымша 10% салынған. Қазақстаннан АҚШ-қа тауар таситын логистикалық компаниялардың барлығы бірдей мұндай жүкті кеденнен өткізе алмайды — кейбіреулері қазір өткізе алады, бірақ кедергілер қала береді.
Онда физикалық тауарлардың орнына не кеңес бересің?
Мен цифрлық өнімдерге назар аударар едім — Amazon-да олар аз емес. Мысалы, суреттерді нейрожелілер арқылы жасап, принттер түрінде сатуға болады. Тағы Amazon Kindle бар — цифрлық кітаптар, шығармашыл адамдар үшін керемет өнім. Өзім бұған кірмедім, бірақ бұл тауашада Украинадан келген сатушылардың белсенді екенін білемін — тіпті олардың кейбіреулерінен дәл Amazon-дағы кітаптар бойынша курстар бар.
Курс — бұл өзгенің нәтижесі үшін жауапкершілік, кеңес беру — олай емес
Қазақстанда Amazon-сатушылар қауымдастығы бар ма?
Қазақстанда Amazon бойынша адамдар аз — егер осымен айналысатын біреу туралы білсем, бірден танысамын. Алматыда біз бес адамнан азырақпыз, мен барлығымен байланыстамын, тәжірибе алмасамыз, қиындықтармен қалай күресу керектігін талқылаймыз. Нағыз қауымдастық әзірге жоқ.
Оқытасың ба, кеңес бересің бе?
Курстармен айналысқым келмейді — бұл адамның нәтижеге жетуі үшін жауапкершілік алып жатқан сияқты, ал бұл істе ешқандай кепілдік жоқ. Сұраныс бойынша ақылы консультациялар өткіземін және YouTube-арнамды жүргіземін.
Консультацияларға көбінесе қандай сұрақпен келеді?
Әдетте бұл Kaspi немесе Wildberries-те сатып жүрген және Amazon-ды көргісі келетін дайын кәсіпкерлер. Оларды көбінесе техникалық сәт қызықтырады: Payoneer-де қалай аккаунт ашу керек, Amazon-да қалай аккаунт ашу керек, тауарды тікелей Қытайдан АҚШ-қа қалай жіберу керек. Тауар іздеумен қиынырақ: ол барлық критерийлерге сәйкес келсе де, АҚШ-қа жөнелту сәтіне қарай бір топ бәсекелес пайда болуы мүмкін. Сондықтан үнемі Б жоспарының болуы және тек Amazon ішіндегі трафикке сүйенбей, сатып алушыларды сырттан тарту маңызды.
!Шакен Ахметовтің Amazon-дағы сатылымдар дашбордының скриншоты
«Жетістікке ақылдылар емес, жасайтындар жетеді»
Егер өткенге оралсақ — өзіңе қандай кеңес берер едің?
Әлі Amazon-ға дейін, шамамен 26 жасымда мен OLX-те рульге арналған телефон ұстағыштарды саттым — қалада адамдармен кездесіп, тауарды беріп жүрдім. Содан кейін нағыз кәсіпкерліктен қорқу пайда болды: банктен кеттім, «Билайнда» біраз жұмыс істедім, жұмыстан шығып, жұмыссыздық бойынша жәрдемақыға шықтым және шештім — егер 4 айда бизнес жасамасам, жалдамалы жұмысқа қайта келемін. Болмады, сөйтіп мен қайтадан жалдамалы жұмысқа оралдым.
Егер сол кезде қорықпай, бұл істе жалақыдан аз табыспен болса да тағы бір-екі жыл қалғанымда — әрі қарай жинақтаушы әсер жүруі мүмкін еді, және мен қазір Kaspi-дегі алғашқы сатушылардың бірі болар едім. Бірақ, бәлкім, онда мен Amazon-ға жетпес пе едім — кім біледі.
Ал екі нұсқаны да түсіну үшін жалдамалы жұмыста не жақсы болды?
Саяхаттар, іссапарлар, корпоративтік рух, жақсы әлеуметтік пакет — мұның бәрі керемет және маған ұнайтын. Бірақ мұндай жайлылық оңай алтын торға айналады: сенде өз уақытыңды толық басқару және қайда қозғалу керектігін өзің анықтау мүмкіндігінен басқаның бәрі бар сияқты.
Осыдан оқырмандар үшін қандай қорытынды шығаруға болады?
Жетістікке көбінесе ең ақылдылар емес, жай ғана алып жасайтындар жетеді. Әрекет еткенде, сәтсіз сынақтар, қателіктер мен сәтсіздіктер міндетті түрде болады. Бірақ олардың арасында сәтті шешімдер міндетті түрде пайда болады. Ең бастысы — тоқтамау және басталған істі соңына дейін жеткізу. Сол кезде сәтті кейстер пайда болады, ал олармен бірге сенің өзің де өсесің: тәжірибелірек, мықтырақ және сенімдірек боласың. E-commerce алыптарының экожүйесіндегі басқа да жетістік тарихтары туралы Amazon және Forbes 30 under 30-дағы қазақстандық мамандардың мансабы өмірбаянынан оқыңыз.
