Неліктен жақсы контент әлі бизнеске айналмады
Кристофер Трикетт Қазақстанда 18 жыл тұрып, 25 жыл ағылшын тілінен сабақ берген. Енді ол өзін жаңа рөлде сынап, SaqTimes ағылшын редакциясын дамытуда. Жоба шетелден оқырмандарын тауып үлгерді, бірақ әзірге өз бизнес-моделін құру үстінде.
Қазір Кристофер бұл бағытты іске қосу кезеңінде құрылтайшы-серіктес ретінде дамытып жатыр — команда медиакит дайындап, алғашқы жарнама берушілермен келіссөздер жүргізуде.
Редакцияда мақалалар, авторлар және алғашқы шетелдік оқырмандар бар. Келесі қадам — жарнаманың жүйелі сатылымын жолға қою, аналитиканы дәл баптау және операциялық өзін-өзі ақтау деңгейіне шығу.
Бұл оқиға бизнес-жоспардан басталған жоқ. Ол кәсіби шаршаудан және автор өз мәтінін танымай қалған мақаладан басталды.
Сабақтың тоқтатылуы жақсы жаңалыққа айналды
Кристофер 25 жыл бойы ағылшын тілін оқытып келеді. Ол Ұлыбританияда, Италияда, Мысырда, Қырғызстанда және Қазақстанда жұмыс істеген. Бірақ қазір ашық мойындайды: бұдан әрі жалғастырғысы келмейді.
«Мұғалімдер маңызды жұмыс атқарады, бірақ маған бұл енді қызық емес. Оқушы сабақты тоқтатқан кезде, мен ақша жоғалттым деп ойламаймын. Мен: “Тамаша, бүгін мен жұмыс істемеймін”, — деп ойлаймын», — дейді ол.
Бұл ретте Кристофер 30–35 жылдан бері жазып келеді. Ұзақ уақыт бойы бұл жай хобби болып қала берді. Ол дартс туралы британдық сайтпен жұмыс істеді және ағылшын тілін үйренушілерге арналған The Adventures of Aibat төрт бөлімін шығарды.
Шамамен екі жыл бұрын ол Қазақстанда журналистикамен ақша табуға бел буды.
Бір сағаттан кейін мақаланың тек 40%-ы қалды
Кристофер қазақстандық сайттардың біріне арнап материал дайындады. Басылымның атын ол жарияламайды. Редакция мәтінді қабылдап, оны тез жариялады.
Бір сағаттан кейін автор парақшаны ашып, өз жұмысын әрең таныды: мәтіннің шамамен 60%-ы өзгертілген еді.
«Мен редакциялауға қарсы емеспін. Егер қате болса немесе қандай да бір сөйлем үйлеспесе, оны түзету керек. Бірақ мұндай өзгерістерден кейін бұл менің мақалам болмай қалды», — дейді Кристофер.
Ол материалды кім қайта жазғанын нақты білмейді, бірақ стилі бойынша жасанды интеллект қолданылғанына күдіктенді. Ең бастысы, өзгертілген мәтіннің астында оның есімі қалып қойғаны қатты тиді.
«Адамдар менің есімімді көріп, мұны мен жазды деп ойлайды. Бірақ бұл енді менің жұмысым да, менің даусым да емес».
Ағылшын редакциясы дайын БАҚ-қа қосылды
Осыдан кейін Кристофер өз мәтіндеріне өзі жауап бере алатын алаң туралы ойланды. Жеке БАҚ-ты нөлден құрудың қажеті болмады. Ол SaqTimes-пен жұмыс істеп жүрген бұрынғы оқушысына хабарласты. Ол кезде сайт қазақ және орыс тілдерінде материалдар жариялап тұрған еді.
SaqTimes жобасын тәжірибелі қазақстандық медиа мамандары құрған, ал платформаның корпоративтік басқаруы редакциядан бөлек жүргізіледі. Кристоферді толық шығармашылық еркіндікпен ағылшын тілді редакцияны іске қосу, жетекшілік ету және басқару үшін арнайы шақырды. Оның ресми лауазымы — SaqTimes ағылшын редакциясының бас редакторы-негізін қалаушы: ол редакциялық саясатты, контент өндірісін, тақырыптарды таңдауды және авторлармен жұмысты үйлестіреді.
Команда ағылшын бағытын іске қосу туралы шешім қабылдады. Сайтты техникалық тұрғыдан жетілдіруге екі аптаға жуық уақыт кетті. Іске қосылғаннан кейін Кристофер күн сайын дерлік материалдар жариялай бастады.
