Алматыда самокаттарға тыйым салынған жоқ. Бірақ Bolt сапарлар санының 80%-ға, ал JET 77,8%-ға қысқарғанын хабарлады. Бұл мәліметтерді компаниялар 8 қазанда жарияланған Forbes Kazakhstan-ға берген сұхбатында келтірді.
2026 жылғы 25 тамыздан бастап Қазақстанда электр самокаттарымен тротуарлар мен жаяу жүргіншілер жолдарымен жүруге болмайды. Шектеу жаяу жүргіншілерді қорғауға бағытталған. Бірақ жүргізуші куәлігі жоқ адам үшін бұл өте практикалық сұрақты тудырды: егер веложол ертерек аяқталса, енді жұмысқа қалай жетуге болады?
Күніне 120 мың сапардан 20 мыңға жуығы ғана қалды
Forbes келтірген JET бағалауы бойынша, 2025 жылдың қыркүйегінде Алматыда жалға берілетін самокаттармен күніне шамамен 120 мың сапар жасалатын. Қазір компания бұл көрсеткішті шамамен 20 мың деп бағалайды. Бұл алты есе, немесе шамамен 83%-ға қысқару.
Бүкіл қалалық нарықтың бағалауын Bolt-тың 80% және JET-тің 77,8% көрсеткіштерінен бөлу керек. Жарияланымда есептеудің бірыңғай әдістемесі немесе сандарды тәуелсіз тексеру жоқ. Операторлар құлдырауды жаңа шектеулермен байланыстырады, бірақ бұл деректерден ережелердің нақты әсерін бөліп алу мүмкін емес.
Жүргізуші куәлігі бұрын да талап етілген — тротуарларға тыйым салу жаңашылдық болды
Кез келген санаттағы жүргізуші куәлігі туралы талап 2023 жылдың тамызында енгізілген. Ол тек көлік жүретін бөліктің оң жақ шетімен қозғалысқа қатысты болды. Ол кезде тротуарлармен 6 км/сағ жылдамдық шегімен жүруге рұқсат етілген болатын.
2026 жылдың тамызындағы жаңа түзетулер тротуарларды толығымен жапты. Енді самокатшы көлік жүретін бөлікке шығуы керек (бұл үшін жүргізуші куәлігі, шлем және 18 жасқа толуы қажет) немесе самокатын қолмен жетектеп жаяу жүруі тиіс.
Енді жүргізуші куәлігінсіз қайда жүруге болады
Бөлек веложолдар жүргізуші куәлігінсіз қолжетімді болып қала береді. Егер велоинфрақұрылым болмаса, заң сондай-ақ жол жиегімен қозғалысты қарастырады. «Жол жүрісі туралы» Заңның 57-бабы 5-тармағындағы куәлік талабы дәл көлік жүретін бөліктің оң жақ шетімен жүруге байланыстырылған.
Жол жиегі мен тротуар — жолдың әртүрлі бөліктері. Кез келген тротуарды жол жиегі деп санауға болмайды.
| Бағыт бөлігі | Неге рұқсат етілген |
|---|---|
| Бөлек веложол | Жүргізуші куәлігінсіз жүруге болады. |
| Көлік жүретін бөліктегі веложолақ | Заңмен қозғалыс қарастырылған. Бұл көлік жүретін бөлік болғандықтан, тағылған шлем қажет. |
| Көлік жүретін бөліктің оң жақ жиегі | Веложол немесе веложолақ болмаған жағдайда: 18 жастан бастап, кез келген санаттағы куәлік және тағылған шлем. |
| Жол жиегі | Веложол немесе веложолақ болмаған кезде қозғалыс заңмен қарастырылған. |
| Тротуар және жаяу жүргіншілер өткелі | Самокаттан түсіп, оны қасында жетектеп жүру керек. |
Самокатын қасында жетектеп келе жатқан адам жаяу жүргіншіге теңестіріледі.
