Aura Lab Studio дыбыс режиссері Димаш Тоқмырза бірде гитаристке нейрожелі арқылы генерацияланған партияны жібереді. Музыкант бұның қалай естілуі керектігін түсінетінін, бірақ мұндай аккордтың табиғатта жоқ екенін айтып жауап береді — оны гитара мойнында (гриф) физикалық тұрғыда басу мүмкін емес еді. Осы оқиғадан кейін дыбыс режиссері генерацияны тректің негізі ретінде алуды тоқтатты, бірақ ЖИ-ден мүлдем бас тартқан жоқ.
В музыке Димаш почти всю жизнь: девять лет музыкальной школы, четыре года колледжа, четыре года бакалавриата. Звукорежиссурой и продакшном занимается больше восьми лет. По его словам, за последние три года услуга «песня под ключ» в студии подешевела примерно с 1,2 млн до 600 тысяч тенге: клиентов стало больше, а доход остался прежним. Это опыт одной студии, а не статистика по рынку Казахстана.
Suno жазған гитара партиясын орындау мүмкін болмады
— Жұмысыңыз қалай құрылған және қай кезеңде ЖИ қосылады?
Біз бәрін нөлден өзіміз жазамыз. Адам мәтін алып келеді, біз гитарамен отырып, аккордтарды таңдаймыз, одан әрі мен аранжировкасын жасаймын. Жасанды интеллектіні негіз ретінде алмаймын.
Бірде маған гитараны жазу керек болды, мен генерацияланған партияны алып көрдім. Гитаристке жіберемін — ол: «Мен мұнда не ойналып тұрғанын түсінемін, бірақ ондай аккорд жоқ, мен оны физикалық түрде баса алмаймын», — дейді. Саусақтарды грифке олай қою мүмкін емес. Басқа шешім іздеуге тура келді.
Осыдан кейін мен жұмысты генерациядан бастауды қойдым. Алдымен продакшнды өзім жазамын, содан кейін жекелеген детальдарды жетілдіру үшін ЖИ-ге беремін.
Дудук, зурна және басқа да сирек аспаптар: генерация қай жерде нақты көмектеседі
— ЖИ қандай міндеттерді ең жақсы орындайды?
Қолжетімділігі қиын сирек аспаптардың дыбысын керемет еліктейді: дудук, зурна және соған ұқсас тембрлер. Мен Қазақстанда оларда ойнай алатын адамдарды білемін, бірақ олар студияда сирек жазылады. Генерацияның көмегімен мұндай аспаптың аранжировкаға қажет немесе қажет еместігін тез түсінуге болады. Егер идея үйлессе — содан кейін тірі орындаушыны іздейсіз.
Кейде генерацияланған партия соншалықты сенімді шығады, оны дайын жазбаға да қосуға болады. Бірақ менде ЖИ продакшнның негізі емес, көмекшісі ретінде ғана жұмыс істейді. Негіз ретінде мен оны алмас едім.
«Адам мәтін ішінде адасып қалады» — сөздерді оның жазбағаны осылай білінеді
— Сізге нейрожелі жазған мәтіндермен келе ме?
Мен мұны арнайы тексерген емеспін. Бірақ жазу кезінде бірден байқалады: егер адам мәтінді өзі жазса, ол оны еркін, сенімді орындайды. Ал егер өз сөздерінен өзі шатасып, мән-мағынасын сезінбей жатса — демек, мәтінді басқа біреу немесе ЖИ жазған.
Ozone трекпен жұмысты жеті сағаттан шамамен үшке дейін қысқартады
— ЖИ тағы қай жерде уақытты үнемдейді?
Мастерингте. Мен iZotope Ozone қолданамын: плагиннің өзі жиіліктерді, кеңістікті, динамиканы реттеп береді. Бұрын мастерингке 6–7 сағат кететін болса, қазір нейрожелілік алгоритмдер арқылы оны 2–3 сағатта сапалы аяқтауға болады.
«Кілтке дейінгі ән» неліктен екі есе арзандады
— Нарықтағы бағалар қалай өзгерді?
Үш жыл бұрын бізде толық дайын ән (мәтін, әуен, аранжировка, вокал жазу, өңдеу және мастеринг) шамамен 1,2 миллион теңге тұратын. Қазір біз оны 600 мың теңгеге жасаймыз. Бағалар түсті, өйткені бәсекелестік артты және софт жұмысты жеделдетті. Тапсырыс берушілер көбейді, бірақ түпкі табыс бұрынғы деңгейде қалды.
