Ақтөбеде макулатурадан жаңа қаптамаға арналған қағаз бен картон шығаратын кәсіпорын салынып жатыр. Жобаны Capital Plast KZ жүзеге асыруда. Мәлімделген қуаттылық — жылына 42 мың тоннаға дейін өнім, іске қосу 2027 жылға жоспарланған. Қаржыландыру «Жасыл даму» бөлген утильалым қаражатымен байланысты.
Идея түсінікті: тауар жеткізілгеннен кейінгі қорап құнды қағаз талшықтарын сақтайды. Оларды қайта пайдалануға болады. Бірақ тасталған қаптама мен жаңа картон орамының арасында шикізат жинау, тазалау, энергия шығыны және сатып алушыларды табу кезеңдері тұр. Зауыттың қанша макулатураны өндіріске қайтаратыны дәл осы тізбекке байланысты болады.
Зауытты іске қосу 2027 жылға жоспарланған
Жарияланған ресми фотосуреттерде ұзын аркалы ангар көрінеді. Жанында тағы бір ғимараттың қаңқасы тұрғызылып жатыр, крандар мен жүк көтергіштер жұмыс істеуде.
Экология министрлігі 8 қазанда іргетас пен қадаларды орнату, қойма құрылысы жүріп жатқанын хабарлады. Қазандық салынған. Кәсіпорынды пайдалануға беру 2027 жылы күтілуде. Толық қуатқа шыққаннан кейін 300-ден астам жұмыс орнын ашу жоспарланған.
Жылдық 42 мың тонна өнімнің 18 мыңы гофрлеуге арналған қағазға, ал 24 мыңы тегіс қабаттарға арналған картонға тиесілі болуы тиіс. Бұл — кәдімгі көліктік қаптама жасалатын екі негізгі материал.
Қораптың ішінде қағаз толқыны жасырылған
Кәдімгі қораптың қимасына қараңыз. Тегіс сыртқы парақтардың арасында толқынды қабат орналасқан. Мұндай құрылым қаптамаға жүктемеге төтеп беруге көмектеседі. Гофрлеуге арналған қағаз осы толқынға, ал тегіс қабаттарға арналған картон сыртқы беттерге жұмсалады. Ақтөбедегі жоба екі компонентті де шығаруға есептелген.
Қайта өңдеудің өзі макулатураны жинаудан, сұрыптаудан және престеуден басталады. Түйіндер фабрикаға жеткізіліп, қағаз сумен араласып, талшықтарға бөлінетін қондырғыға жүктеледі. Қапсырмалар, жабысқақ таспа қалдықтары және басқа да бөгде материалдар жойылады. Содан кейін тазартылған масса жаңа қағаз орамдарын өндіруге пайдаланылады. AF&PA Американдық орман және қағаз өнімдерін өндірушілер қауымдастығы жалпы процесті осылай сипаттайды.
Қауымдастық нұсқаулығында көрнекі дерек бар: қағаз парағын қалыптастыру кезінде бастапқы қоспа шамамен 99% судан және тек 1% талшықтан тұруы мүмкін. Ол қозғалмалы тор бойымен таралып, сусыздандыру мен кептіруден өтеді. Бұл процесте су қайта пайдаланылады. Бұл Ақтөбедегі болашақ зауыттың су балансы емес, салалық технологияның жалпы сипаттамасы.
Жаңалықтағы 10 миллиард және келісімдегі 12 миллиард
Жобаның құны бойынша ресми хабарламалар арасында алшақтық бар. Экология министрлігінің қазан айындағы релизінде шамамен 10,3 млрд теңге көрсетілген. Келісімді жариялау кезінде «Жасыл даму» жалпы инвестиция көлемін 12,28 млрд теңге деп атап, жеңілдікті қаржыландырудың 10,27 млрд теңгесін бөлек көрсеткен еді.
«Жасыл даму» жариялаған шарттарға сәйкес, бұл 10,27 млрд теңге Өнеркәсіпті дамыту қоры арқылы жылдық 3%-бен жеті жылға дейінгі мерзімге қарыз түрінде беріледі. Сондықтан мұндай қолдауды қайтарылуы тиіс жеңілдікті қаржыландыру ретінде сипаттаған жөн. Қаражат көзі — кәдеге жарату төлемі (утильалым).
10,3 млрд көрсеткіші осы қарыздың дөңгелектенген мөлшеріне жақын. Алайда соңғы релизде оның неліктен жобаның жалпы құны деп аталғаны және жалпы инвестициялық бюджеттің өзгерген-өзгермегені түсіндірілмейді. Мұндай мәліметтер кезінде 10,3 млрд теңгені бүкіл құрылыстың түпкілікті бюджеті деп сенімді түрде санауға болмайды.
Жұмыс орындарын бағалау да жаңартылды: келісім туралы хабарламада 200 орын, ал қазандағы релизде толық қуатқа шыққаннан кейін 300-ден астам орын көрсетілді. Соңғы сан кәсіпорын жоспарына қатысты; жаңа зауытқа нақты жұмысқа қабылданған қызметкерлер туралы мәлімет соңғы релизде жоқ.
Шикізатты ай сайын жинау қажет
42 мың тонналық жобалық қуаттылық жыл бойы бірқалыпты жұмыс істеген жағдайда айына орта есеппен шамамен 3,5 мың тонна дайын өнімді білдіреді. Бұл нақты өнімнің болжамы емес, мәлімделген қуаттылық бойынша есептеу. Және бұл тек дайын өнім: қажетті макулатура көлемі шикізаттың құрамына, қоспаларды жоюға және процестегі шығындарға байланысты болады.