Ол тақырыптарды өзі таңдайды және ағылшын редакциясына өзі жауап береді. Онда саясат пен шулы жанжалдар жоқ. Кристофер Қазақстанның мәдениеті, спорты, туризмі, білімі және күнделікті өмірі туралы жазады.
Бірақ әзірге маңызды сұрақ қалуда: мұндай өнім нақты кімге керек және SaqTimes Қазақстан туралы жұмыс істеп тұрған ағылшын тілді басылымдардан несімен ерекшеленуі тиіс?
Оқырмандар ақшадан бұрын пайда болды
Редакцияның бағалауы бойынша, SaqTimes-тың ағылшын тіліндегі мақалалары сайттағы тұрақты органикалық оқылымды жинауда — аудиторияның үштен біріне жуығы Алматы мен Астанадан, қалған бөлігі шетелден (АҚШ, Ұлыбритания, Түркия, БАӘ және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері) келеді.
Қазір команда оқырмандардың мінез-құлқын жақсырақ түсіну және серіктестерге нақты конверсияны көрсету үшін тереңдетілген кешенді аналитиканы баптауда.
Аудиторияның негізін редакция былай сипаттайды: Қазақстанға саяхаттауды, білім алуды немесе бизнес ашуды жоспарлап жүрген шетелдік экспаттар мен туристер, сондай-ақ халықаралық контекстке бейімделген заманауи жергілікті тұрғындар.
Коммерциялық бағыт әзірге іске қосу кезеңінде тұр.
«Бастапқыда мен бар күшімді энтузиазммен салып, база қалыптастырып жатырмын. Мен SaqTimes-та жұмысты жалғастырғым келеді, бірақ біздің ортақ мақсатымыз — жобаны коммерциялық тұрғыдан табысты ету», — дейді Кристофер.
Жобаның медиакиті дайын және қазір команда сату және дистрибуция бөлімін қалыптастыруда. Негізгі әлеуетті серіктестер — бедел қауіпсіздігі (Brand Safety) мен сенім деңгейі жоғары ортада орналасу маңызды брендтер: университеттер, ірі спорт ұйымдары мен спорттық шара промоутерлері, туроператорлар, саяхат тауарларының брендтері, әуекомпаниялар, қонақүй желілері, мәдени қорлар мен қаржылық сервистер. Кристофер сатылым оның негізгі саласы еместігін ашық айтады, сондықтан жоба серіктестер іздеуде.
Көптеген медиажобаларға таныс жағдай қалыптасады: контент өндірілуде, алғашқы оқырмандар бар, ал бизнес-модель теңгерімдеу кезеңінен өтуде.
Кездейсоқ кездесу Үндістанда аудитория ашты
SaqTimes-тың ең қызықты аудиторияларының бірі кездейсоқ пайда болды. Кристофер автобуста Үндістаннан келген студентті кездестіріп, Алматыда қай жерде крикет ойнауға болатынын сұраған. Олар әңгімелесіп, кейінірек студент оны Шетелдік студенттер қауымдастығының қатысушыларымен таныстырған.
Осылайша Қазақстанда оқитын үндістандықтар туралы материалдар жарық көрді. Оларды тек Алматыдағы студенттер ғана емес, сонымен бірге әлі ел мен университетті таңдап жатқан Үндістандағы жастар да оқи бастады.
«Олар қайда оқу керектігін ойлайды: Қазақстанда ма, Германияда ма, әлде басқа елде ме. Олар Қазақстанның жақсы тәжірибе бере алатынын оқып білді», — деп түсіндіреді Кристофер.
Дәл осы жерде жоба үшін бизнеске түсінікті пайда пайда болуы мүмкін. Ағылшын тілді материалдар қазақстандық университеттерге, туристік компанияларға, қонақүйлерге және шетелдіктермен жұмыс істейтін басқа да ұйымдарға назар аударуға қабілетті.
Редакцияның пікірінше, бұдан кеңірек пайда да бар: шетелде Қазақстан туралы көбірек оқыған кезде, бұл сенімді қалыптастырады және ескірген стереотиптерді бұзады. Өзіндік мәдениетті, туристік бағыттарды, спорттық жетістіктерді, білім беру бағдарламалары мен іскерлік бастамаларды жариялай отырып, SaqTimes Қазақстанға шетелдік студенттерді, саналы туристерді, спорт сүйер қауымды және елді прогрессивті әрі мәдени бай өңірлік хаб ретінде көретін инвесторларды тартуға көмектеседі.