Үйден жұмысқа дейінгі маршрутты елестетіп көріңіз. Алғашқы бөлігін веложолмен жүріп өтуге болады, содан кейін ол аяқталады. Егер әрі қарай тек тротуар мен көлік жүретін бөліктің шеті ғана қолжетімді болса, ал сізде куәлік жоқ болса, сапарды мініп жалғастыруға болмайды. Самокатты жетектеп жаяу жүруге тура келеді.
Шектеулердің артында нақты апаттар тұр
Жаяу жүргіншілердің қауіпсіз тротуарларды талап етуге толық негіздері бар. Полицияның мәліметінше, 2025 жылы Алматыда электр самокаттарының қатысуымен 386 ЖКО тіркеліп, оларда 400-ден астам адам зардап шеккен.
Бұл электр самокаттары бойынша жалпы статистика. Бұл хабарламада жалға беру сервистері үшін жеке көрсеткіш жоқ.
Самокат тебушілер де осал. Жаңа ережелер туралы түсініктемеде Бас прокуратура 2026 жылдың басынан бері Қазақстан бойынша мынадай деректерді келтірді: электр самокат жүргізушілерінің кінәсінен 47 ЖКО және оларды қағып кеткен 145 оқиға. Бұл көрсеткіштер апаттардың әртүрлі жағдайларын сипаттайды, оларды әдістемені нақтыламай қосуға болмайды.
Сондықтан сапарлар санының төмендеуі көшелердің қауіпсіз болған-болмағаны туралы сұраққа өздігінен әлі жауап бермейді. Мұндай бағалау үшін өзгерістерден кейінгі апаттар мен жарақаттар туралы, сондай-ақ адамдардың қанша сапар жасайтыны туралы деректер қажет.
Веложолдарды кеңейтуге уәде беруде. Бірақ жұмысқа дейін жету мүмкін бола ма?
Алматы әкімдігі 2026 жылы веложелінің ұзындығын 87-ден 125,5 шақырымға дейін арттыру жоспарын жариялады. Бұл 40 шақырымға жуық қосымша жол. Алайда, жарияланған жоспар барлық жаңа учаскелердің салынғанын әлі растамайды.
Күнделікті сапар үшін маршруттың үздіксіздігі маңызды. Үйдің қасындағы жол, егер аялдамаға, университетке немесе кеңсеге дейін онымен жету мүмкін болмаса, аз көмектеседі.
Бірнеше орамдық үзіліс адамды, егер жолдың бір бөлігін бәрібір жаяу жүруге тура келсе, самокатты мүлдем алу керек пе деген сұрақты шешуге мәжбүр етеді. Дәл осы жерде қауіпсіздік талаптары қаланың құрылымымен қақтығысады: ережелер өзгеріп үлгерді, ал қолайлы маршрут әрбір сапар үшін бірдей табыла бермейді.
Бұл жалға беру нарығы үшін нені өзгертеді
JET Forbes-ке далалық және желілік персоналдың қысқарғаны және инвестициялық кідіріс туралы айтты. Компанияның бағалауы бойынша, бір самокатқа шаққандағы орташа сапар саны күніне бес-алтыдан екі-үшке дейін төмендеді.
Жалға беру үшін бұл техниканы күтіп ұстауға жұмсалатын шығындар сақталған кезде ақылы минуттардың азаюын білдіреді. Пайдаланушы үшін ықтимал нәтиже — жақын маңдағы самокаттардың аз болуы және жалға алу қолжетімді аудандардың азаюы. Бірақ жарияланған мәліметтер негізінде сервистердің Қазақстаннан толық кететіні туралы айтуға болмайды.
Жаяу жүргіншілерді қорғау қажет. Сонымен бірге самокатты көлік ретінде пайдаланған адамдарға баратын жеріне дейін қауіпсіз жол керек.
Билікке келесі сұрақ өте нақты: тротуарлармен жүрудің орнына қандай үздіксіз бағыттар пайда болады — және оларды қашан пайдалануға болады?