Міндеттің ауқымы Қазақстанның соңғы толық жылдық деректерінен көрінеді. Ұлттық статистика бюросы 2025 жылы кәсіпорындардың 4,1 млн тонна коммуналдық қалдық жинағанын хабарлады — бұл бір жыл бұрынғыдан 7,7%-ға артық. Сұрыпталған қалдықтар көлемі 16,3%-ға өсіп, 1,5 млн тоннаға жетті.
Макулатура мен картон дәл осы сұрыпталған қалдықтардың 9,4%-ын құрады. Бұл көрсеткішті елдегі барлық қоқысты қайта өңдеу үлесі деп көрсетуге болмайды. Сұрыптау мен жаңа материал шығару — бөлек кезеңдер: олардың арасында қайталама шикізатты кәсіпорынға жеткізу және қайта өңдеу қажет.
Мұндай өндіріс үшін тұрақты жеткізілімдер маңызды. Қораптар басқа қоқыстан бөлек жиналатын қойма, дүкен немесе кәсіпорын жинауға ыңғайлы шикізат ағынын қамтамасыз ете алады. Бірақ құрылыс туралы жарияланған хабарлама макулатураны сатып алу көлемін және жеткізушілермен келісімшарттарды ашпайды. Әзірге оған қарап зауыттың болашақ жүктемесін бағалау мүмкін емес.
Құрғақ қорап сулы үйіндіден құндырақ
Сапа фабрикаға жетпей тұрып басталады. AF&PA қораптарды бөгде қаптама материалдарынан тазартуды, оларды тегіс жинауды және таза әрі құрғақ сақтауды ұсынады. Зең мен зиянкестер картонды қайта өңдеуге жарамсыз етуі мүмкін. Жинақталған қорап жинау және тасымалдау кезінде де аз орын алады.
Сондықтан қағазға арналған контейнер мен құрғақ қойма болашақ кәсіпорынның жұмысына практикалық тұрғыдан тікелей әсер етеді. Пайдалы шикізатпен неғұрлым көп қоқыс араласса, өндіріс алдында соғұрлым көп бөлуге тура келеді. Жобаның логикасы зауыт қуаттылығымен бірге макулатура жинау жүйесін дамытуды көздейді.
Экологиялық әсер де өлшеуді талап етеді. Қағаз жасау процесі су мен кептіруді пайдаланады; ластанулардың бір бөлігі шикізаттан шығарылады. Нақты кәсіпорынды бағалау үшін суды тұтыну, ағынды суларды тазарту, энергия шығыны және өндіріс қалдықтарымен жұмыс істеу туралы деректер қажет болады. Мұндай бағалау үшін тек картон шығару көлемі жеткіліксіз.
Еуропада қағаздың төрттен үш бөлігі қайта өңдеуге қайтарылады
Бұл технология үшін қазірдің өзінде үлкен нарық бар. Cepi 2026 жылғы 1 қазанда жариялаған EPRC есебінде Еуропада 2025 жылы қағаз бен картонды қайта өңдеу деңгейі 76,4%-ды құрады. Жиналған және қайта өңделген қағаз көлемі 53,9 млн тоннаға бағаланды.
Бұл пайыз қайталама шикізаттың таза сыртқы саудасын ескере отырып, қағаз бен картонды тұтынуға қатысты есептеледі. Оны сұрыпталған коммуналдық қалдықтардағы макулатураның қазақстандық үлесімен тікелей салыстыруға болмайды: көрсеткіштер әртүрлі сұрақтарға жауап береді. Еуропалық тәжірибе басқаларға пайдалы — ол шикізат жинау мен фабрикалардың тұрақты байланысында қандай ауқымға қол жеткізуге болатынын көрсетеді.
АҚШ-та AF&PA-ның 2025 жылғы деректері бойынша қайта өңдеу үшін жиналған қағаздың жартысына жуығы картон қораптарға арналған материалдар өндірісіне жұмсалды. Пайдаланылған қаптаманы жаңа қаптамаға қайтару қазірдің өзінде жаппай өнеркәсіптік тәжірибеге айналды.
Картонды әлі сату керек
Келісім туралы «Жасыл даму» хабарламасына сәйкес, Capital Plast KZ-тің Қазақстанның 11 қаласында желісі және 800-ден астам клиенті бар. Бұл деректер жоба анонсында жарияланған болатын.
Жаңа өндіріс үшін мұндай желі өнімді өткізуге көмектесуі мүмкін. Бірақ жұмыс істеп тұрған бизнестің клиенттер саны өздігінен болашақ өнімнің барлығы келісімшартпен қамтылғанын білдірмейді. «Жасыл даму» қаптама импортына тәуелділікті азайту мақсатын мәлімдейді. Оған қаншалықты қол жеткізілетінін сату көлемі мен жаңа картон сатып алушыларда қандай өнімнің орнын басатыны көрсетеді.
Іске қосылғаннан кейін Ақтөбе үшін басты көрсеткіш — кәсіпорынның қанша макулатура сатып алатыны және сатуға жарамды қанша қағаз бен картон шығаратыны. Сонда ғана өндірістің жүктемесін, жұмыс орындарын және экологиялық нәтижені бағалауға болады. Мәлімделген 42 мың тонна әзірге жобалық қуатты білдіреді.
Қалдықтармен жұмыс істейтін жаңа өндірістер басқа өңірлерде де қарастырылуда. Бұған дейін RAEM.KZ Шығыс Қазақстан облысындағы кешен жоспарларын талдаған болатын. Ақтөбедегі жоба құрылыс сатысына жетті; келесі қадам — жинау жүйесінің 2027 жылға жоспарланған іске қосу кезінде зауытты шикізатпен қалай қамтамасыз ететінін көрсету. [RAEM.KZ, ШҚО-дағы қалдықтарды қайта өңдеу кешенін салу жоспарлары]