Қазақстандық тректердің 60%-ы ЖИ қатысуымен жазылуда
— Қазақстандық әртістер ЖИ-ді қаншалықты кең қолданады?
Менің ойымша, қазір отандық индустриядағы тректердің шамамен алпыс пайызы оның қатысуымен жазылады. Біреулер идея алады, біреулер аранжировка жасайды, енді біреулер жекелеген партияларды пайдаланады. Нақты есімдерді айта алмаймын — олар нағыз хиттер.
Бұл нарықты зерттеу нәтижесі емес, дыбыс режиссерінің индустриядағы жеке бақылауы мен кәсіби бағасы.
Suno ақылы жазылымы коммерциялық құқық береді, бірақ толық авторлық құқыққа кепілдік бермейді
— Suno арқылы жасалған әннің иесі кім?
Жазылымды сатып алған кезде құқықтар заңды түрде сізде қалады. Бірақ жағдай бәрібір елу де елу: әнді өзімдікі деп санауға да болады, бірақ өзіңізді автор ретінде көрсетпеуге де болады, өйткені модель өзгенің әндерінен үйренген. Ол бір мезгілде сіздікі де, сіздікі емес те сияқты.
Екінші жағынан, вакуумнан ештеңе пайда болмайды. Композитор Густав Холст және оның «Ғаламшарлар» цикліндегі «Марс» бөлімі бар. Джон Уильямс соның негізінде «Жұлдызды соғыстар» музыкасын жазды — Империялық марш соған ұқсайды. Шабытты әрқашан бір нәрседен алу қажет.
Suno ережелері бойынша Pro немесе Premier ақылы тарифтерін пайдаланушы жазылым кезінде жасалған әндердің иесі болып саналады және стримингтерге таратуды қоса алғанда, коммерциялық пайдалану құқығын алады. Бұл ретте сервис ескертеді: бұл толыққанды авторлық құқықпен қорғалуға кепілдік бермейді — ол нақты елдің заңнамасына және адам шығармашылығының үлесіне байланысты (help.suno.com).
«ЖИ тректің негізі емес, көмекшісі болып қалуы керек»
— ЖИ-дің музыкалық бағдарламаларға кіріктірілуіне қалай қарайсыз?
Өте сабырлы қараймын. Плагиндермен де солай болған: барлық цифрлық плагиндер — бұл аналогтық құрылғылардың көшірмесі, алғашқы клон бағдарламалар шыққанда адамдар оларға да күмәнмен қараған. Ал бүгінде 1176 және LA-2A — әлемдік студиялық индустрияның алтын стандарты, оларды бүкіл әлем пайдаланады. Suno-ға да бес жылдай осылай қарайды, кейін ол қалыпты нормаға айналады.
Менің жұмыс станциям Fender Studio Pro 8 деп аталады, бұрын ол Studio One еді. Оған Moises интеграцияланған: тректерді стемдерге бөлуге және вокалды өңдеуге болады. Сондай-ақ ішкі ассистент пайда болды: фортепиано үшін екі жол, гитара үшін екі жол керек деп жазасыз — екі минуттан кейін бәрі дайын. Қолмен мен мұны жарты сағат жинайтын едім.
Image-Line компаниясының FL Studio-сында Gopher атты ЖИ-көмекші бар. Ол жоба ішіндегі дыбыстарды іздеуге, микшер арналарын бағыттауға және скрипттер жазуға көмектеседі.
— Музыкадағы ЖИ-дің болашағын қалай көресіз?
Мен генерацияны негіз ретінде алуға қарсымын. Ол музыканы логикасыз құрастырады және өмірде жоқ аккордтарды беруі мүмкін.
Ал көмекші құрал ретінде — таптырмас нәрсе. GPT-ді қазір бәрі қолданады ғой, ал үш жыл бұрын таңсық көрінетін. Suno да дәл солай нұсқаларды ұсынады: егер мұнда домбыра, қобыз немесе армян аспаптарын қоссақ не болады? Егер Қазақстанда дудук тартатын адам табылмаса, Арменияға ұшып, оны іздеп, жазу керек болатын — бұл уақыт, қаражат пен ресурстар. Ал қазір бір-екі минутта оның әнге келетін-келмейтінін түсінесіз. Егер үйлессе — сол музыкантқа қоңырау шаласыз, ол келіп тірі дауыспен жазады. ЖИ-дің негізгі мәні де осында.
