Фото: Vitaly Gariev / Pexels
Қазақстандықтардың зейнетақы жинағының 30%-ға дейінгі бөлігін жеке инвестициялық компанияларға басқаруға беру жоспарланып отыр (lsm.kz). Міндетті зейнетақы жарналары БЖЗҚ-ға түсе береді. Бұл меже капитал нарығын дамытудың 2026–2030 жылдарға арналған бағдарламасында белгіленген. Алдымен активтердің шектеулі көлемімен пилоттық жобаны іске қосу жоспарланған.
Зейнетақы ақшасы кімге беріледі
Активтердің бір бөлігін инвестициялық портфельді басқарушылар, қысқаша ИПБ басқарады. Бұлар — зейнетақы ақшасын инвестициялау тапсырылатын жеке компаниялар. Пилоттық жобаға қатысатын компанияларды конкурс арқылы іріктеу жоспарланып отыр.
Компанияларға активтер мандат бойынша басқаруға беріледі. Қарапайым тілмен айтқанда, оларға зейнетақы портфелінің белгілі бір бөлігін басқару тапсырылады. Салымшылар үшін не өзгеретінін бөлек материалда түсіндіреміз.
Жинақтың қанша бөлігін жеке компанияларға беру жоспарланған
Капитал нарығын дамыту бағдарламасындағы меже — 30%-ға дейін. Оны алғашқы кезеңмен шатастырмау керек: пилоттық жобада зейнетақы активтерінің шектеулі көлемін беру көзделген.
Мұнда маңызды бір жайт бар: бұл көрсеткіш жалпы зейнетақы активтеріне қатысты. Ол әр салымшының жинағының 30%-ы жеке компанияларға беріліп қойды дегенді білдірмейді. Зейнетақы активтерінің 30%-ға дейінгі бөлігін беру жоспары зейнетақы ақшасын басқару үлгісін қайта қараумен байланысты.
Зейнетақы жарналары қайда түсе береді
Міндетті зейнетақы жарналары бұрынғыдай Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорына, қысқаша БЖЗҚ-ға түседі. Жоспар жинақталған активтерді басқаруға қатысты.
Жеке компаниялар зейнетақы ақшасының өздеріне берілген бөлігін инвестициялайды. Ұлттық банк олардың басқару шарттарын қалай орындайтынын қадағалайды.
Зейнетақы ақшасын қандай активтерге салуға болады
Пилоттық жобаға өтімділігі ең жоғары актив түрлері таңдалған. Нарықта сату оңай бағалы қағаздарды осылай атайды. Тізімге мыналар кіреді:
- мемлекеттік бағалы қағаздар, қысқаша МБҚ;
- сапасы жоғары корпоративтік облигациялар;
- жергілікті акциялар.
Облигациялар — мемлекеттің немесе компаниялардың борыштық бағалы қағаздары. Акциялар компаниядан үлес береді. Активтерді басқарушыларға беруді Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің, қысқаша ҚНРДА-ның пилоттық жобасы арқылы бастау жоспарланып отыр.
Жеке басқарушыларды кім қадағалайды
Ұлттық банк басқару сапасын және мандаттардың орындалуын тұрақты бағалап отырады. Соның нәтижесіне қарай белгілі бір компания басқаратын активтердің көлемін сақтай алады, ұлғайта алады немесе азайта алады.
Сондай-ақ Ұлттық банк осы басқарушыға актив беруді тоқтата алады. Қажет болса, тиісті активтер басқа ИПБ-ға берілуі мүмкін. Құжатта бұл шешімдер салымшылардың мүддесін қорғаумен байланыстырылған.
Қарапайым тілмен айтқанда
Жоспар бойынша зейнетақы ақшасының бір бөлігін басқаруға жеке компаниялар қатысады. Міндетті жарналар БЖЗҚ-ға түсе береді, ал басқарушылардың жұмысын Ұлттық банк қадағалайды.
Жинағыңызды бақылап жүрсеңіз, 30%-ға дейінгі межені активтердің іс жүзінде берілуінен ажырата біліңіз. Келесі қадам активтердің шектеулі көлемін қамтитын және компаниялары конкурс арқылы іріктелетін пилоттық жоба болуы тиіс.