Бірақ редакцияға мұны цифрлармен дәлелдеу керек: мақалаларды кім оқитынын және оқығаннан кейін қандай әрекеттер жасайтынын көрсету қажет.
Қазақстанға киіз үйлер де, технологиялар да қажет
Кристофер Қазақстан дәстүрлер мен заманауилық арасында таңдау жасамауы тиіс деп санайды. Оның өзіне таулар, дала, жылқылар мен киіз үйлер жақынырақ. Елді ерекшелендіретін және туристерді тартатын дәл осы. Бірақ тек табиғатпен болашақ құру мүмкін емес.
«Тауларсыз, жылқыларсыз және киіз үйлерсіз Қазақстан енді Қазақстан болмас еді. Бірақ жаңа технологияларсыз елдің қандай болашағы болуы мүмкін?»
Ағылшын редакциясының ұраны — «Құндылықтарды сақтаймыз», бірақ Кристофердің айтуынша, бұл өткенге қамалып қалу дегенді білдірмейді. Дәстүрлі басылымдар көбінесе құрғақ ресми мәліметтермен немесе тек ностальгиялық тарихпен шектелетін жерде, SaqTimes мәдени мұраны қазіргі заманмен тікелей байланыстыруға — шынайы салт-дәстүрлер, туристік бағыттар, спорттық жетістіктер мен технологиялар туралы жанды адам тілімен баяндауға тырысады.
Оның пікірінше, шетелдіктерге елдің қос қыры да қызық. Кейбіреулер табиғат пен шытырман оқиғалар үшін келеді. Басқалары қалаларды, білімді, бизнесті және технологияларды көргісі келеді.
Бұл байланысты Кристофер SaqTimes-та көрсеткісі келеді: нағыз Қазақстанды әдемі жарнамамен алмастырмай, ол туралы ештеңе білмейтін адамдарға түсіндіру.
ЖИ ақпаратты іздей алады, бірақ мақаланы жазбауы тиіс
Ағылшын редакциясында мынадай ереже қолданылады: автор мәтінді өз бетінше жазуы керек. ЖИ-ді тақырып табу немесе бастапқы ақпаратты жинау үшін қолдануға болады, бірақ дайын мақала жасау үшін емес.
Кристофер тағылымгерді таңдағанда, оған бес қыз жауап берді. Нәтижесінде ол Гүлназды таңдады. Оның алғашқы мақаласында оған бір ғана сөзді өзгертуге тура келді.
«Мен оған бірден айттым: біздің ереже — ЖИ көмегімен жазбау. Ол да өзі жазғысы келетінін айтты».
Кристофер редакторларға қарсы шықпайды. Егер қателік жіберсе, бір сөзді қайталаса немесе сөйлемді сәтсіз құрса, түзетулерді қабылдауға дайын. Ол үшін редакциялау мен автордың даусын толық алмастыру арасындағы шекара маңызды.
«Ақша керек. Бірақ егер менің атымнан өзім жазбаған мәтін шықса, бұл мен үшін тегін жұмыс істегеннен де нашар».
Шағын басылым үшін бұл қымбат ұстаным. Адам жазған мәтіндер уақытты, авторларды және редакторларды талап етеді. ЖИ материалдарды арзанырақ шығаруға мүмкіндік береді. Кристофер мұндай үнемдеу шығындармен қатар медианың басты ерекшелігін — адамның тірі даусын да жояды деп есептейді.
Жобаға бизнеске айнала алатынын дәлелдеу ғана қалды
Команда серпінді бағалап, алғашқы табыстарды бекіту үшін күздің соңына дейін сынақ кезеңін белгіледі.
Кристофер болжамдарды іс жүзінде тексере отырып, SaqTimes-тың ағылшын тілді бағытындағы жұмысын жалғастыруға бел буған.
«Біз алғашқы коммерциялық нәтижелерді бағалап, әрі қарай ілгерілеу үшін іске қосудың осы кезеңіне тағы екі ай уақыт береміз».
Кристофер 53 жасқа толуға жақын. Ол жаңа бағыт команда жинап, алғашқы серіктестерді тартып жатқан шақта мамандығын өзгертуде.
Сондықтан бұл оқиғаның басты сұрағы британдықтың неліктен Қазақстанда қалғанында емес. Ең қызығы басқа: мұнда ағылшын тіліндегі сапалы медиа үшін нарық бар ма және ол үшін кім төлеуге дайын?
Бұған жауапты келесі бірнеше ай беруі тиіс.
